Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tỉnh Quảng Ninh và điểm nhấn văn hóa vùng đất mỏ

Tỉnh Quảng Ninh có thiên nhiên đa dạng với biển, rừng, đồng bằng, hải đảo, cùng nhiều danh lam thắng cảnh, có hệ thống di sản văn hóa phong phú, đặc sắc. Văn hóa Quảng Ninh được hình thành bởi sự kết hợp hài hòa giữa những tinh hoa văn hóa truyền thống được chắt lọc từ nhiều vùng, miền trong cả nước và văn hóa hiện đại xuất hiện gắn với đời sống công nghiệp với truyền thống “kỷ luật và đồng tâm” của công nhân vùng mỏ. Từ điểm đầu Vàng Chua - Đông Triều đến điểm cuối mũi Sa Vĩ - Móng Cái trải dài qua 13 địa phương, Quảng Ninh hội tụ đầy đủ các yếu tố tự nhiên: rừng, núi, biển, đảo, sông, hồ... Quần thể Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long với hơn 2.000 hòn đảo (chiếm 2/3 số đảo của cả nước) là nguồn tài nguyên độc đáo vào bậc nhất cả nước và thế giới. Là một trong 25 tỉnh, thành phố có biên giới nhưng là tỉnh duy nhất có đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc (đường biên giới trên bộ 120km; đường phân định Vịnh Bắc Bộ trên biển trên 191km); diện tích tự nhiên trên 6,1 nghìn ki-lô-mét vuông và diện tích biển rộng tương đương đất liền. Phân bố trải dài theo các địa phương là hơn 632 danh lam, thắng cảnh, di tích lịch sử, trong đó có 1 di sản thiên nhiên thế giới, 5 di tích quốc gia đặc biệt, 58 di tích cấp quốc gia, 89 di tích cấp tỉnh, 480 di tích đã được kiểm kê; có 362 di sản phi vật thể đã được kiểm kê, phân loại, trong đó có 7 di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu đặc sắc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 9 bảo vật quốc gia.

Quảng Ninh có 6 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, thì 4 lễ hội trong số đó đều gắn liền với văn hóa của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và không gian văn hóa biển, đảo. Văn hóa biển, đảo của Quảng Ninh còn là tập hợp các phong tục, tập quán, lối sống, kho tàng tri thức dân gian, thực hành tín ngưỡng... được hình thành từ nhu cầu phải thích ứng với điều kiện thiên nhiên đặc thù, khai thác nguồn lợi từ biển khơi, tham gia giữ vững chủ quyền biển, đảo. Nhận diện được thế mạnh này thời gian qua tỉnh Quảng Ninh đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, phát huy vốn quý văn hóa biển đảo; trong đó có công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững, tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo. Du khách đánh giá rất cao các hành trình du lịch kết hợp khám phá, trải nghiệm cuộc sống của ngư dân tại làng chài Cửa Vạn - Vịnh Hạ Long với các hoạt động đánh bắt, nuôi trồng hải sản, sinh hoạt trên biển... Các sản phẩm du lịch đặc thù từ văn hóa biển như: Một ngày làm ngư dân trên Vịnh Hạ Long; khám phá đảo Quan Lạn (Vân Đồn); hành trình biển đảo quê hương ở Cô Tô; trải nghiệm làng chài ven biển; các lễ hội truyền thống tại Trà Cổ, Vạn Ninh (thành phố Móng Cái)... đều rất được yêu thích là lợi thế khi hướng đến thị trường khách có nhu cầu chi tiêu cao. Các lễ hội, sự kiện được phục dựng, tổ chức đều có vai trò của cộng đồng dân cư trong quá trình tham gia bàn bạc, lên kế hoạch ngay từ ban đầu để bảo đảm tính chân thực của lễ hội, sự kiện. Người dân cũng là chủ thể được hưởng lợi từ lễ hội, sự kiện văn hóa, thông qua việc củng cố và phát huy hình ảnh địa phương... Qua đó, tài nguyên văn hóa được khai thác đúng hướng, hiệu quả, vừa góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa tiếp tục quảng bá rộng rãi hình ảnh đẹp, đặc sắc về con người và vùng đất Quảng Ninh.

Cùng với văn hóa biển, văn hóa của công nhân Mỏ với tinh thần kỷ luật và đồng tâm đang là những yếu tố nội sinh, cấu thành văn hóa Quảng Ninh và là nét đặc sắc riêng có, hấp dẫn của Quảng Ninh. Với đội ngũ công nhân lớn mạnh lên đến hàng chục vạn người, các thế hệ công nhân đã nối tiếp nhau lao động, lập nghiệp trên vùng mỏ. Nhiều nơi lập thành những làng mỏ, những khu tập thể công nhân đông đúc. Thợ mỏ đến từ nhiều tỉnh, thành khác nhau cùng với những người dân gốc tại Quảng Ninh đã cùng chung sống hài hòa, tạo nên sự giao thoa đặc biệt về văn hóa. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, giá trị văn hóa của những người thợ mỏ đã góp phần tô điểm, làm sinh động văn hóa giai cấp công nhân Việt Nam. Đây là tài sản tinh thần vô giá - văn hóa phi vật thể, nhưng đã có sức mạnh to lớn làm nên lịch sử và tầm vóc của giai cấp công nhân và vùng mỏ anh hùng. Đó là sự tập trung, đầy đủ nhất về bản chất cách mạng, bản lĩnh đấu tranh đặc sắc về phương thức, phương pháp tập hợp lực lượng tạo nên sức mạnh to lớn, mạnh mẽ của đội ngũ thợ mỏ. Tinh thần kỷ luật và đồng tâm được người thợ mỏ thể hiện trong nhiều khía cạnh của cuộc sống, sản xuất như: Trong đấu tranh cách mạng giành độc lập và chiến đấu bảo vệ quê hương, đất nước; trong lao động sản xuất; trong hoạt động xã hội; trong phong trào văn hóa, thể thao...

Những giá trị khác biệt đó đã được chọn lọc, sáng tạo để trở thành sản phẩm du lịch: Tuyến phố đi bộ “Phố đêm thợ mỏ” (khu vực đường phố từ Nhà hát Công nhân Cẩm Phả đến Quảng trường 12/11) với những đặc trưng của địa phương, tạo nên một không gian văn hóa hấp dẫn mang tính cộng đồng vào tối thứ bảy hằng tuần, đáp ứng nhu cầu thương mại, giải trí, vui chơi của người dân và du khách.

Nghề điêu khắc than mỹ nghệ cho đến nay chỉ duy nhất tồn tại và phát triển ở tỉnh Quảng Ninh, bởi lý do Quảng Ninh có nguồn than dồi dào, chất lượng phù hợp để chế tác. Một số quốc gia trên thế giới cũng khá phong phú về tài nguyên than nhưng hiện nay đều chưa thấy xuất hiện và tồn tại nghề điêu khắc độc đáo này. Đến ngay như Trung Quốc, một quốc gia rộng lớn với nguồn tài nguyên than vô cùng phong phú cũng không thể chế tác được sản phẩm từ than nguyên khối, chủ yếu họ sử dụng công nghệ ép than để tạo ra các sản phẩm. Chính vì vậy, sản phẩm than mĩ nghệ của Quảng Ninh vẫn nổi tiếng cả nước, ngoài ra, còn được tiêu thụ ở thị trường châu Á, như: Nhật, Trung Quốc, Hàn Quốc...; châu Âu, như: Đức, Pháp, Canada...

Tour du lịch tham quan mỏ than đã được nghiên cứu để đưa khách du lịch đến Quảng Ninh trải nghiệm sản phẩm du lịch mới “Một ngày làm thợ lò”. Sự độc đáo của tour du lịch tham quan mỏ than hứa hẹn là một sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách đến Quảng Ninh.

Quảng Ninh xác định, bảo tồn và phát huy giá trị những di sản văn hóa quý báu này chính là chiếc cầu nối quan trọng để tỉnh cùng với cả nước hội nhập, quảng bá hình ảnh ra thế giới. Sự gắn bó mật thiết giữa di tích lịch sử - văn hóa, phong tục tập quán của người dân và các thắng cảnh nổi tiếng là một lợi thế của tỉnh Quảng Ninh mà không phải tỉnh nào cũng có để tạo tiền đề cho phát triển kinh tế - xã hội cũng như phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Từ những tiềm năng, lợi thế so sánh của tỉnh, trên cơ sở đường lối, chủ trương của Đảng, xuất phát từ thực tiễn, tỉnh Quảng Ninh đã vận dụng sáng tạo, định hình tư duy phát triển theo phương châm “tầm nhìn toàn cầu, hành động địa phương”, bắt đầu từ việc nhận diện đầy đủ các tiềm năng, thế mạnh, giá trị riêng biệt, nổi trội của tỉnh; kiên trì định hướng chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” theo hướng bền vững dựa vào ba trụ cột (thiên nhiên, con người, văn hóa), tổ chức không gian phát triển “một tâm, hai tuyến đa chiều và hai mũi đột phá” (theoNghị quyết Đại hội đại biểu tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2020 - 2025) nhằm bảo đảm mục tiêu liên kết, đồng bộ để phát huy thế mạnh của từng địa phương trong tỉnh cũng như thế mạnh của tỉnh trong Vùng đồng bằng sông Hồng và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Sau khi Chính phủ ban hành “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”, tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện, trong đó xác định phát triển các ngành công nghiệp văn hóa có trọng tâm, trọng điểm, có lộ trình phù hợp, cụ thể: 1- Về du lịch văn hóa, khuyến khích phát triển các loại hình du lịch di sản, du lịch tâm linh; xây dựng các sản phẩm văn hóa mang tính liên kết vùng; phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, văn học nghệ thuật dân gian hình thành chuỗi sản phẩm để thông qua du lịch đóng góp phát triển công nghiệp văn hóa; xây dựng sản phẩm văn hóa đặc sắc, độc đáo thể hiện bản sắc vùng, miền thành các sản phẩm lưu niệm để phục vụ nhu cầu mua sắm của du khách; xúc tiến quảng bá, giới thiệu sản phẩm du lịch văn hóa ra thị trường khu vực và thế giới; 2- Về quảng cáo, tạo điều kiện để hoạt động quảng cáo phát triển, thúc đẩy xã hội hóa các hoạt động quảng cáo ngoài trời, tăng cường quảng cáo tại các sự kiện văn hóa; thực hiện thí điểm mô hình trung tâm truyền thông tỉnh, đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản xuất phục vụ quảng cáo đưa hình ảnh Quảng Ninh đến với bạn bè thế giới, thu hút đầu tư; 3- Về nghệ thuật biểu diễn, sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao, độc đáo trên cơ sở phát huy nghệ thuật truyền thống; khuyến khích, hỗ trợ văn nghệ sĩ sáng tạo nghệ thuật chất lượng cao; khuyến khích phát triển các đơn vị nghệ thuật ngoài công lập; thực hiện cơ chế đặt hàng đối với các đơn vị sự nghiệp công lập; 4- Về mỹ thuật, khai thác có hiệu quả các công trình bảo tàng, thư viện tỉnh, cung quy hoạch, hội chợ, triển lãm, cụm thông tin cổ động biên giới Sa Vĩ...; hình thành các đơn vị, doanh nghiệp chế tác sản phẩm mỹ nghệ từ than đá, gốm sứ, gỗ, xưởng vẽ, hình thành các sản phẩm lưu niệm hướng tới xuất khẩu ra thị trường nước ngoài; 5- Về nhiếp ảnh, phát huy lợi thế về cảnh quan thiên nhiên biển, đảo, di sản thế giới, văn hóa các dân tộc tạo dựng các bộ sưu tập về vùng đất, con người, văn hóa Quảng Ninh để quảng bá, giới thiệu, giao lưu với khu vực và quốc tế và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của khách du lịch; ứng dụng công nghệ hiện đại để đưa nhiếp ảnh Quảng Ninh hội nhập sâu rộng với nhiếp ảnh trong nước, hướng ra khu vực và thế giới; 6- Về triển lãm, hình thành một số mô hình triển lãm, hội chợ chuyên đề, chuyên ngành của những thương hiệu nổi tiếng khu vực và thế giới được tổ chức thường niên tại Quảng Ninh. Đầu tư để đưa sản phẩm văn hóa, du lịch của tỉnh tham gia vào các cuộc triển lãm, hội chợ có uy tín ở trong nước và quốc tế; 7- Về điện ảnh, khuyến khích hình thành, xây dựng trung tâm chiếu phim hiện đại, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa cho người dân.

Nhờ xác định rõ tiềm năng, thế mạnh và có lộ trình rõ ràng nên thời gian qua, một số ngành công nghiệp văn hóa của tỉnh Quảng Ninh đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Quảng Ninh đã phát huy hiệu quả giá trị các di sản văn hóa trong xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù của mỗi vùng miền, dân tộc.

Về du lịch văn hóa: Quảng Ninh xác định văn hóa là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển du lịch, gắn văn hóa với phát triển du lịch. Nhiều sản phẩm du lịch chất lượng cao, đa dạng, có thương hiệu mạnh, mang đậm bản sắc văn hóa miền đất, con người Quảng Ninh được đưa vào khai thác.

Những năm gần đây, công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị di sản phục vụ phát triển du lịch đã được đầu tư với số vốn hàng ngàn tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn vốn xã hội hóa của các địa phương, doanh nghiệp. Tiêu biểu là các công trình tại Khu Di tích và danh thắng Yên Tử (thành phố Uông Bí), Khu di tích Nhà Trần (thị xã Đông Triều), Di tích đền Cửa Ông (thành phố Cẩm Phả)...

Công tác phát triển sản phẩm du lịch, mở rộng không gian du lịch đã được quan tâm triển khai góp phần phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa tại các địa phương. Trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến nay có 12/13 địa phương được công nhận các tuyến, điểm du lịch, cụ thể toàn địa bàn có 33 tuyến và 91 điểm du lịch, 05 khu du lịch cấp tỉnh, 01 khu du lịch quốc gia. Các địa phương đã chủ động phát triển các sản phẩm dựa theo lợi thế, điều kiện của từng khu vực, do đó đã phát huy được thương hiệu của từng sản phẩm du lịch.

Hiện nay, sản phẩm du lịch của Quảng Ninh đang tập trung phát triển vào 4 dòng sản phẩm chính gồm: du lịch biển đảo, du lịch văn hóa, tâm linh, du lịch cộng đồng sinh thái và du lịch biên giới. Việc phát huy các giá trị di sản, văn hóa gắn với phát triển du lịch đã đóng góp một nguồn thu không nhỏ cho ngân sách của tỉnh. Một số thôn, làng, bản có nhiều di sản văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số được bảo tồn và phát huy, gắn kết với các hoạt động du lịch văn hóa, thu hút được đông đảo du khách trong và ngoài nước, như lễ cấp sắc của người Dao với các điệu múa hát đặc sắc, những món ăn truyền thống hấp dẫn; những lễ hội của người Tày ở huyện Bình Liêu... Các lễ hội văn hóa, lịch sử truyền thống được các địa phương huy động các nguồn lực tổ chức hiệu quả, trong đó có nhiều lễ hội mới được xây dựng thành sản phẩm văn hóa thường niên, như Lễ hội carnaval (thành phố Hạ Long), Lễ hội hoa anh đào - mai vàng Yên Tử (thành phố Uông Bí), Lễ hội hoa sở (huyện Bình Liêu), Lễ hội trà hoa vàng (huyện Ba Chẽ),... vừa bảo tồn được di sản văn hóa, vừa tạo thành sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo của Quảng Ninh, thu hút ngày càng nhiều du khách đến tham quan, thưởng thức, chiêm bái, hành lễ, tạo xu hướng phát triển “du lịch văn hóa tâm linh”; từ đó, tôn vinh, lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp trong cộng đồng. Hiện đã có 120 di tích, di sản nằm trong các tour, tuyến du lịch cố định của Quảng Ninh, trong đó có những di tích được các đơn vị lữ hành lựa chọn để thiết kế nhiều sản phẩm riêng, trọn gói để đưa vào khai thác.

Giai đoạn 2016 - 2020, tổng số khách du lịch ước đạt trên 53 triệu lượt (trong đó khách quốc tế đạt 19,3 triệu lượt); tổng doanh thu từ hoạt động du lịch đạt 101.315 tỷ đồng, tăng bình quân 11,9%/năm, trong đó, hằng năm các di tích văn hóa, lịch sử, danh lam thắng cảnh ở Quảng Ninh thu hút khoảng 6 triệu lượt khách du lịch, doanh thu từ thu phí tham quan đạt xấp xỉ 1.500 tỷ đồng/năm. Năm 2021, do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, tổng khách du lịch ước đạt 4,38 triệu lượt, bằng 97% so với chỉ tiêu kế hoạch; tổng thu du lịch ước đạt 7.745 tỷ đồng, đạt 85% so với chỉ tiêu kế hoạch. Riêng 4 tháng đầu năm 2022, tổng lượng khách du lịch đến Quảng Ninh đạt 3 triệu lượt, tăng 43% so với cùng kỳ năm 2021; tổng doanh thu đạt khoảng 5.673 tỷ đồng, tăng 35% so cùng kỳ năm 2021. Các hoạt động kích cầu du lịch, trong đó có du lịch văn hóa được tăng cường trong bối cảnh thích ứng an toàn, linh hoạt và kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19 đã giúp hoạt động văn hóa và du lịch ngày càng khởi sắc hơn.

Về điện ảnh: Hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh chủ yếu là phổ biến phim, chiếu phim lưu động phục vụ nhiệm vụ chính trị tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Hoạt động phổ biến phim của các doanh nghiệp nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có sự tham gia của 2 doanh nghiệp với 4 cụm rạp chiếu phim: CGV Vincom Hạ Long, Lotte Hạ Long; CGV Vincom Cẩm Phả; CGV Vincom Móng Cái. Do ảnh hưởng của dịch bệnh các cụm rạp tại Quảng Ninh gặp nhiều khó khăn phải đóng cửa, dừng hoạt động và số lượng khán giả trở lại rạp cũng ít do lo ngại dịch bệnh, số lượng phim ra rạp không nhiều.

Về nghệ thuật biểu diễn: Cùng với hoạt động biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp của đoàn nghệ thuật của tỉnh, các đơn vị nghệ thuật do tư nhân đầu tư quản lý và tổ chức hoạt động bước đầu hoạt động kinh doanh có hiệu quả, tạo thêm sản phẩm văn hóa, nhất là các bộ môn nghệ thuật truyền thống (múa rối, hát chèo, cải lương, các làn điệu dân ca, dân vũ của đồng bào dân tộc thiểu số...), được biểu diễn tại cảng tàu quốc tế, sân bay Vân Đồn, hay tại các lễ hội và cùng du khách trên các hành trình, tuyến điểm du lịch trên địa bàn tỉnh^[1]. Cộng đồng người Dao Thanh Y, Dao Thanh Phán, Sán Chỉ, Tày, Sán Dìu ở các địa phương đã thành lập một số câu lạc bộ văn nghệ dân gian, các câu lạc bộ thể thao truyền thống, thêu may trang phục, phát triển nghề truyền thống phục vụ khách du lịch cũng như đưa vào giảng dạy trong các trường học trên địa bàn tỉnh. Tuy năm 2020, hoạt động biểu diễn nghệ thuật chịu ảnh hưởng nặng nề từ dịch bệnh COVID-19 nhưng tỉnh Quảng Ninh vẫn tổ chức được một số hoạt động văn hóa nghệ thuật. Các hoạt động này tạo tiếng vang, không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức của người dân, còn thu hút khách du lịch trong nước tới với Quảng Ninh, góp phần vào thành công thu hút hàng triệu lượt khách du lịch những tháng cuối năm 2020 của tỉnh^[2].

Về mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm:

* Mỹ thuật: Việc sáng tạo các tác phẩm mỹ thuật luôn gắn liền với việc phục vụ các nhiệm vụ chính trị của tỉnh và đất nước. Các nghệ sỹ Quảng Ninh có nhiều tác phẩm tham gia trưng bày Triển lãm khu vực sông Hồng và triển lãm toàn quốc với nhiều chất liệu khác nhau như: sơn dầu, khắc gỗ, lụa, bột màu, tượng tròn phù điêu; nhiều họa sĩ thành phố Hạ Long được tặng thưởng của Hội Mỹ thuật Việt Nam.

Các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ mang đặc trưng của các địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh được sáng tạo và có sức lan tỏa trong xã hội. Tại một số địa phương, nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ (như gốm sứ ở thị xã Đông Triều; đan ngư cụ, đóng tàu vỏ gỗ ở thị xã Quảng Yên), sản phẩm du lịch văn hóa ở thị xã Quảng Yên... đã ngày càng khẳng định được thương hiệu và tiếp cận được nhiều thị trường; các điểm dừng chân phục vụ nhu cầu tham quan, mua sắm được đầu tư đã có kết nối với các đơn vị lữ hành đón tiếp, phục vụ khách du lịch và được công nhận là điểm du lịch của địa phương; các loại hình dịch vụ du lịch được hình thành từ văn hóa ẩm thực, Chương trình mỗi xã, phường một sản phẩm (OCOP) đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, hấp dẫn. Đến năm 2020, tỉnh Quảng Ninh đã có 456 sản phẩm tham gia Chương trình OCOP, trong đó có 236 sản phẩm đạt từ 3 sao - 5 sao, trên 90% sản phẩm OCOP được dán tem điện tử truy xuất nguồn gốc... phục vụ nhu cầu của người dân trong tỉnh và khách du lịch.

* Nhiếp ảnh: Các nghệ sĩ nhiếp ảnh Quảng Ninh đã tập trung thể hiện con người mới, cuộc sống mới, sự nghiệp phát triển kinh tế - văn hóa xã hội của tỉnh, vẻ đẹp tuyệt vời của Vịnh Hạ Long, quê hương và đất nước. Một số tác giả của Quảng Ninh cũng đã có những tác phẩm đạt giải, được tham gia triển lãm tại các cuộc thi trong nước^[3]. Các cuộc triển lãm ảnh thường được khai mạc vào dịp những ngày lễ, những sự kiện lớn của Tỉnh và các địa phương đã có tác dụng tốt tới nhận thức chính trị và tình cảm của nhân dân. Hàng trăm tác phẩm nhiếp ảnh của các nghệ sĩ trên địa bàn tỉnh đã được đăng tải trên các báo Trung ương và địa phương, hàng chục tác phẩm được tuyển chọn trong các cuộc thi ảnh lớn trong nước và quốc tế; phục vụ cho các cuộc triển lãm của Tỉnh như: Triển lãm Mừng Đảng - Mừng Xuân; Triển lãm ảnh trong tuần Du lịch Hạ Long; Triển lãm ảnh về thành tựu phát triển kinh tế - xã hội chào mừng Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2020 - 2025... Có những nghệ sĩ nhiếp ảnh đã thành danh với những tác phẩm để đời từ cảnh sắc thiên nhiên và con người Quảng Ninh.

* Triển lãm: Các hoạt động triển lãm phục vụ nhiệm vụ chính trị của tỉnh, của các địa phương thường xuyên được đổi mới về nội dung, cách thức tổ chức đã đem lại hiệu quả cao, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân. Việc phối kết hợp với các địa phương trong tổ chức được triển khai chặt chẽ, rộng khắp các địa phương trong toàn tỉnh, tiêu biểu trong các hoạt động: Triển lãm Mỹ thuật - Nhiếp ảnh “Mừng Đảng - Mừng Xuân”; Triển lãm phục vụ Tuần du lịch Hạ Long - Quảng Ninh 2020, Triển lãm thành tựu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh 2020 chào mừng Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2020 - 2025,Triển lãm sách, báo chủ đề “Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ đại hội đến đại hội”, Triển lãm ảnh tư liệu với chủ đề: “Quảng Ninh - những mốc son lịch sử”.

Về quảng cáo: Hoạt động quảng cáo ngoài trời trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh những năm gần đây cũng phát triển mạnh với sự tham gia đông đảo của các lực lượng kinh doanh dịch vụ quảng cáo trong và ngoài tỉnh; giúp cung cấp thông tin về sản phẩm của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội đến với các tầng lớp nhân dân trong tỉnh, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 10 doanh nghiệp và hàng trăm hộ kinh doanh các loại hình liên quan đến hoạt động quảng cáo, tuy nhiên phần lớn các đơn vị quảng cáo này có quy mô nhỏ với hoạt động chính là in ấn phông chữ, làm biển hiệu, bảng quảng cáo...Chỉ có một số ít doanh nghiệp quảng cáo trên địa bàn có cơ sở vật chất, nhà xưởng, máy móc, thiết bị... chuyên dụng để phục vụ hoạt động kinh doanh quảng cáo.

Bức tranh tổng thể về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Quảng Ninh cho thấy: Công tác triển khai thực hiện phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã đạt được những kết quả nhất định. Bước đầu hình thành nên các ngành công nghiệp văn hóa, trong đó du lịch văn hóa đã từng bước phát triển và có những kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên một số ngành công nghiệp được lựa chọn chưa phát huy được lợi thế cạnh tranh về địa chính trị, văn hóa để phát triển.

Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã chỉ rõ một trong ba khâu đột phá của nhiệm kỳ 2020 - 2025 là “xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh gắn với thu hẹp nhanh khoảng cách giàu nghèo và chênh lệch vùng miền trong tỉnh”. Bốn nhiệm vụ trọng tâm trong đó có nhiệm vụ “kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế nhanh, bền vững với phát triển văn hóa, con người, xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh”. Với đặc điểm là địa phương có nhiều xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn, nhiều vùng phải chịu ảnh hưởng từ thiên tai, biến đổi khí hậu, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội ở một số nơi còn hạn chế; khoảng cách hưởng thụ văn hóa, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, thị trường,...giữa miền Đông với miền Tây, giữa miền núi, biên giới, hải đảo với thành thị vẫn còn khá xa, Quảng Ninh xác định thực hiện đồng bộ các giải pháp để thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa phát triển, qua đó vừa thực hiện được mục tiêu xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, vừa góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn tỉnh. Cụ thể là:

Thứ nhất, khơi dậy quyết tâm, khát vọng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong mỗi người dân Quảng Ninh - những chủ nhân của các di sản văn hóa, chủ thể sáng tạo và cũng là đối tượng thụ hưởng, tiêu dùng văn hóa. Phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa trên cơ sở những tiềm năng, lợi thế so sánh của tỉnh, hướng tới “xuất khẩu văn hóa” tại chỗ, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững. Trước mắt, tiếp tục khai thác thế mạnh, tiềm năng văn hóa về cảnh quan, giá trị truyền thống, ẩm thực vùng miền thúc đẩy ngành du lịch phát triển hơn nữa để có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực và thế giới. Xây dựng chiến lược dài hạn để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tỉnh Quảng Ninh trên các lĩnh vực trọng tâm, như điện ảnh, trình diễn nghệ thuật, mỹ thuật, triển lãm; phát triển, mở rộng một số loại hình, như thời trang, âm nhạc, ẩm thực, dịch vụ vui chơi giải trí...

Thứ hai, cân bằng giữa khai thác và đầu tư tu bổ, tôn tạo các di sản văn hóa. Việc đầu tư nguồn lực cần được bảo đảm không chỉ là nguồn kinh phí để tu bổ, tôn tạo, bảo tồn mà cần cả nguồn kinh phí cho đào tạo, nghiên cứu, quản lý và sáng tạo hoàn thiện các sản phẩm văn hóa. Tăng cường đầu tư, huy động các nguồn lực để đầu tư, chú trọng khai thác kinh nghiệm quản lý và các nguồn lực của doanh nghiệp, cộng đồng xã hội cả trong nước và nước ngoài. Ưu tiên bố trí nguồn lực, chính sách hỗ trợ, tổ chức các hoạt động văn hóa ở vùng dân tộc, miền núi, hải đảo để tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Thứ ba, có kế hoạch, lộ trình và điều kiện bảo đảm cụ thể để thực hiện tốt nhiệm vụ bảo tồn văn hóa. Xây dựng quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm; có lộ trình cụ thể và phân vùng đầu tư, khai thác dựa trên tài nguyên, thế mạnh của mỗi địa phương. Giữ gìn và phát huy đặc trưng tốt đẹp của các dân tộc thiểu số; các giá trị đặc sắc về văn hóa biển đảo, văn hóa công nhân vùng mỏ; khắc sâu, nhân rộng những truyền thống văn hóa tốt đẹp của các dân tộc. Bảo tồn, tôn tạo các điểm di tích, danh thắng; khôi phục các làng nghề truyền thống; thúc đẩy hoạt động trao truyền các giá trị văn hóa phi vật thể từ các nghệ nhân.

Thứ tư, xây dựng chiến lược quảng bá cho văn hóa Quảng Ninh thông qua việc sử dụng hiệu quả các phương tiện truyền thông; qua đó nâng cao nhận thức của các cấp ủy, chính quyền và toàn thể nhân dân về vị trí, tầm quan trọng của việc phát triển các ngành công nghiệp ở Quảng Ninh, tạo sức mạnh đoàn kết trong cả hệ thống chính trị trong thực hiện các chiến lược, kế hoạch, giải pháp phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Thông qua truyền thông để tuyên truyền cái đẹp, bài trừ cái xấu, đồng thời lan tỏa lối sống, hành động đẹp trong mỗi người dân Quảng Ninh. Sử dụng hiệu quả các phương tiện truyền thông trong việc quảng bá văn hóa, đất và người Quảng Ninh ra thế giới, như đưa những danh lam thắng cảnh và văn hóa đặc sắc của Quảng Ninh trở thành chất liệu sáng tạo cho các nhà thiết kế thời trang và trở thành điểm đến cho sàn diễn của các thương hiệu thời trang nổi tiếng; lựa chọn, hoàn thiện các món ăn địa phương, đặc biệt là các sản phẩm OCOP nâng tầm thành nghệ thuật từ khâu sản xuất đến thưởng thức, kết nối thành điểm đến của khách du lịch và hướng tới xuất khẩu ẩm thực truyền thống vùng miền; đẩy mạnh quảng bá các loại hình văn hóa phi vật thể, các sản phẩm thủ công, mỹ nghệ có giá trị cao, mang thông điệp văn hóa...

Thứ năm,tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ trong các hoạt động sáng tạo, sản xuất, phổ biến, lưu giữ các sản phẩm văn hóa của các dân tộc tỉnh Quảng Ninh. Số hóa các dữ liệu văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, hướng tới hình thành các sản phẩm du lịch công nghệ tiên tiến, giải quyết được khoảng cách về không gian, thời gian để toàn thế giới được tiếp cận, trải nghiệm văn hóa, cảnh quan Quảng Ninh nhanh nhất, ấn tượng nhất. Đẩy mạnh hoạt động giao lưu, hợp tác quốc tế về văn hóa, học tập kinh nghiệm và bài học trong phát triển các sản phẩm và dịch vụ văn hóa mũi nhọn mà Quảng Ninh có thế mạnh, qua đó thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa phát triển, đóng góp hiệu quả cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương./.

^[1] Sản phẩm văn hóa phục vụ khách du lịch tiêu biểu, như các chương trình văn hóa, văn nghệ hát chèo, múa rối truyền thống khu du lịch làng quê Yên Đức; khu du lịch Quảng Ninh Gate (thị xã Đông Triều); hát đối, hát giao duyên trên thuyền của cư dân làng chài Cửa Vạn (thành phố Hạ Long); sinh hoạt văn hóa, tìm hiểu về phong tục tập quán sinh hoạt của cộng đồng nhân dân cùng thưởng thức hát then của người Tày, hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ (huyện Bình Liêu và Tiên Yên); Chương trình du lịch “Cốc Cốc đảo Hà Nam” cùng điệu hát đúm ở đảo Hà Nam (thị xã Quảng Yên); hát nhà tơ, hát múa cửa đình ở Vạn Ninh (thành phố Móng Cái)...

^[2] Festival Âm nhạc quốc tế - Hạ Long 2020 (7-1 - 12-1-2020); Biểu diễn của Dàn nhạc Lực lượng vệ binh quốc gia Liên bang Nga (08-12-2020); Gala Xiếc ba miền 2020 (29-5 - 31-5-2020); Đêm nhạc Đỗ Hòa An “Hạ Long biển nhớ” (25-7-2020); Festival Áo dài Quảng Ninh 2020 - Miền Di sản (26-12-2020)...

^[3] Trong khuôn khổ Giải thưởng Nhiếp ảnh xuất sắc toàn quốc hằng năm của Hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam, tác giả Bạch Ngọc Tư, Chi hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam tỉnh Quảng Ninh, hội viên Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Ninh đã đạt giải C giải thưởng Nhiếp ảnh xuất sắc năm 2020 với tác phẩm “Bắt mồi lớn”.