Phát huy vai trò giám sát của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng chính quyền Thủ đô kiến tạo, phục vụ

Phương châm trên đang được cụ thể hóa mạnh mẽ trong thực tiễn tại Hà Nội. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVII nhiệm kỳ 2020 - 2025 đề ra mục tiêu xây dựng hệ thống chính trị Thủ đô trong sạch, vững mạnh và một nền chính quyền kiến tạo, phục vụ nhân dân. 

Điều này khẳng định vai trò trọng yếu của giám sát xã hội trong việc kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, góp phần xây dựng chính quyền Thủ đô “liêm chính, hành động, phục vụ nhân dân” như mục tiêu đề ra.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, sự tham gia giám sát tích cực của MTTQ Việt Nam các cấp và các tổ chức chính trị - xã hội ở Hà Nội đã đạt nhiều kết quả, đóng góp quan trọng vào việc phát hiện, chấn chỉnh những hạn chế trong quản lý, điều hành của chính quyền. Nhân dân Thủ đô ngày càng ý thức hơn về quyền giám sát của mình, thông qua nhiều kênh khác nhau để phản ánh ý kiến, giám sát hoạt động của cán bộ, cơ quan nhà nước.

Nhiều kết quả quan trọng trong hoạt động giám sát tại Hà Nội giai đoạn 2020 - 2025

Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, hoạt động giám sát của nhân dân, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội diễn ra ngày càng sôi nổi, đạt nhiều kết quả thiết thực, gắn với mục tiêu xây dựng chính quyền Thủ đô trong sạch, vững mạnh, phục vụ nhân dân.

Hoạt động giám sát do Mặt trận Tổ quốcthành phố Hà Nội chủ trì

MTTQ Việt Nam các cấp của Hà Nội đã tích cực triển khai các chương trình giám sát hằng năm, tập trung vào những vấn đề lớn, bức thiết được nhân dân quan tâm. Riêng trong năm 2024, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Namthành phố đã chủ trì thành lập nhiều đoàn giám sát chuyên đề với nội dung thiết thực như giám sát việc thực hiện các tiêu chí về quy hoạch, hành chính công, môi trường tại các xã xây dựng nông thôn mới nâng cao ở huyện Thanh Oai, Thường Tín (tên gọi cũ)...; giám sát việc thực hiện pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo của chủ tịch UBND các cấp; giám sát việc cải tạo chung cư cũ trên địa bàn thành phố - một vấn đề dân sinh nổi cộm. 

Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố còn tham gia tích cực vào các cuộc giám sát do Quốc hội, Hội đồng nhân dân Thành phố tổ chức, như giám sát việc thực hiện kỷ luật, kỷ cương hành chính và trách nhiệm công vụ của cơ quan nhà nước; giám sát việc bảo đảm trật tự an toàn giao thông; giám sát công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng ở khu vực bãi sông, ngoài đê trên địa bàn Hà Nội; đánh giá Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của các sở, ngành, UBND quận, huyện năm 2024... 

Danh mục các nội dung giám sát cho thấy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố đã chọn “trúng” nhiều vấn đề sát sườn đời sống nhân dân, từ cải cách hành chính, trật tự đô thị cho tới chính sách an sinh, qua đó khẳng định vai trò đại diện và cầu nối giữa dân với chính quyền.

Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốcthành phố không chỉ dừng ở việc phát hiện vấn đề, mà còn chú trọng theo dõi việc các cơ quan chức năng giải quyết kiến nghị sau giám sát. Trong các báo cáo, Mặt trận Tổ quốcHà Nội thường kiến nghị cụ thể và đôn đốc chính quyền thực hiện. Những phát hiện, kiến nghị qua giám sát đã giúp chính quyền thành phố thấy rõ những tồn tại, hạn chế để kịp thời khắc phục, hoàn thiện chính sách.

Ở cấp cơ sở, MTTQ Việt Nam các địa phương trên địa bàn Hà Nội cũng rất chủ động trong công tác giám sát. Giai đoạn 2020 - 2025, đặc biệt từ sau Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVII, MTTQ Việt Nam cấp cơ sở tích cực bám sát những vấn đề nổi cộm tại địa phương để tổ chức giám sát hoặc phối hợp giám sát. 

Số liệu thống kê cho thấy, chỉ tính riêng trong một năm gần đây, MTTQ Việt Nam cấp huyện và cấp xã (trước khi sắp xếp, sáp nhập) toàn thành phố đã chủ trì tới 810 cuộc giám sát, đồng thời cử đại diện phối hợp tham gia 1.899 cuộc giám sát, kiểm tra cùng các ngành chức năng. 

Nội dung giám sát ở cơ sở rất đa dạng, tập trung vào những lĩnh vực gần gũi với đời sống dân sinh: giám sát việc thực hiện pháp luật về tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo của chủ tịch UBND xã, phường; giám sát công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn; theo dõi việc thu chi, quản lý các loại quỹ, phí do nhân dân đóng góp; giám sát quá trình triển khai các công trình, dự án tại địa phương; kiểm tra việc thực hiện các chính sách an sinh, hỗ trợ người có công, hộ nghèo... 

Trong quá trình giám sát, MTTQ Việt Nam cơ sở luôn huy động sự tham gia của đại diện các tổ chức thành viên (đoàn thể) và cả người dân địa bàn, qua đó đảm bảo tính khách quan, công khai.

Kết quả hoạt động giám sát ở cơ sở là khá rõ nét. Riêng năm 2022, các ban thanh tra nhân dân ở xã, phường đã tổ chức giám sát 5.145 vụ việc, phát hiện 622 vụ có dấu hiệu vi phạm, kiến nghị tới chính quyền và cơ quan chức năng xử lý. 

Đáng chú ý, tỷ lệ các vụ việc được chính quyền xem xét giải quyết đạt tới 97,26% (605/622 vụ). Thông qua giám sát, ban thanh tra nhân dân đã kiến nghị thu hồi cho nhà nước 6 triệu đồng và hơn 2.200m² đất sử dụng sai mục đích, vi phạm quy định. Toàn thành phố có 2.025 ban giám sát đầu tư của cộng đồng với sự tham gia của 11.703 thành viên. 

Trong năm 2022, các ban giám sát đầu tư của cộng đồng đã tham gia giám sát 3.927 công trình, dự án trên địa bàn, qua đó phát hiện 202 vụ vi phạm về chất lượng, tiến độ... và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý kịp thời 199 vụ (đạt 98,5%). Ngoài ra, các ban thanh tra nhân dân và ban giám sát đầu tư của cộng đồng còn phối hợp cùng chính quyền thanh tra, giám sát trên nhiều lĩnh vực, cũng trong năm 2022 đã giám sát 3.524 vụ vi phạm trật tự xây dựng, 920 vụ về quản lý đất đai, 1.099 vụ liên quan thực hiện dân chủ ở cơ sở và 504 vụ khác. 

Những con số biết nói này cho thấy các thiết chế giám sát nhân dân ở cơ sở đang hoạt động khá hiệu quả, phát huy tốt vai trò “tai mắt” của nhân dân trong phòng ngừa sai phạm, tiêu cực từ sớm, từ cơ sở.

Vai trò giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội

Cùng với MTTQ Việt Nam, các các tổ chức chính trị - xã hộitại Hà Nội cũng tích cực tham gia công tác giám sát, phản biện xã hội theo lĩnh vực phụ trách. Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hà Nội là một điển hình. Hằng năm, Hội Phụ nữ các cấp đều xây dựng kế hoạch lựa chọn nội dung giám sát phù hợp với nhu cầu, lợi ích thiết thân của phụ nữ. Trong năm 2024, các cấp Hội Phụ nữ Thủ đô tổ chức 55 đoàn giám sát việc thực hiện pháp luật về bình đẳng giới trên nhiều lĩnh vực (chính trị, lao động, phòng chống bạo lực gia đình, an toàn thực phẩm...), giám sát chế độ, chính sách cho phụ nữ cao tuổi, phụ nữ và trẻ em khuyết tật, phụ nữ vùng dân tộc thiểu số. Song song, Hội Phụ nữ còn rất chú trọng công tác phản biện xã hội. 

Năm 2024, các cấp Hội tham gia góp ý, phản biện đối với 1.277 dự thảo văn bản (luật, nghị quyết, đề án phát triển kinh tế - xã hội...) của địa phương, chủ động đề xuất tổ chức 26 hội nghị đối thoại, tọa đàm chính sách giữa cấp ủy, chính quyền với phụ nữ; đồng thời cử đại diện tham gia 100% hội nghị đối thoại giữa người đứng đầu chính quyền với nhân dân tại các địa bàn. 

Thông qua các kiến nghị, đối thoại này, nhiều vấn đề về chính sách đối với phụ nữ, gia đình, trẻ em đã được phản ánh kịp thời tới lãnh đạo, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật và bảo vệ quyền lợi chính đáng của phụ nữ, trẻ em.

Tương tự, các đoàn thể khác ở Hà Nội cũng có nhiều hoạt động giám sát đáng ghi nhận. Đoàn Thanh niên tham gia giám sát việc thực hiện chính sách phát triển thanh niên, khởi nghiệp, đào tạo nghề; Hội Nông dân giám sát chương trình xây dựng nông thôn mới, chính sách hỗ trợ nông nghiệp, quản lý vật tư nông nghiệp; Công đoàn giám sát thực thi pháp luật lao động, chế độ chính sách với công nhân, viên chức; Hội Cựu chiến binh giám sát việc thực hiện chế độ với người có công, thương binh, liệt sĩ... 

Nhìn chung, mỗi tổ chức đoàn thể đều nỗ lực phát huy lợi thế gần gũi quần chúng của mình để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng hội viên, từ đó tham gia giám sát, góp ý trên các diễn đàn phù hợp.

Sự hưởng ứng của nhân dân Thủ đô trong giám sát

Người dân Hà Nội ngày càng thể hiện vai trò chủ thể giám sát thông qua nhiều kênh khác nhau. Tại các khu dân cư, ngoài việc tham gia các ban thanh tra nhân dân, ban giám sát đầu tư của cộng đồng, người dân còn tích cực phản ánh thông tin, góp ý tới chính quyền qua các cuộc họp, hòm thư góp ý, đường dây nóng, cổng thông tin điện tử. 

Trong các kỳ tiếp xúc cử tri với đại biểu HĐND và Quốc hội, cử tri Hà Nội đã mạnh dạn chất vấn, kiến nghị nhiều vấn đề bức xúc như về quản lý đất đai, ô nhiễm môi trường, cải cách thủ tục hành chính..., qua đó các cơ quan chức năng đã vào cuộc giải quyết. Không ít vụ việc tiêu cực, tham nhũng trên địa bàn Thủ đô được phát hiện từ phản ánh, tố giác của người dân và báo chí. 

Điều này cho thấy sức mạnh của “tai mắt nhân dân” trong giám sát xã hội. Hà Nội đã có những kênh tiếp nhận thông tin phản ánh của nhân dân như cổng giao tiếp điện tử, ứng dụng di động (app “Công dân Thủ đô” - iHanoi) để người dân dễ dàng gửi kiến nghị, phản ánh hiện trường vi phạm (như xả rác, vi phạm trật tự đô thị...). Mặc dù chưa hoàn hảo, nhưng các kênh này dần tạo thói quen cho người dân tham gia giám sát, đóng góp vào quản lý đô thị thông minh./.