"Phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng"

Hội thảo do các đồng chí: Thượng tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Thành - Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng lý luận Trung ương; Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Bá Hùng - Chính ủy Học viện Chính trị; PGS, TS Phạm Minh Tuấn - Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản; Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Huy Hoàng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị chủ trì.

Cùng dự hội thảo còn có các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; đại diện lãnh đạo Tạp chí Cộng sản, Học viện Chính trị cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Bá Hùng - Chính ủy Học viện Chính trị - cho biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trọng đại trong tiến trình phát triển của đất nước, mở ra kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc Việt Nam, với khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ những quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp chiến lược nhằm phát huy tối đa nội lực, tranh thủ hiệu quả ngoại lực, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được khẳng định là động lực chính để thúc đẩy đất nước phát triển nhanh và bền vững, là trụ cột trong chiến lược phát triển quốc gia, là yếu tố quyết định nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vị thế, uy tín Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng là đặt lĩnh vực này vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, tạo động lực phát triển mới mang tính đột phá, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt.

Đây là con đường căn bản để khắc phục những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũ, chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, dựa chủ yếu vào tri thức, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Mục tiêu quan trọng là nâng cao năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất và hiệu quả.

Việc phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là điều kiện tiên quyết để Việt Nam bứt phá, vươn lên, rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước tiên tiến. Bên cạnh đó, phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, hiện đại hóa hoạt động của hệ thống chính trị, xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường kỷ cương, minh bạch, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Mục đích cao nhất là hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, hùng cường, thịnh vượng.

Đặc biệt là hướng vào thực hiện thắng lợi 2 mục tiêu 100 năm: đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Thực tiễn phát triển của thế giới cho thấy, quốc gia nào nắm bắt, làm chủ và phát huy được vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, quốc gia đó sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh; đưa đất nước phát triển hưng thịnh.

Đối với Việt Nam, một nước đang phát triển, yêu cầu phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng không phải là nhiệm vụ giản đơn. Đây thực sự là một cuộc cách mạng cả trong tư duy, nhận thức và hành động, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể, từ cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan quản lý nhà nước, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học cho đến từng cán bộ, đảng viên và người dân.

Trong quá trình thực hiện vẫn còn những rào cản, nút thắt, hạn chế, bất cập cần được giải quyết thấu đáo, kịp thời, cả về tư duy phát triển, thể chế chính sách, nguồn nhân lực, hạ tầng và văn hóa đổi mới sáng tạo.

Hội thảo khoa học hôm nay được tổ chức nhằm tạo diễn đàn khoa học nghiêm túc, trách nhiệm để các nhà khoa học, các chuyên gia và nhà quản lý cùng nhau trao đổi, thảo luận, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra để việc phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đạt được hiệu quả tốt nhất.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS, TS Phạm Minh Tuấn - Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản - nhấn mạnh, khi đề cập đến vai trò của khoa học, công nghệ, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, lực lượng sản xuất là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội, trong đó khoa học - công nghệ ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: nước nhà muốn phát triển, muốn tiến bộ thì phải phát triển khoa học kỹ thuật; đồng thời, Người luôn nhấn mạnh đến vai trò của tri thức, của sáng kiến cải tiến kỹ thuật, coi đó là “chìa khóa” để nâng cao năng suất lao động, phát triển đất nước.

Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng phát triển khoa học, công nghệ. Các kỳ Đại hội gần đây đều khẳng định: phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển khoa học - công nghệ, lấy khoa học - công nghệ là trọng tâm để thay thế, thúc đẩy, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống; thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, công dân số. Đây là bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về mô hình phát triển đất nước.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo đang làm thay đổi sâu sắc mô hình sản xuất, quản trị và đời sống xã hội, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho các quốc gia, dân tộc.

Nhiều quốc gia, dân tộc đã trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển. Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là động lực chính để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Chính phủ tập trung xây dựng hạ tầng số, phát triển kinh tế số, xã hội số; đồng thời, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong nước. Sự kết hợp giữa xu thế toàn cầu hóa, động lực khu vực và chính sách trong nước đang tạo ra môi trường thuận lợi giúp nước ta đạt được nhiều thành tựu nổi bật như: ứng dụng vào sản xuất nông nghiệp, dịch vụ, một số ngành công nghiệp, tạo động lực đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Thực tiễn những năm qua cho thấy, các bộ, ngành, lĩnh vực từ Trung ương đến địa phương đã chủ động ứng dụng công nghệ số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhờ đó, tốc độ tăng trưởng cao, năng suất lao động cải thiện rõ rệt, chất lượng quản trị nâng lên.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đã làm chủ các công nghệ lõi, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, năng lực nghiên cứu - phát triển còn hạn chế; việc liên kết giữa các viện nghiên cứu, các trường đại học và doanh nghiệp chưa chặt chẽ; đầu tư cho khoa học - công nghệ còn dàn trải; khoa học - công nghệ chưa thực sự là quốc sách hàng đầu, động lực then chốt để phát triển lực lượng sản xuất mới; chuyển đổi số chưa đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu. Khoảng cách công nghệ với các nước phát triển vẫn còn lớn.

Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận mới, giải pháp đột phá để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực chủ yếu trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Đồng chí Phạm Minh Tuấn đề nghị các nhà khoa học tập trung vào những vấn đề cơ bản sau:

Thứ nhất, luận giải sâu sắc cơ sở lý luận về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đó là động lực nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; nhằm thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

Thứ hai, phân tích, đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thời gian qua; chỉ rõ những kết quả đạt được, những hạn chế và chỉ ra nguyên nhân, cả chủ quan và khách quan; chỉ ra những kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới và Việt Nam đối với việc phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

Thứ ba, làm rõ vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong hệ thống chính trị đối với việc phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; coi chuyển đổi số là nền tảng đổi mới phương thức quản trị quốc gia.

Theo đó, làm rõ việc chuyển đổi số trong cơ quan Đảng, Nhà nước là góp phần xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Chính phủ số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là tái cấu trúc quy trình, đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành trên nền tảng dữ liệu và công nghệ.

Thứ tư, đề xuất các giải pháp mang tính đột phá nhằm phát huy cao nhất vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trọng tâm là đổi mới tư duy phát triển; hoàn thiện cơ chế, chính sách; phát triển mạnh mẽ nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia; xây dựng và phát triển hạ tầng số đồng bộ, hiện đại; nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, đồng bộ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Thứ năm, trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, an ninh mạng, an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp, việc làm chủ công nghệ lõi, phát triển công nghiệp quốc phòng công nghệ cao, xây dựng lực lượng tác chiến không gian mạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Vì vậy, các tham luận cần làm rõ vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong bảo đảm quốc phòng, an ninh, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại; trong nâng cao năng lực chỉ huy, quản lý, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; bảo đảm thông tin liên lạc; tăng cường khả năng bảo vệ chủ quyền quốc gia trong không gian mạng; đồng thời, đấu tranh, phản bác với các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch nhằm phủ nhận vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Với gần 100 tham luận gửi đến Hội thảo cho thấy đây là một hoạt động thiết thực nhằm tuyên truyền, quán triệt Chỉ thị số 01-CT/TW, ngày 23-1-2026, của Bộ Chính trị về nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học cơ bản thống nhất cần có một hệ thống định hướng và giải pháp trọng tâm nhằm phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai, tổ chức thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Đó là, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển được xác định là điều kiện tiên quyết; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nguồn nhân lực số và đội ngũ chuyên gia đầu ngành, phải được triển khai trên cơ sở cơ chế đãi ngộ cạnh tranh, minh bạch và gắn với hiệu quả đóng góp.

Phát biểu Kết luận, Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Huy Hoàng - Phó Giám đốc Học viện Chính trị - khẳng định và đánh giá, những đóng góp của hội thảo đã làm rõ thêm cơ sở lý luận và thực tiễn, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đề ra.

Đồng thời khẳng định đây là hội thảo khoa học có ý nghĩa thiết thực, là cơ sở để tiếp tục khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết lần thứ XIV của Đảng đã đề ra, hướng tới phát triển nhanh, bền vững, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Ban Tổ chức Hội thảo sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, kiến nghị của các nhà khoa học và đại biểu để tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền, làm cơ sở hoàn thiện chủ trương, chính sách trong thời gian tới./.