Nơi yên nghỉ của những hồn thiêng nước Nga

​

Nhiều người thường nghĩ đã đi du lịch thì phải đến những danh lam thắng cảnh tráng lệ để check-in tung lên mạng xã hội cho "oách", ai lại ghé vào nơi nghĩa trang âm u làm gì? Nhưng nếu suy nghĩ như vậy, có lẽ bạn đã nhầm.

​Nghĩa trang Novodevichy không phải là nơi u uất, nặng nề bởi khói hương hay những nấm mộ lạnh lẽo. Đây là nơi an nghỉ cuối cùng của hàng nghìn nhân vật kiệt xuất trong lịch sử Nga, từ các nhà hoạt động chính trị, nhà khoa học, tướng lĩnh quân sự đến các đại văn hào, nhà thơ, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ kịch nghệ và tài tử điện ảnh.

Cuộc đời và sự nghiệp của họ đã để lại những dấu ấn sâu sắc, làm thay đổi không chỉ đời sống xã hội nước Nga mà còn ảnh hưởng đến cả nhân loại qua nhiều thế kỷ.

​Không không gian âm khí, chỉ có kiệt tác nghệ thuật

​Ngay tại cổng vào, danh sách những người yên nghỉ được sắp xếp trang trọng theo thứ tự bảng chữ cái cùng năm sinh, năm mất. Bước qua cánh cổng, cảm giác nặng nề hoàn toàn biến mất.

Thay vào đó là một công viên nghệ thuật kiến trúc đúng nghĩa. Mỗi ngôi mộ ở đây là một tác phẩm điêu khắc độc bản, mang đậm dấu ấn cá nhân và câu chuyện cuộc đời của từng người nằm xuống.

​Dưới vòm lá của những hàng bạch dương, hàng phong, cây dẻ và cây sồi nhuộm sắc vàng miên man, các pho tượng bán thân hay tượng tỷ lệ 1:1 bằng đá hoa cương, đồng tạc,... hiện lên đầy sinh động.

Người ta cảm nhận được đây không phải là sự kết thúc, mà là phút tĩnh lặng thanh thản của những kiếp người vĩ đại sau những năm tháng cống hiến miệt mài cho cuộc đời.

​Ai từng đi du lịch theo tour hẳn đều biết lịch trình thường rất gấp gáp, du khách nhiều khi bị "lùa" từ điểm này sang điểm khác. May mắn thay, hướng dẫn viên của đoàn đã thông cảm, tạo điều kiện cho tôi được ở lại khám phá Novodevichy vài giờ đồng hồ trong lúc đoàn đi tham quan điểm khác rồi quay lại đón.

​

Những cuộc gặp gỡ qua thời gian

​Dọc theo con đường rợp bóng cây và những luống hoa được chăm chút tỉ mỉ ngay bên phải cổng vào, đập vào mắt tôi là chân dung nghệ sĩ Yury Nikulin - danh hài, diễn viên điện ảnh lừng danh của Liên Xô thập niên 60 - 70 của thế kỷ XX.

Bức tượng đồng tỷ lệ 1:1 khắc họa hình ảnh ông đang ngồi ưu tư đầy chiêm nghiệm bên cạnh chú chó nhỏ. Đúng như ước nguyện lúc sinh thời: khi mất đi sẽ được mang theo chú chó - người bạn tâm đắc và chân thành nhất của ông, nhà điêu khắc đã khắc họa trọn vẹn tình yêu và tâm hồn nhân hậu của người nghệ sĩ tài hoa, mang lại những cảm xúc thật ấm áp cho người viếng thăm.

​Sâu hơn một chút là khối đá mảng đen - trắng tương phản đầy ấn tượng trên mộ của Nikita Khrushchev - vị Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô từng dẫn dắt đất nước qua những năm tháng biến động của Chiến tranh lạnh.

Khối đá 2 màu như một ẩn dụ nghệ thuật tinh tế về một nhân vật lịch sử với nhiều góc cạnh, nhiều đóng góp cũng như tranh luận phức tạp trong giai đoạn ông cầm quyền.

Bước qua hàng rào hoa văn bằng sắt uốn nghệ thuật là khối tháp nhọn khiêm nhường - nơi an nghỉ của đại văn hào Anton Chekhov, tác giả của những vở kịch bất hủ như "Hải âu" hay truyện ngắn "Người trong bao".

Ông là một trong những vị "cư dân" nổi tiếng đầu tiên tại nghĩa trang này. Dù chỉ sống ngắn ngủi 44 năm trên cõi đời, nhưng những di sản văn học ông để lại đã trở thành bất tử.

​Gần đó, ngôi mộ của Nikolai Gogol - bậc thầy của văn học trào phúng Nga với "Đầu nếp", "Quan thanh tra" - cũng lặng lẽ tỏa bóng, nhắc nhớ về một thời kỳ hoàng kim của văn học kinh điển thế giới.

​Thật xúc động khi được đứng trước phần mộ của Nikolai Ostrovsky, tác giả cuốn tiểu thuyết kinh điển "Thép đã tôi thế đấy". Cuộc đời ông là biểu tượng vô giá của nghị lực sống và niềm tin sắt đá.

Bức phù điêu tạc gương mặt ông kiên định, ngồi nghiêng trên giường bệnh bên chiếc máy chữ, cuốn sách và chiếc mũ Hồng quân...

Không chỉ bao thế hệ thanh niên Liên Xô, mà hàng triệu thanh niên Việt Nam từng gối đầu giường tác phẩm này, nằm lòng câu nói truyền cảm hứng qua nhiều thập kỷ: ​"Cái quý nhất của con người ta là sự sống. Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí...".

​Rồi một bức tượng trông vừa quen thuộc vừa gần gũi hiện ra. Đó là mộ của Vyacheslav Tikhonov - nam diễn viên lừng danh gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ khán giả Việt Nam qua vai sĩ quan tình báo Stierlitz trong bộ phim truyền hình kinh điển "17 khoảnh khắc mùa xuân".

Bức tượng đồng khắc họa ông với ánh nhìn điềm đạm, trìu mến, lãng tử nhưng đầy bản lĩnh - một hình ảnh đã đi vào huyền thoại điện ảnh.

​Đặc biệt, một phần mộ thu hút sự chú ý của nhiều du khách là nơi an nghỉ của Boris Yeltsin — Tổng thống đầu tiên của Liên bang Nga. Mộ chí của ông được tạo hình vô cùng độc đáo như một lá cờ ba màu (trắng, xanh, đỏ) bằng đá hoa cương tự nhiên đang tung bay trong gió.

Ông là nhân vật lịch sử gắn liền với bước ngoặt đại chuyển dịch của nước Nga cuối thế kỷ XX, đồng thời cũng là người đã lựa chọn và mở đường cho thế hệ lãnh đạo kế thừa, trao cho ông Vladimir Putin chèo lái đất nước Nga bước vào kỷ nguyên mới.

​Dạo bước giữa không gian tĩnh mịch, tôi còn bắt gặp nơi yên nghỉ của những nhà ngoại giao kỳ cựu như Alexandra Kollontai, Andrei Gromyko; các nhà thơ đại tài như Vladimir Mayakovsky; các nhà soạn nhạc vĩ đại như Dmitri Shostakovich (người đã viết nên Bản giao hưởng số 7 kiên cường giữa cuộc phong tỏa Leningrad) hay Sergei Prokofiev...

Riêng danh họa Isaac Levitan - người thổi hồn vào những bức tranh phong cảnh mùa thu Nga tuyệt mỹ - dù tôi đã cố gắng tìm kiếm danh sách trên bản đồ nhưng vì thời gian có hạn nên đành bỏ lỡ đầy tiếc nuối (sau này mới biết mộ của ông nằm ở khu vực số 2, khá gần với đại văn hào Chekhov).

​Khúc vọng xao xuyến và những suy ngẫm

​Có khi nào đó, trong đêm vắng lặng tại Novodevichy, ở thế giới bên kia, vang lên giọng hát Opera bất hủ của Shalyapin, tiếng đàn Cello sâu thẳm của Rostropovich, hay tiếng đọc thơ hào hùng của Mayakovsky?

Và ở một góc nào đó, ta chợt nghe vang lên tiếng tranh luận giữa Khorutxop và Eltsin cùng Gorbachov về nguyên nhân Liên Xô sụp đổ để kéo nước Nga bước vào một khúc quanh định mệnh của lịch sử, mà chính họ từng là người trong cuộc?...

​Chỉ có một điều chắc chắn rằng, sau chuyến viếng thăm Novodevichy, tôi cảm nhận được một nguồn năng lượng tinh thần mạnh mẽ từ những tiền nhân kiệt xuất. Nơi đây không hề mang dáng vẻ của "cõi chết", mà là chốn dừng chân bất tử của những di sản, tâm hồn và trí tuệ nhân loại.

​Chợt nghĩ về Việt Nam, chúng ta cũng có Nghĩa trang Mai Dịch - nơi an nghỉ của các vị lãnh đạo tiền bối, các anh hùng lực lượng vũ trang, các nhà khoa học, văn nghệ sĩ lớn đã tận tụy cống hiến cho dân tộc.

Thiết nghĩ, nếu trong tương lai Nghĩa trang Mai Dịch được quy hoạch và nâng cấp theo mô hình công viên di sản - lịch sử, với những không gian kiến trúc nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân, chắc hẳn nơi đây hoàn toàn có thể trở thành một "địa chỉ đỏ" du lịch văn hóa - lịch sử tầm vóc.

Đó sẽ là điểm đến ý nghĩa cho thế hệ trẻ và du khách thập phương tới thăm quan, tri ân và cảm nhận sâu sắc hơn về những giá trị mà tiền nhân đã cống hiến cho đất nước hôm nay./.