Nỗi đau dần qua dưới chân tháp cổ

Tháp cổ miền biên viễn và cơn đại hồng thủy

Ngày trước lên huyện Kỳ Sơn (cũ), thuộc tốp nghèo nhất nước, được hỏi “đã đi Mỹ chưa?” và được giải thích “đi Mỹ” nghĩa là vào Mỹ Lý - xã thuộc diện nghèo nhất huyện. Lên đây chưa vào Mỹ Lý nghĩa là chưa lên Kỳ Sơn.

Ngày người ta chưa ngăn sông Nậm Nơn làm thủy điện Bản Vẽ trở thành lòng hồ, bây giờ có con đường vành đai biên giới vừa mới mở thông sang tận xã Quế Phong thì nhiều người dân Mỹ Lý vẫn dùng thuyền độc mộc truyền thống gắn máy làm phương tiện để đi lại vận chuyển, trao đổi hàng hóa. Người Mỹ Lý và những bản làng người Thái ven sông Nậm Nơn rất giỏi lái thuyền vượt thác dữ và rất giỏi chài lưới...

Nhờ con đường vành đai biên giới được mở, rút ngắn khoảng cách cho khách xa muốn về Mỹ Lý và các thầy cô mang con chữ về thuận lợi hơn. Tụt dốc Phà Bún xuống thấy bản Xiềng Tắm, có nhiều nhà khang trang, hằng ngày có 2 chuyến xe chở khách vào ra trung tâm huyện chỉ mất khoảng hơn 1 tiếng. Nhờ “đường đã ra đường”, bộ mặt những bản làng gần trung tâm xã Mỹ Lý đang thay da đổi thịt.

Tại bản Yên Hòa, xã Mỹ Lý có một ngôi tháp, người Thái nơi đây gọi là “tồn thạt”. Tháp tọa lạc trên một vùng đất khá rộng rãi và bằng phẳng, cao chừng 25 - 30m, được xây bằng gạch nung. Thân tháp vẫn còn lưu giữ dấu tích của những bức phù điêu và những nét hoa văn, họa tiết hết sức tinh xảo.

Chân tháp lớn và nhỏ dần lên theo từng tầng, phía trên cùng nhọn hoắt. Trên mỗi tầng tháp đều có những hoa văn lạ, có hình Phật chắp tay. Những bức phù điêu và những đường nét hoa văn, họa tiết ấy đã bị bong gãy và đứt đoạn.

Chân tháp xuất hiện nhiều lỗ thủng lớn, một góc đã sập; tháp đã có dấu hiệu bị nghiêng và những vết rạn nứt. Cạnh tháp có cây bồ đề, dưới gốc, người ta xây một bàn thờ nhỏ có tượng Phật và một bát hương để thờ tự. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mỹ Lý Lương Văn Bảy, trước đây có đến 3 tháp cổ ở các bản Xiềng Tắm, Tả Lày và Xiềng Nứa. Nhưng 3 ngôi tháp cổ đó đã sụp đổ do không được quan tâm giữ gìn...

Theo lời kể của một số già bản, ngày xưa, chung quanh chân tháp là cả một quần thể các bức tượng Phật và tượng La Hán được làm từ chất liệu bằng đồng và bạc với nhiều kích cỡ và tư thế khác nhau. Khuôn viên của ngôi tháp được phủ đầy tán của những cây bồ đề cổ thụ. Phía sau có một ngôi miếu thờ. Trên đỉnh tháp có một viên ngọc phát sáng vào ban đêm, làm cho ngọn tháp trở nên huyền ảo vô cùng...

Ngôi tháp này được một vị sư tăng người Lào trông nom, chăm sóc và hương khói quanh năm. Vào ngày rằm và mồng một hằng tháng, người dân Yên Hòa và các bản khác trong vùng thường đem lễ vật, hương nhang, đèn nến đến cầu cúng, xin sự bình an, phúc lộc, “vì sự linh ứng lạ lùng khi già làng, trưởng bản thờ khấn, nên tháp trở thành vị thần bảo hộ của những người dân Thái ở đây”.

Vào những năm 70 của thế kỷ XX, một số kẻ xấu đến đánh cắp những bức tượng, đe dọa sự bình yên nơi cửa Phật. Vì sợ tượng Phật bị mất, chính quyền xã Mỹ Lý cho đem 3 pho tượng Phật cổ cất vào một nơi bí mật và cử người trông coi cẩn thận...

Tuy nhiên, do không được chú ý trùng tu, tháp cổ bây giờ đã xuống cấp nghiêm trọng. Cổ tháp nghìn năm tuổi chắc chắn sẽ bị xóa sổ. Hơn 90 hộ với 400 nhân khẩu bản Yên Hòa đang lo lắng, rồi số phận tháp cổ cuối cùng này liệu có sụp đổ giống 3 ngôi tháp trước đây hay không? Tháp Phật cổ vẫn chứa đựng bí mật cả nghìn năm!

Cuối năm, chúng tôi trở lại thượng nguồn Nậm Nơn, người dân các vùng bản nơi này vẫn chưa hết kinh hoàng khi phải chứng kiến, hứng chịu trận lũ quét xảy ra vào tối 22-7-2025 nhấn chìm nhiều nhà và tài sản của họ.

Trung tâm xã Mỹ Lý được biết đến là vùng đất trù phú nằm bên dòng sông Nậm Nơn với những ngôi nhà sàn kiên cố, khang trang. Thế nhưng sau trận lũ lịch sử vừa qua, nhiều ngôi nhà sàn bị cuốn trôi, còn trơ lại nền móng, nhiều hộ dân lâm vào cảnh trắng tay.

Theo báo cáo của chính quyền địa phương, xã Mỹ Lý có 220 nhà bị cuốn trôi hoàn toàn, 130 nhà bị ngập nặng, 59 nhà bị ngập một phần, 27 nhà bị sạt lở. Trường Tiểu học Mỹ Lý 1 cơ sở 1 tại bản Xiềng Tắm, Trường Tiểu học Mỹ Lý 2 tại bản Xằng Trên và Trường Mầm non bản Xốp Dương bị lũ cuốn trôi.

Ngoài ra, trụ sở Công an xã Mỹ Lý, Trường mầm non, Trường Tiểu học điểm bản Piêng Pèn, Nhà văn hóa bản Xiềng Tắm cũng bị ngập sâu dưới bùn sau lũ. Tuyến đường quốc lộ 16 chạy qua xã bị sạt lở, đứt gãy nhiều đoạn có nơi bùn bồi lấp cao 3m, cầu treo Yên Hòa bị cuốn trôi...

Ông Lô Mạnh Hùng, bản Xiềng Tắm, kể lại: “đã sống tới hơn 70 mùa rãy nhưng đây là trận lũ lớn nhất tui chứng kiến, chưa bao giờ xã Mỹ Lý có trận lũ mô (nào) to như vậy. Nước dâng cao ào xuống xiết xoáy cuốn trôi tất cả nhà tui và của nhiều bà con. Mọi thứ đều mất sạch”.

Cách đó không xa, nhà anh Vi Văn Hà bị sập, đồ đạc bên trong cũng bị nước cuốn đi hết. Bắt đầu từ trung tâm xã đi dọc theo dòng Nậm Nơn, những nếp nhà ở các bản Xiềng Tắm, Xốp Tụ, Yên Hòa, Xằng Trên, Xằng Dưới, Hòa Lý,... vẫn còn xô nghiêng vì lũ dữ. Hệ thống nước sinh hoạt 7 bản dọc sông Nậm Nơn cũng bị lũ phá hỏng, vùi lấp.

Sự chung tay của “chín bản mười mường”!

Bản Cha Nga, nằm ở thượng nguồn sông Nậm Nơn, sát biên giới Việt Nam - Lào, có 94 hộ dân tộc Thái định cư từ bao đời. Dù chưa có đường, điện, sóng điện thoại nhưng cuộc sống người dân khá ổn định. Nhưng cuộc sống bình yên của người dân bản Cha Nga đã hoàn toàn bị phá vỡ sau đợt mưa lũ lịch sử hồi tháng 7. Đợt thiên tai khủng khiếp đã cuốn trôi hoàn toàn 36 ngôi nhà, hàng chục ngôi nhà khác bị hư hại nghiêm trọng.

Anh Lương Văn Lợi, dân bản Cha Nga, cho biết: “nhân dân trong bản bây giờ không biết phải làm sao, bắt đầu lại từ đâu sau trận lũ lịch sử”. Cơn lũ do ảnh hưởng bão số 3 đi qua, các vùng bản xã Mỹ Lý hoang tàn, xơ xác như bãi chiến trường.

Giữa bộn bề khó khăn, hoạn nạn, bà con nơi địa đầu tỉnh Nghệ An vẫn không quên hình ảnh những người lính Cụ Hồ của Quân khu 4 kịp thời có mặt sẻ chia, hỗ trợ người dân bị lũ cuốn trôi, vùi lấp, dựng lại nhà ở, tổng dọn vệ sinh môi trường...

Hơn 450 cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An và Sư đoàn 324 kịp thời có mặt phối hợp cùng các lực lượng hỗ trợ nhân dân nạo vét dọn dẹp, vác đá, ủi bùn,... giúp bà con nhanh chóng ổn định cuộc sống.

Người dân nơi đây vẫn nhớ tấm lòng của bà con bản dưới, mường trên và sự chung tay giúp sức hỗ trợ trong cơn hoạn nạn. Sau trận lũ, những đoàn cứu trợ từ khắp nơi đã vượt suối, băng rừng mang theo lương thực, thuốc men,... đến với họ với mong muốn chia sẻ phần nào khó khăn cho đồng bào nơi đây.

Ngày đó, giữa hoang tàn, một bếp ăn dã chiến được dựng tạm bên vệ đường. Tại đây, hơn 10 thành viên trong một nhóm thiện nguyện đến từ xã Hòa Sơn, cách Mỹ Lý gần 200km chuẩn bị từng suất cơm miễn phí cho người dân vùng lũ và các đoàn cứu trợ. Trong hoàn cảnh người dân chưa thể nấu nướng, mất điện, thiếu nước sạch, mỗi ngày nhóm nấu hàng trăm suất ăn.

Bà con nơi đây cũng không bao giờ quên hình ảnh tất bật vận chuyển những túi hàng cứu trợ xuống sân Ủy ban nhân dân xã của đoàn anh Phạm Tuân, đại diện Mặt trận Tổ quốc xã Vinh Phú mang hàng trăm chiếc bánh chưng và nước sạch, nhu yếu phẩm, cuốc xẻng,... vượt hơn 300km đến Mỹ Lý sớm nhất.

Thời gian qua, Ban vận động cứu trợ Trung ương, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã trích nguồn cứu trợ Trung ương số tiền 65 tỷ đồng chuyển đến Văn phòng Bộ Công an hỗ trợ nhân dân tỉnh Nghệ An khắc phục hậu quả do mưa lũ. Hỗ trợ làm mới 500 căn nhà bị sập, đổ, trôi hoàn toàn hoặc nhà phải di dời khẩn cấp, mỗi căn 100 triệu đồng; hỗ trợ sửa chữa 500 căn nhà bị hư hỏng nặng, mỗi căn 30 triệu đồng.

Ngày 22-11-2025, Đồn Biên phòng Mỹ Lý thuộc Bộ đội Biên phòng Nghệ An tổ chức ra mắt mô hình “Ánh sáng vùng biên”, lắp đặt 100 đèn năng lượng Mặt trời dọc các trục đường từ trung tâm xã đến các bản Xiềng Tắm và Yên Hòa, bị thiệt hại nặng nề do mưa lũ. Công trình trị giá 150 triệu đồng, do các nhà hảo tâm hỗ trợ.

Anh Vi Văn Nam, bản Yên Hòa, chia sẻ niềm vui: “từ khi có đèn chiếu sáng, bà con rất phấn khởi vì việc đi lại ban đêm thuận tiện hơn; trẻ em cũng có không gian vui chơi dưới ánh đèn, thay vì chỉ ở trong nhà như trước”.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mỹ Lý Lương Văn Bảy xức động nói: “chúng tôi cảm ơn các nhà tài trợ và cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Mỹ Lý đã kết nối và lắp đặt công trình đúng tiến độ. Công trình “Ánh sáng vùng biên” mang ý nghĩa thiết thực, góp phần khắc phục thiên tai, ổn định cuộc sống và bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn vùng biên giới”.

Từ những suất cơm nóng hổi, những chiếc áo, tấm chăn đến những chuyến xe vượt đèo dốc hiểm, tất cả là minh chứng cho tình đồng bào không biên giới. Thiên tai có thể cuốn đi nhà cửa, nhưng không thể cuốn đi lòng nhân ái.

Từ những tấm lòng nhân ái ấy đang là điểm tựa người dân nơi miền biên viễn còn nhiều khốn khó đứng dậy sau cơn đại hồng thủy. Trên đường xuống núi, thấy hoa ban trên sườn núi đang chúm chím nụ, báo hiệu một mùa xuân mới đang về. Nỗi đau nơi miền biên viễn đang dần qua! ./.