“Nhiều điểm nghẽn, nút thắt được giải quyết, nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo”

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối từ điểm cầu Trung tâm - Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội tới 3.662 điểm cầu tại các bộ, ban, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị với tổng số trên 568.380 đại biểu tham dự.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo chủ trì Hội nghị.

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (viết tắt Nghị quyết 57) xác định: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Báo cáo sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, trên cơ sở kết quả thực hiện của các cơ quan Trung ương và địa phương, đồng chí Nguyễn Hải Ninh - Ủy viên Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng - cho biết: sau 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nghị quyết được triển khai khẩn trương, quyết liệt, đồng bộ.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước trực tiếp chỉ đạo nhiều nhiệm vụ chiến lược, liên ngành; Thường trực Ban Chỉ đạo phát huy vai trò điều phối, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, dữ liệu, hạ tầng, tài chính và nhân lực.

Đánh giá chung về việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, đồng chí khẳng định: Nghị quyết 57 đã mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Điều có ý nghĩa chiến lược nhất, không chỉ là kết quả cụ thể đạt được mà là việc Nghị quyết đã xác lập một mô hình phát triển mới, trong đó khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu của tăng trưởng, thay dần mô hình phát triển dựa vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp. Đây là sự chuyển đổi tư duy phát triển có tính nền tảng, tạo tiền đề để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và năng suất.

Thứ hai, tạo được sự chuyển biến mang tính hệ thống trong toàn bộ nền quản trị quốc gia. Lần đầu tiên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số không còn được xem là lĩnh vực chuyên ngành mà trở thành nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương, từ khu vực công đến doanh nghiệp, từ xây dựng thể chế đến tổ chức thực thi đều đang được điều chỉnh theo tư duy số, tư duy đổi mới, tư duy phát triển dựa trên dữ liệu. Đây là sự thay đổi có tính hệ thống, tạo ra năng lực thích ứng của quốc gia trước những biến động nhanh của thế giới.

Thứ ba, hình thành động lực cải cách mạnh mẽ. Nghị quyết 57 đang tạo ra sức ép và đồng thời cũng là động lực để thúc đẩy cải cách trên nhiều lĩnh vực như thể chế, quản trị nhà nước, môi trường đầu tư, kinh doanh, phát triển nhân lực chất lượng cao, xây dựng hạ tầng số và dữ liệu quốc gia. Nghị quyết 57 đã đóng vai trò là một động cơ cải cách có sức lan tỏa lớn, vượt ra ngoài phạm vi khoa học và công nghệ.

Thứ tư, nâng cao vị thế và khả năng tham gia của Việt Nam trong các xu thế công nghệ toàn cầu. Việt Nam không chỉ tiếp cận và chủ động tham gia vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Việc chủ động tham gia các chuỗi giá trị công nghệ mới giúp mở rộng không gian phát triển, tăng cường năng lực cạnh tranh và củng cố vị thế của Việt Nam trong bối cảnh tái cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Chia sẻ kinh nghiệm về vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên nền tảng số, xây dựng cơ sở dữ liệu và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo tại Hội nghị, đồng chí Nguyễn Văn Phong - Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội - cho biết: Hà Nội nhận thức rõ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là giảm tầng lớp trung gian mà là một bước đi căn cơ để đổi mới phương thức quản trị theo hướng tinh gọn bộ máy, tinh gọn quy trình, phát triển dữ liệu, làm rõ trách nhiệm và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Chuyển đổi số dữ liệu và đổi mới sáng tạo phải trở thành hạt nhân trong vận hành của hệ thống chính trị, hướng tới phục vụ người dân tốt hơn, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và quản lý đô thị thông minh, hiệu quả hơn. Trên cơ sở đó, thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Nổi bật là hệ thống không gian làm việc số dùng chung HanoiWork, giúp quản trị nhiệm vụ theo thời gian thực, gắn trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân với hệ thống OKR/KPI. Đến nay, hệ thống đã triển khai tại 179 đơn vị với hơn 77.000 cán bộ tham gia, gần 240.000 công việc được khởi tạo, theo dõi đồng bộ, góp phần chuyển từ điều hành chủ yếu bằng báo cáo định kỳ sang điều hành bằng dữ liệu, tiến độ và kết quả cụ thể.

Bên cạnh đó, thành phố đã triển khai thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo theo mô hình công ty cổ phần vận dụng linh hoạt theo cơ chế thị trường có định hướng của Nhà nước. Chiến lược của Trung tâm thời gian tới được thiết kế theo mô hình hệ sinh thái 5 tầng, sẽ bao phủ trọn vòng đời của một ý tưởng khoa học công nghệ theo phương pháp, cách thức mà các nước phát triển trên thế giới đang thực hiện: từ nghiên cứu phát triển - ươm tạo - tăng trưởng sớm - tăng tốc mở rộng thị trường - kết nối vốn, thoái vốn hoặc liên kết khi đủ điều kiện, trước mắt là rút ngắn bài toán của chính quyền, nhu cầu của doanh nghiệp với năng lực nghiên cứu của viện, trường, chuyên gia và các start up công nghệ. Về lâu dài, sẽ hình thành một hạ tầng mềm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô, thị trường thực cho các giải pháp công nghệ mới, giúp cho Hà Nội tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong các chuỗi giá trị mới.

Từ thực tiễn triển khai, ông Lưu Tuấn Anh - Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tại Trường Đại học VinUni, đại diện Tập đoàn Vingroup - nhận định: Việt Nam đang có nhiều lợi thế để phát triển AI với quy mô dân số lớn, thị trường số tăng trưởng nhanh, lực lượng kỹ sư trẻ cùng cộng đồng người Việt hoạt động trong lĩnh vực công nghệ trên phạm vi toàn cầu. Ở góc độ doanh nghiệp, Vingroup đã đầu tư xây dựng bộ dữ liệu tiếng Việt quy mô hơn 350 tỷ từ, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn có quy mô tới 420 tỷ tham số và từng bước hình thành hệ sinh thái ứng dụng AI trong toàn Tập đoàn. Những kết quả này cho thấy người Việt hoàn toàn có khả năng làm chủ các công nghệ phức tạp nếu có mục tiêu đủ lớn, phương thức tổ chức phù hợp và cơ chế đủ thông thoáng.

Để công nghệ đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường nhanh hơn, GS, TS Lê Anh Tuấn - Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội - kiến nghị cần sớm hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Theo đó, Nhà nước cần ưu tiên đầu tư phát triển ngành công nghiệp vật liệu - lĩnh vực nền tảng, chiến lược của quốc gia - thông qua xây dựng các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu hiện đại theo mô hình liên kết “ba nhà”, cùng cơ chế học bổng, thu hút và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao.

Ông Tuấn cũng đề xuất đẩy nhanh việc vận hành các quỹ phát triển khoa học, công nghệ, quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và quỹ đổi mới sáng tạo tại các trường đại học, viện nghiên cứu; đồng thời nghiên cứu triển khai chương trình đầu tư trọng điểm quốc gia phát triển các công viên đổi mới sáng tạo (innovation park) tại những đại học có đủ năng lực dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo ra chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị. Thể chế, cơ chế, chính sách từng bước được hoàn thiện; nhiều điểm nghẽn, nút thắt được giải quyết; nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số từng bước được hình thành.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề cập nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo tại các địa phương. Hà Nội có nền tảng dùng chung phục vụ đến cấp xã; Cà Mau đưa công nghệ sinh học và tự động hóa vào nuôi tôm; Vĩnh Long đưa máy bay không người lái xuống đồng ruộng; Đồng Tháp ứng dụng dữ liệu số để giám sát sâu bệnh, tiết kiệm chi phí cho nông dân; Ninh Bình, Tuyên Quang dùng AI để quản lý di sản và phát triển du lịch; Quảng Trị làm chủ quy trình công nghệ sinh học để tạo sản phẩm OCOP; Thái Nguyên, Cần Thơ, Lào Cai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai ứng dụng khoa học công nghệ xây dựng chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thế mạnh của địa phương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: Những ví dụ đó cho thấy Nghị quyết 57 đã từng bước đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Khoa học công nghệ không ở đâu xa mà nằm ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo, sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch, quy trình hành chính, nền tảng dữ liệu, doanh nghiệp sản xuất, trường học, bệnh viện, chính quyền cấp xã. Vấn đề là phải biến các mô hình, phong trào, sáng kiến thành năng lực phát triển của cả nền kinh tế, của cả đất nước và xã hội.

Bên cạnh kết quả đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn từ thể chế, cơ chế, chính sách đến hạ tầng, nhân lực, dữ liệu, bảo mật, giải ngân vốn,… và nêu lên 4 yêu cầu lớn.

Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải được nhận thức là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới. Đây không chỉ là sự lựa chọn mà là con đường bắt buộc để hiện thực hóa hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ trên thế giới diễn ra gay gắt, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW càng quan trọng, cấp bách hơn bao giờ hết; không chỉ là bài toán khắc phục nguy cơ tụt hậu mà còn là bài toán tự chủ chiến lược, an ninh quốc gia.

Hai là, phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng hai con số trước mắt và tăng trưởng bền vững lâu dài. Các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57 chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, có dữ liệu kiểm chứng, có người dùng thực tế và có hiệu quả đếm được.

Ba là, tạo chuyển biến đồng bộ từ Trung ương tới địa phương, từ các cơ quan trong hệ thống chính trị ra toàn xã hội. Đối với các bộ, ngành Trung ương, ngoài trách nhiệm quản lý nhà nước, phải thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển lĩnh vực được giao phụ trách; chủ động rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; ban hành kịp thời quy định, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình, kiến trúc tổng thể; tháo gỡ rào cản, điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc. Đối với các bài toán lớn của quốc gia, công nghệ chiến lược, cơ sở dữ liệu quốc gia và những nhiệm vụ liên ngành, liên vùng, cơ quan được giao chủ trì phải trực tiếp chỉ đạo tổ chức thực hiện đến cùng. Đối với các địa phương, phải chuyển mạnh từ tư duy thụ động chờ hướng dẫn sang tư duy chủ động tổ chức thực hiện, sáng tạo trong phân cấp, phân quyền; xuất phát từ điều kiện, lợi thế so sánh và nhu cầu phát triển của mình để chọn đúng trọng tâm, trọng điểm.

Bốn là, đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực tế. Người đứng đầu các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Kết quả thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW phải là tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ. Nơi nào làm tốt phải được biểu dương, nhân rộng; nơi nào còn hình thức, chậm trễ, né tránh trách nhiệm phải được nhắc nhở, kiểm điểm, xử lý phù hợp. Người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung phải được khuyến khích, bảo vệ./.