Người béo, người gầy

Bây giờ theo lịch âm đang là cuối tháng ba. “Tháng ba mùa con ong đi lấy mật”, khoảng thời gian đầy thi vị ở đâu đó như Tây Nguyên, còn ở đồng bằng Bắc Bộ, đang vào mùa giáp hạt.

Đây là thời điểm giáp ranh nhưng chưa tới lúc thu hoạch. Trước đây giáp hạt là lúc trong nhà thóc, gạo không còn mà ngoài đồng lúa chưa kịp chín. “Tháng tám đói qua, tháng ba đói chết” là câu tục ngữ nhắc nhớ một thời đói khổ.

Khi học tại Canada năm 2010, tôi rất ngạc nhiên khi nghe người ta nói “béo trắng là nghèo, gầy đen mới giàu”. Trải nghiệm sau đó cho thấy ở đất nước này, trừ vài tháng có ánh nắng, còn lại chủ yếu là giá lạnh.

Chỉ những người có điều kiện mới thuê được nơi luyện tập, mới bay xuống phương Nam tắm nắng, mới có làn da rám nắng khỏe mạnh. Chỉ người có tiền mới lựa chọn được thực phẩm lành mạnh, ít chất béo.

Kết quả họ là những người gầy đen. Trái với họ là những người có kinh tế eo hẹp, phải mua đồ ăn sẵn đầy chất béo, phải chờ mua hàng gần hết đát (date). Những người mất việc làm thậm chí còn phải tìm thức ăn trong các thùng thu gom thực phẩm dư thừa. Những người này cũng không có điều kiện để rèn luyện thân thể. Kết quả họ ngày càng béo trắng, thừa cân.

Thực tế trên dẫn đến nhận xét ở những nước giàu, người béo là người nghèo, ngược lại, ở những nước nghèo, người béo là người giàu. Không bàn đúng sai, câu nói trên khiến tôi nhớ giữa những năm 80 của thế kỷ trước.

Ra Thủ đô thi đại học, tôi thấy người Hà Nội đua nhau ăn cháo gà ban đêm. Họ bảo ăn đêm để nhanh được béo. Khi trở thành sinh viên, buổi chiều ở ký túc xá, dù rất đói, tôi cũng không dám đi ăn sớm, vì ăn sớm thì đói sớm. Đêm đông dài dằng dặc, càng rét thì càng đói.

Nói những năm 80 của thế kỷ XX, nghe xa xôi như vậy, nhưng thực ra mới cách đây 40 năm. Sau đổi mới 1986, Việt Nam từ một nước thiếu đói, nay đã trở thành nền kinh tế đứng thứ 32 trên thế giới.

Có ý kiến chuyên gia cho rằng thu nhập thật có thể cao hơn con số thống kê, tôi chưa có điều kiện để tìm hiểu thông tin này. Nhưng chắc chắn rằng câu chuyện giá cả, mức sống thì ở Việt Nam dễ chịu hơn nhiều nơi.

Ở Canada uống 1 cốc bia tại quán địa phương khoảng 5 USD (tương đương 130.000 đồng), bằng giá mua 10 cốc bia ở Việt Nam. Cái ăn, cái mặc nay không còn là nỗi lo thường trực của đa số người dân. Bây giờ nhiều người khuyên bảo nhau đừng ăn muộn, tránh ăn đêm vì dễ bị béo phì.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết hiện có 19,5% số người Việt Nam đang thừa cân béo phì, tương đương gần 20 triệu người. Đây là tốc độ gia tăng thuộc các nước top đầu Đông Nam Á.

Để hình dung con số này lớn đến cỡ nào, chúng ta cùng nhớ lại năm 1945, dân số nước ta khoảng 20 triệu, trong đó 2 triệu người chết đói. Biến chứng do béo phì ngày nay có thể làm chết dần chết mòn năng lượng dân tộc.

Việt Nam tăng trưởng nhanh, đã bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao, đó là điều rất vui mừng. Nhưng trong những thứ bắt kịp thế giới thời hội nhập, có lẽ tốc độ béo phì là cái ta không mong muốn nhất.

Học cùng tôi trong lớp cán bộ đối ngoại các nước đối tác tại Hàn Quốc năm 2018, một người bạn Yemen đã bật khóc khi trình bày báo cáo quốc gia (country report). Đất nước của bạn đang có hàng triệu người đối mặt với nạn đói, có trẻ em chết đói.

Nhìn ra thế giới, xem những nơi đang xung đột, chiến tranh, thiên tai hoặc bị bao vây, cấm vận, ta mới thấy trân quý giá trị của hòa bình, thống nhất và thành quả của nỗ lực đổi mới ở Việt Nam.

Không phải đâu xa, ngay ở Việt Nam, một số bản làng xa xôi chia cắt, nhất là khi gặp thiên tai, đời sống người dân vẫn còn gặp khó khăn. Ở đâu cũng vậy, kể cả các cường quốc giàu mạnh nhất, vẫn luôn có những người yếu thế cần được giúp đỡ.

Trong chương trình tỉnh Phú Thọ gặp mặt các cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế cuối năm 2025, ông Darrell Smart - tình nguyện viên người Mỹ - kể chuyện ông và vợ là Sheila Smart cùng các thành viên của tổ chức thiện nguyện Mỹ mỗi tháng nhịn ăn một ngày trong suốt cuộc đời của họ. Khi đói họ nghĩ về người nghèo. Số tiền quyên góp họ ủng hộ những người cần giúp đỡ.

Từng làm việc nhiều năm ở Nhật Bản, ông Darrell Smart cho biết “yêu thương” trong tiếng Nhật là “ái”, một chữ gốc Hán có 3 bộ phận: (1) Nhận, (2) Trái tim và (3) Bạn bè. Vì vậy, yêu thương được đặc trưng bởi “Nhận lấy Trái tim của Bạn bè” (Love = Receiving the Heart of Friend).

Người ta ai cũng phải phấn đấu vì giàu sang thịnh vượng. Biết nghèo để thêm thương người nghèo, biết đói để giúp đỡ người đói. Tình yêu thương là nhân tính, không phân biệt trắng đen, gầy béo. Vì hơn cả Đông Tây hội ngộ chính là Đông Tây bác ái./.