“Ngựa ký xo ro không bằng con bò dấn bước”

Có ý kiến cho rằng ngày nay, ai mạnh miệng, “tiếng nổi” trên mạng thì dễ trở thành người “nổi tiếng”, thành người định hướng dư luận. Trước thực trạng ấy, có người cảm thán viết trên Facebook: “bình dân nó tẩn tinh hoa, lên phây mà suýt khóc òa trên phây”.

Nhớ trước đây, trên báo chí, giải đáp câu hỏi cho người dân có GS. Nguyễn Lân Dũng; tư vấn cho chị em có nhà báo Tầm Thư; gỡ rối cho học trò có nhà báo Chánh Văn... Đó đều là những chuyên gia với những câu trả lời thấu đáo, thông minh, dí dỏm trong khuôn khổ thông tin của báo chí. Chỉ những người có trí tuệ, kỹ năng, uy tín cao mới được phụ trách các chuyên mục tương tác thú vị đó.

Nay Facebook, TikTok dành chỗ cho tất cả, không phân biệt tinh hoa và bình dân. Các nhà hùng biện, nhà báo, người dẫn chương trình, doanh nhân, chuyên gia, giáo sư, tiến sĩ ít lên tiếng thì không gian sẽ mở rộng cho người khác.

Theo quy luật nước chảy chỗ trũng, gió chiếm khoảng không, dư luận cũng lan tỏa, chiếm chỗ như nước và không khí. Thành ra có người hôm qua không ai biết, hôm nay bỗng nổi như cồn. Không thể phủ nhận họ có khả năng ở một khía cạnh nào đó. Nhưng chắc chắn họ không sợ sai, không sợ va chạm.

Khi thông tin cung cấp chưa vi phạm pháp luật, họ chính là những người dẫn dắt số đông. Tinh hoa thì ít, bình dân thì nhiều và sự lấn lướt, gây ảnh hưởng trên mạng là của những người dám nói. Mạng xã hội giúp họ được bày tỏ ngay và luôn quan điểm của mình.

Sự dễ dãi của mạng xã hội đã nảy nở nhiều “ca sĩ” tự phong. Hát sai, hát dở lại được nhiều view (lượt xem) hơn hát hay, đúng nhạc. Có những quán hàng càng chửi càng đông khách. Có lẽ chửi là một “món ăn” lạ? Phải chăng nghe mãi lời có cánh cũng nhàm, như món ngon ăn mãi cũng chán?

Bình luận bóng đá hò hét kiểu “cảm xúc” được nhiều người xem không kém bình luận chuẩn chỉ kiểu truyền thống. Thông tục đời thường được đưa lên chiếu trên danh giá. Đó phải chăng là lấp khoảng trống nhàm chán do phong cách trang trọng, kẻ cả đã tạo ra?

Vì sao có người nói trình cao không bằng mạnh miệng? Người trình độ cao thường tự trọng cao, không bạ đâu nói đó. Mạng xã hội bị chiếm lĩnh và phán xét bởi những người không sợ mất danh tiếng (hoặc chưa từng có để mất). “Tòa án mạng” phán xét, kết tội, vùi dập một con người trước khi tòa án thật buộc tội một công dân.

Thế kỷ trước, có người cho rằng vấn đề của thế giới là “những kẻ ngu ngốc thì tự tin thái quá, còn những người thông minh thì rụt rè, nghi hoặc”. Đó là lời của Bertrand Russell (1872 - 1970), nhà triết học, nhà toán học người Anh, đoạt giải Nobel Văn học năm 1950.

Nước ta, các cơ quan thường tổ chức gặp mặt phóng viên báo chí. Gần đây, nhiều địa phương còn tổ chức gặp mặt những người có ảnh hưởng trên không gian mạng (KOL). Hội chợ mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026 diễn ra đầu tháng 2 tại Trung tâm Hội chợ triển lãm quốc gia Hà Nội, Ban Tổ chức cũng đã có văn bản kính mời các KOL để lan tỏa thông tin.

Điều đó cho thấy, phóng viên báo chí không còn độc tôn trên mặt trận truyền thông đại chúng nữa. Có một thực tế là KOL không phải xin phép, nhưng cán bộ tuyên truyền thì chỉ được làm khi cho phép. Tầng bậc xin ý kiến, nhận chỉ đạo với quá nhiều thủ tục nhiêu khê, khiến cán bộ tuyên truyền thường đi chậm và đi sau sự kiện. Trong khi cán bộ chờ chỉ đạo thì KOL phản ứng tức thì, “định hướng” kịp thời.

Người dẫn chương trình (MC) được chủ động, sáng tạo là yếu tố quan trọng giúp các chương trình truyền hình trực tiếp thành công. Nhà đài quản lý nội dung thông qua định hướng mang tính nguyên tắc và qua việc chọn người làm MC. Người phụ trách hầu như không can thiệp khi MC đang thể hiện trên sóng. Quyền chủ động ấy là rất cần thiết. Cũng như người phát ngôn của tổng thống, nếu chỉ chờ tổng thống bảo sao nói vậy, cần gì người phát ngôn?

Ở Việt Nam, mặt trận tư tưởng truyền thống là báo chí với đội ngũ hùng hậu hàng chục nghìn người, nhưng báo chí hiện nay không còn là nơi duy nhất cung cấp thông tin đại chúng. Mặt trận mới trên mạng xã hội có đông đảo người xem, rất cần sự vào cuộc của các nhà báo, nhà đài chuyên nghiệp. Vì hơn lúc nào hết, trận tuyến chính của công tác tư tưởng ngày nay là trên mạng xã hội.

Người xưa gọi ngựa ký là thiên lý mã, là giống ngựa rất quý. Ở phương Đông có câu “ngựa ký xo ro không bằng con bò dấn bước”. Ở phương Tây, Hoàng đế Napoleon Bonaparte nói “thế giới trở nên tồi tệ hơn, không phải vì sự tàn bạo của kẻ xấu, mà vì sự im lặng của những người tốt”.

Ngày nay người có trách nhiệm, khả năng, điều kiện để truyền thông sạch, định hướng dư luận mà không lên tiếng kịp thời thì có khác gì ngày xưa “ngựa ký xo ro”? ./.