Nghiên cứu, vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ
Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ là di sản tinh thần vô giá , kết tinh sâu sắc chủ nghĩa nhân văn cách mạng và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
Thấm nhuần lời căn dặn của Người, đồng thời ý thức sâu sắc trách nhiệm trước lịch sử và các thế hệ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, Đảng và Nhà nước ta đang tập trung triển khai chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Đó không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là hành trình tri ân đầy nghĩa tình, viết tiếp khúc tráng ca về lòng biết ơn, khẳng định truyền thống nhân văn và đạo lý cao đẹp của dân tộc Việt Nam.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ - nền tảng lý luận và giá trị nhân văn trường tồn
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến công tác thương binh, liệt sĩ. Trong bức thư viết ngày 17-7-1947 gửi Ban Thường trực Ban tổ chức “Ngày thương binh toàn quốc”, Người viết: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm yếu, què quặt. Vì vậy, Tổ quốc và đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”(1).
Trong Di chúc viết năm 1968, Bác vẫn dành tình cảm đặc biệt và căn dặn Đảng ta phải luôn chăm lo chu toàn cho thương binh, liệt sĩ và thân nhân của họ:
“Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình, Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ có thể dần dần “tự lực cánh sinh”. Đối với các liệt sĩ, mỗi địa phương cần xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta. Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ) mà thiếu sức lao động và túng thiếu, thì chính quyền địa phương phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn thích hợp, quyết không để họ bị đói rét”(2).
Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ là một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, kết tinh sâu sắc đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc với bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa.
Chính nền tảng lý luận vững chắc ấy đã trở thành kim chỉ nam để Đảng và Nhà nước ta tiếp tục thể chế hóa, xây dựng hệ thống chính sách tri ân toàn diện trong kỷ nguyên mới.
Chiến dịch 500 ngày đêm - mệnh lệnh từ trái tim của cả dân tộc
Trải qua các thời kỳ, sợi chỉ đỏ xuyên suốt định hướng cho công tác đền ơn đáp nghĩa chính là Tư tưởng Hồ Chí Minh. Cho đến hôm nay, khi chiến tranh đã lùi xa, hành trình tri ân ấy vẫn được Đảng ta tiếp nối một cách trân quý và thiêng liêng thông qua “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” theo Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG, ngày 22-3-2026, của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Chiến dịch được triển khai từ ngày 15-3-2026 đến ngày 27-7-2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ đặt ra 5 nhiệm vụ trọng tâm gồm: (i) Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; (ii) Hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; (iii) Giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; (iv) Xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ công tác đối sánh; (v) Đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi như Tuyên Quang (Vị Xuyên), Lào Cai, Lạng Sơn và các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.
Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch này là thông qua các biện pháp khoa học (như giám định ADN) và lịch sử để xác định danh tính các ngôi mộ liệt sĩ chưa biết tên đang an táng tại các nghĩa trang.
Đồng thời, chiến dịch được thực hiện với mục tiêu cao thượng, là mệnh lệnh từ trái tim, là lời hứa danh dự của thế hệ hôm nay đối với những người đã khuất, qua đó giúp các gia đình, thân nhân vơi bớt nỗi day dứt, mong ngóng sau nhiều thập niên.
Đây là một chiến dịch mang tầm vóc lịch sử, tiếp nối truyền thống uống nước nhớ nguồn, khẳng định giá trị vĩnh cửu của hòa bình, tinh thần nhân văn của chế độ ta.
Đấu tranh phản bác một số luận điệu xuyên tạc về Chiến dịch 500 ngày đêm
Trong khi toàn hệ thống chính trị và nhân dân đang dồn lực cho chiến dịch để đưa các anh trở về thì trên các phương tiện truyền thông xã hội, các thế lực thù địch và phần tử cơ hội chính trị đã liên tục tung ra những luận điệu xuyên tạc nhằm “lật sử”.
Sự phá hoại này không chỉ nhắm vào uy tín của Đảng và Nhà nước, mà tàn nhẫn hơn là gây nên sự tổn thương trực tiếp đến các gia đình liệt sĩ.
Thứ nhất, các thế lực thù địch lợi dụng chiêu bài “lật sử” để rêu rao Chiến dịch 500 ngày đêm là “màn trình diễn chính trị” và lãng phí ngân sách.
Chúng rao giảng rằng, chiến tranh đã lùi xa hàng nửa thế kỷ, việc đổ ngân sách để tìm kiếm hài cốt lúc này là vô ích và gây lãng phí nguồn lực quốc gia(?!).
Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và mục tiêu của Đảng ta về chăm lo cho người có công và gia đình liệt sĩ là truyền thống quý báu, kết tinh từ tinh thần nhân văn từ bao đời nay với sức sống trường tồn.
Ngay từ những ngày đầu lập quốc, cho đến bản Di chúc Bác viết năm 1968, Người luôn căn dặn: đối với các liệt sĩ, mỗi địa phương cần xây dựng bia kỷ niệm “để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta”(3).
Việc Đảng và Nhà nước tập trung nguồn lực cho chiến dịch hoàn toàn không phải để “trình diễn”, không mang tính thời điểm bộc phát.
Thấm nhuần lời dạy của Bác, nỗi đau đáu của Đảng ta mỗi khi nhìn vào những nấm mộ liệt sĩ với dòng chữ “chưa xác định danh tính”; ngay từ năm 2021, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1515/QĐ-TTg, ngày 14-9-2021, “Về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đến năm 2030 và những năm tiếp theo”.
Đến nay, việc thực hiện chiến dịch là cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian vì lý do thân nhân các liệt sĩ (cha, mẹ, anh, em) đều đã bước vào tuổi xưa nay hiếm; các nhân chứng lịch sử ngày một thưa vắng và địa hình chiến trường xưa đang biến đổi sâu sắc do quá trình đô thị hóa và thiên tai.
Do đó, việc dồn tổng lực trong 500 ngày đêm hướng tới mốc kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7-2027) chính là sự lựa chọn duy nhất đúng đắn, thể hiện tính nhân văn cao cả và trách nhiệm trước lịch sử của Nhà nước Việt Nam.
Mục tiêu của chiến dịch đặt ra hết sức rõ ràng và lớn lao không chỉ là tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mà còn đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh để đem đến sự bình yên cho nhân dân.
Ngày 24-6-2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ra Kết luận số 57-KL/TW về việc tổ chức các hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 Ngày Thương binh - Liệt sĩ cho thấy, hoạt động chăm lo cho các gia đình thương binh, liệt sĩ là ý chí của Đảng ta, thể hiện mạch nguồn truyền thống biết ơn của dân tộc.
Thứ hai, các thế lực thù địch dùng chiêu bài kích động hận thù, cố tình khơi sâu lại vết thương chiến tranh, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc.
Luận điệu này hoàn toàn vô căn cứ trước sự bao dung và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng của Bác là tư tưởng của sự hòa hợp, lấy đại nghĩa dân tộc làm trọng. Đối với những người thuộc chiến tuyến bên kia, Người luôn có một cái nhìn đầy bao dung.
Trong bài viết năm 1946, Bác từng rơi nước mắt khi nói về những người con Việt Nam máu đỏ da vàng bị lầm đường lạc lối ở chiến tuyến bên kia.
Trong Thư gửi đồng bào Nam Bộ năm 1946, Người từng đau xót viết: “Tôi sầu khổ rằng những dòng máu đó đều là máu Việt Nam, xương đó là xương Việt Nam”(4). Đứng trên lập trường nhân loại tiến bộ, Người khẳng định: “Đối với tôi, thanh niên Pháp hay thanh niên Việt Nam đều là mạng người, đều là quý cả”(5).
Đạo lý "nghĩa tử là nghĩa tận" của dân tộc Việt Nam, được soi sáng bởi chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh, đã trở thành cốt cách ứng xử xuyên suốt của toàn quân và toàn dân ta trong cả thời chiến lẫn thời bình.
Trong thực tế công tác quy tập, khi phát hiện bất kỳ phần mộ hay hố chôn tập thể nào của những người lính thuộc chế độ cũ, quân đội và chính quyền các địa phương đều tiến hành cất bốc, quy tập nhân đạo chu đáo hoặc tạo điều kiện thuận lợi nhất để thân nhân của họ đến nhận diện và đưa về quê quán.
Từ khi phát động chiến dịch đến nay, chúng ta đã tìm kiếm, quy tập được 1.312 hài cốt liệt sĩ (trong nước 396, Lào 174, Campuchia 742) và 3 mộ liệt sĩ tập thể tại tỉnh Tuyên Quang; rà phá bom mìn, vật liệu nổ được 7.025,15ha, riêng vùng lõi Vị Xuyên (Tuyên Quang) được 3.175,34ha (đạt 77,9% tiến độ), tổ chức lấy mẫu đối với 35.925 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, thu thập 93.464 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, tiếp nhận, lưu trữ 11.642 mẫu hài cốt(6).
Ý nghĩa của Chiến dịch 500 ngày đêm được thực hiện bằng tình thương và lòng bác ái, chứ tuyệt nhiên không phải là công cụ để phân chia chiến tuyến.
Những giọt mồ hôi của các chiến sĩ đội quy tập nơi rừng sâu, biên giới chính là minh chứng đanh thép nhất quét sạch những luận điệu kích động hận thù của các thế lực thù địch.
Thứ ba, các thế lực thù địch bịa đặt rằng Chiến dịch 500 ngày đêm là “khơi lại quá khứ”, “xét lại lịch sử”.
Luận điệu này cố tình đánh tráo khái niệm giữa “nhắc nhớ lịch sử để tri ân” và “khơi lại quá khứ”. Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Máu đào của các liệt sĩ đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn liệt sĩ”(7).
Chiến dịch 500 ngày đêm chính là hành động cụ thể để sưởi ấm lòng những người mẹ, người vợ còn sống. Mỗi danh tính được xác định là một gia đình được giải tỏa nỗi khắc khoải bao thế hệ: cha/mẹ tìm con, vợ tìm chồng, con cháu tìm tổ tiên. Việc tìm kiếm không phải là khơi lại quá khứ, mà là trách nhiệm với tương lai, là quyền được biết thông tin của thân nhân liệt sĩ.
Hành trình tìm kiếm, quy tập và trả lại tên cho các liệt sĩ thực chất là sự bảo đảm nhân văn nhất cho quyền con người - quyền được định danh, quyền được tôn trọng và tưởng nhớ dù đã khuất.
Đồng thời, chiến dịch này củng cố trực tiếp an ninh con người ở chiều kích tinh thần: xoa dịu nỗi đau, chữa lành vết thương chiến tranh và mang lại sự bình an sâu sắc trong tâm hồn cho hàng triệu thân nhân liệt sĩ.
Việc các thế lực thù địch dùng chiêu bài “khơi lại quá khứ”, “xét lại lịch sử” để chống phá chủ trương thu thập ADN thực chất lại chính là hành vi vô cảm, chà đạp lên khát vọng đoàn tụ thiêng liêng của các gia đình liệt sĩ.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm lo cho các gia đình liệt sĩ là tài sản tinh thần vô giá, định hình nên bản sắc văn hóa và đạo đức của dân tộc và tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
Từ lời căn dặn mộc mạc nhưng sâu nặng nghĩa tình của Bác trong những ngày kháng chiến, qua hành trình hơn nửa thế kỷ chăm sóc cho thương binh, gia đình liệt sĩ của Đảng và Nhà nước, cho đến quyết tâm thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm hôm nay là minh chứng sống động cho thấy chính sách đền ơn đáp nghĩa không chỉ là trách nhiệm mà đã trở thành mệnh lệnh từ trái tim, thành hành động thần tốc trong kỷ nguyên mới, tiếp nối truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Sức sống ấy mãi trường tồn như “bài ca không quên”.
Công tác tri ân này không có điểm kết thúc, bởi mỗi hài cốt được quy tập, mỗi danh tính được xác định không chỉ xoa dịu nỗi đau khắc khoải của các gia đình liệt sĩ, mà còn là câu trả lời đanh thép nhất, bẻ gãy hoàn toàn mọi âm mưu “lật sử”, xuyên tạc của các thế lực thù địch.
Đấu tranh phản bác các luận điệu ấy không chỉ nhằm bảo vệ một thành quả lý luận đặc biệt quan trọng của Đảng, mà còn là bảo vệ năng lực phát triển sáng tạo của nền tảng tư tưởng trong điều kiện lịch sử mới; qua đó củng cố cơ sở chính trị - tư tưởng - lý luận vững chắc, bồi đắp đắp lòng yêu nước, củng cố vững chắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới./.
-------------------
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 204
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 15, tr. 616
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 15, tr. 616
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 4, tr. 280
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 4, tr. 513
- Công điện số 45/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 8-7-2026, về việc đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 12, tr. 401
