Mở ra những cơ hội nâng cao hiệu quả tuyên truyền chính trị

Bước đầu ứng dụng AI trong tuyên truyền chính trị

Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam và Hội Truyền thông số Việt Nam thực hiện năm 2024, tỷ lệ các cơ quan báo chí đã và đang ứng dụng AI hoặc có kế hoạch ứng dụng đã tăng gấp đôi so với năm 2023, đạt hơn 60% trong năm 2024.

Các cơ quan báo chí chủ lực của Việt Nam đã bước đầu ứng dụng AI, tuy nhiên mức độ và chiều sâu còn có sự phân hóa đáng kể. Tác phẩm “Phép tính AI” của Đài Truyền hình Việt Nam giành Giải Nhất tại Giải Báo chí về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2025 cho thấy, AI không chỉ được ứng dụng trong quy trình tòa soạn mà còn trở thành đối tượng phản ánh của báo chí cách mạng trong sứ mệnh tuyên truyền về công nghệ của đất nước.

Một trong những ví dụ tiêu biểu nhất về ứng dụng AI trong tuyên truyền chính trị là ứng dụng di động “Tuyên giáo và Dân vận” (TGDV) do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ra mắt đầu năm 2026.

Đây là nền tảng thông tin chính thống, thống nhất của ngành Tuyên giáo và Dân vận, giúp người dân kiểm chứng thông tin về chính sách, chủ trương của Đảng và là công cụ hỗ trợ chính quyền nắm bắt kịp thời dư luận xã hội, đặc biệt có trợ lý ảo AI hỗ trợ hỏi đáp nhanh và nội dung được cá nhân hóa theo đối tượng người dùng.

Ứng dụng được kỳ vọng trở thành điểm kết nối tin cậy giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân trên không gian số. Đây là mô hình điển hình của sự tích hợp AI vào hệ thống tuyên truyền chính trị có tổ chức và có định hướng chính trị rõ ràng, cần được nhân rộng trong hệ thống báo chí.

Một trong những đơn vị có lộ trình ứng dụng AI dài hạn và bài bản trong báo chí hiện nay phải kể đến báo điện tử VietnamPlus của Thông tấn xã Việt Nam. Từ năm 2016, đơn vị này đã ứng dụng công cụ Wochit để sản xuất video ngắn.

Đến năm 2021, VietnamPlus ký kết hợp tác chiến lược với Insider nhằm sử dụng AI để tăng lưu lượng người dùng, truyền tải thông điệp được cá nhân hóa đến từng độc giả với nhu cầu khác nhau và gợi ý nội dung yêu thích.

Theo kết quả đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số trong lĩnh vực báo chí Việt Nam năm 2024, VnExpress là 1 trong 28 cơ quan đạt xuất sắc vì tối ưu hóa việc ứng dụng thuật toán và AI ở phần lớn khâu nội dung và có thuật toán sắp xếp nội dung trang chủ theo nguyên tắc cá nhân hóa.

Trong khi đó, Đài Truyền hình Việt Nam trong năm 2025 đã triển khai một loạt hoạt động quy mô lớn thúc đẩy ứng dụng AI: phát động chương trình truyền hình thực tế “AI thực chiến” có quy mô toàn quốc vào tháng 10-2025; tổ chức Hội thảo Google AI Day nhằm giới thiệu các công nghệ AI và điện toán đám mây của Google áp dụng trong sản xuất nội dung truyền hình và tự động hóa trong lĩnh vực truyền thông.

Dù vậy, sự ứng dụng AI trong báo chí được đánh giá là còn manh mún, thiếu hệ thống, đặc biệt trong lĩnh vực tuyên truyền chính trị. Thực trạng chung vẫn cho thấy không ít hạn chế.

Thứ nhất, ứng dụng AI trong báo chí Việt Nam vẫn chủ yếu tập trung vào các tác vụ hỗ trợ kỹ thuật như biên dịch, biên tập sơ bộ, xử lý hình ảnh, tối ưu hóa cho công cụ tìm kiếm (SEO), mà chưa đi sâu vào cốt lõi của tuyên truyền chính trị là phân tích tâm lý công chúng, định hướng dư luận và phản bác luận điệu thù địch một cách chủ động và có hệ thống.

Thứ hai, nguồn nhân lực báo chí am hiểu cả về tư tưởng chính trị lẫn công nghệ AI đang rất thiếu hụt.

Thứ ba, chưa có khung pháp lý - đạo đức chuyên biệt điều chỉnh việc sử dụng AI trong lĩnh vực nhạy cảm là tuyên truyền chính trị, dẫn đến nguy cơ thiên vị thuật toán, thiếu minh bạch và suy giảm trách nhiệm giải trình. Đây là những khoảng trống lý luận và thực tiễn cần có các giải pháp giải quyết, hướng tới phát huy hơn nữa ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền chính trị của báo chí Việt Nam.

“

Các cơ quan báo chí chủ lực cần phối hợp với các viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trong nước xây dựng một mô hình trí tuệ nhân tạo nội bộ được huấn luyện bằng kho dữ liệu chính thống của Việt Nam.

Một số giải pháp ứng dụng AI nâng cao hiệu quả tuyên truyền chính trị

Để việc tăng cường ứng dụng AI trong hoạt động tuyên truyền chính trị phát huy hiệu quả hơn nữa, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp sau:

Một là, xây dựng mô hình AI ngôn ngữ lớn (LLM) chuyên biệt cho tuyên truyền chính trị. Đây là giải pháp nền tảng, có tính chiến lược dài hạn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các mô hình AI nước ngoài như Chat GPT, Gemini,... vốn tiềm ẩn nguy cơ thiếu kiểm soát về nội dung và bảo mật dữ liệu, các cơ quan báo chí chủ lực cần phối hợp với các viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trong nước xây dựng một mô hình AI nội bộ được huấn luyện bằng kho dữ liệu chính thống của Việt Nam, bao gồm văn kiện Đảng, các bài phát biểu của lãnh đạo, tác phẩm báo chí cách mạng qua các thời kỳ và các nội dung đã được thẩm định.

Mô hình này không chỉ bảo đảm tính bảo mật mà còn giúp truyền tải đúng tinh thần và bản sắc tư tưởng, tránh được những lệch lạc về mặt chính trị mà các mô hình AI nước ngoài có thể gây ra khi được áp dụng vào môi trường chính trị - văn hóa đặc thù của Việt Nam.

Hai là, ứng dụng AI trong cá nhân hóa nội dung tuyên truyền theo từng nhóm công chúng. Cùng một chủ trương, chính sách hoặc thông tin, báo chí có thể sử dụng AI để chuyển hóa thành nhiều hình thức khác nhau phù hợp với từng nhóm đối tượng (video ngắn, inforgraphic, bài viết...).

Như vậy, cá nhân hóa nội dung không có nghĩa là làm thay đổi bản chất thông điệp mà là làm cho thông điệp được diễn đạt gần hơn, dễ hiểu hơn và phù hợp hơn với từng nhóm công chúng.

Để triển khai hiệu quả, cần xây dựng cơ sở dữ liệu công chúng theo nguyên tắc bảo mật, minh bạch và đúng quy định pháp luật. Trên nền tảng đó, AI có thể hỗ trợ tòa soạn lựa chọn chủ đề, định dạng, thời điểm phát hành và kênh phân phối phù hợp.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn phải đặt dưới sự kiểm soát của đội ngũ biên tập viên, nhất là đối với các nội dung liên quan đến đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những vấn đề chính trị - xã hội.

Ba là, ứng dụng AI trong phát hiện sớm và phản bác thông tin sai lệch, chống luận điệu thù địch. AI với khả năng xử lý và phân tích khối lượng thông tin khổng lồ trong thời gian thực có thể trở thành hệ thống phòng thủ tư tưởng chủ động, hiệu quả.

Theo đó, các cơ quan báo chí chủ lực cần xây dựng hệ thống AI giám sát không gian mạng hoạt động 24/7, có khả năng phát hiện sớm các luồng thông tin bất thường, phân loại mức độ nguy hiểm của thông tin sai lệch và cảnh báo cho biên tập viên xử lý kịp thời.

Hệ thống AI tạo sinh đồng thời có thể hỗ trợ soạn thảo nhanh các bài phản bác, thông cáo đính chính hoặc phân tích điều tra giúp rút ngắn thời gian phản ứng của báo chí từ nhiều giờ xuống còn vài chục phút.

Bên cạnh đó, AI còn có thể phân tích xu hướng dư luận xã hội theo thời gian thực, dự báo các điểm nóng tư tưởng tiềm tàng trước khi chúng bùng phát, từ đó giúp ban biên tập hoạch định chiến lược tuyên truyền chủ động thay vì bị động đối phó.

Bốn là, đào tạo và phát triển đội ngũ nhà báo thích ứng với AI. Ở cấp độ cơ bản, toàn bộ đội ngũ phóng viên, biên tập viên đang công tác tại các cơ quan báo chí cần được tập huấn về tư duy AI và kỹ năng sử dụng các công cụ AI cơ bản trong quy trình tác nghiệp hằng ngày, từ tìm kiếm và xử lý thông tin, viết tóm tắt, dịch thuật đến kiểm chứng thông tin.

Ở cấp độ nâng cao, cần đào tạo đội ngũ chuyên gia “báo chí AI” - những nhà báo có thể giám sát, điều chỉnh và thẩm định chất lượng tư tưởng của nội dung do AI tạo ra, đồng thời thiết kế và vận hành các hệ thống AI chuyên dụng cho tòa soạn.

Ở cấp độ chiến lược, các cơ sở giáo dục cần cải cách mạnh mẽ chương trình đào tạo để tích hợp nội dung về AI, dữ liệu lớn và truyền thông số vào từng học phần chuyên ngành.

“

Cần xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp về sử dụng AI trong báo chí, làm căn cứ để các tòa soạn cụ thể hóa thành quy chế nội bộ. Bộ quy tắc này cần làm rõ yêu cầu về tính chính xác, minh bạch, trách nhiệm giải trình, bảo vệ dữ liệu, kiểm soát sai sót và xử lý vi phạm.

Năm là, hoàn thiện khung pháp lý - đạo đức quản trị AI trong báo chí - tuyên truyền. Để AI được ứng dụng hiệu quả và an toàn trong báo chí - tuyên truyền cần sớm hoàn thiện khung pháp lý - đạo đức ở cấp độ hệ thống, không chỉ dừng lại ở quy định riêng của từng cơ quan báo chí.

Cơ quan quản lý báo chí cần ban hành những hướng dẫn thống nhất về phạm vi, giới hạn và trách nhiệm khi sử dụng AI trong quy trình sản xuất, biên tập và phân phối thông tin.

AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, phân tích dư luận, gợi ý nội dung, chuyển đổi hình thức thể hiện và hỗ trợ phát hiện dấu hiệu sai lệch nhưng không được và không thể thay thế vai trò thẩm định, kiểm chứng thông tin và quyết định cuối cùng của con người. ​

Bên cạnh đó, cần xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp về sử dụng AI trong báo chí, làm căn cứ để các tòa soạn cụ thể hóa thành quy chế nội bộ. Bộ quy tắc này cần làm rõ yêu cầu về tính chính xác, minh bạch, trách nhiệm giải trình, bảo vệ dữ liệu, kiểm soát sai sót và xử lý vi phạm.

Như vậy, quản trị AI không phải là rào cản đối với đổi mới công nghệ mà là điều kiện để AI được sử dụng đúng định hướng, đúng trách nhiệm và phục vụ hiệu quả hơn cho công tác tuyên truyền chính trị trong kỷ nguyên số./.