Kiến tạo năng lực phát triển từ đổi mới phương thức lãnh đạo

Trong phát biểu khai mạc Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xem xét các vấn đề trong mối liên hệ hữu cơ, bảo đảm định hướng đúng, bộ máy vận hành hiệu quả, tiềm năng con người được phát huy và nhân dân được thụ hưởng thành quả.

Từ góc nhìn ấy, một ý nghĩa quan trọng của Hội nghị là đặt đổi mới phương thức lãnh đạo trong mối quan hệ trực tiếp với yêu cầu kiến tạo năng lực phát triển quốc gia. Bởi những mục tiêu lớn không chỉ cần quyết sách đúng, mà còn đòi hỏi một hệ thống đủ năng lực biến quyết sách thành kết quả thực tế.

“

Đổi mới phương thức lãnh đạo không chỉ là hoàn thiện cách thức ban hành và triển khai chủ trương, mà còn phải nâng cao chất lượng vận hành của toàn bộ hệ thống chính trị.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị

Một định hướng quan trọng được Hội nghị Trung ương 4 thống nhất là tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, gắn với nâng cao năng lực tổ chức thực hiện và quản trị quốc gia; đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo, trách nhiệm và thẩm quyền của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Đây là cơ sở để nhận thức sâu sắc hơn mối quan hệ giữa phương thức lãnh đạo và năng lực phát triển đất nước.

Lãnh đạo chính trị và quản trị quốc gia có quan hệ mật thiết nhưng không đồng nhất. Lãnh đạo chính trị xác lập phương hướng, mục tiêu và những lựa chọn chiến lược; quản trị quốc gia chuyển các định hướng ấy thành thể chế, chính sách, phân bổ nguồn lực và tổ chức hành động.

Một định hướng đúng khó đạt kết quả mong muốn nếu quá trình thực hiện thiếu hiệu quả. Ngược lại, một hệ thống quản trị có năng lực sẽ giúp các chủ trương đúng đắn nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Vì vậy, đổi mới phương thức lãnh đạo không chỉ là hoàn thiện cách thức ban hành và triển khai chủ trương, mà còn phải nâng cao chất lượng vận hành của toàn bộ hệ thống chính trị.

Điều đó đòi hỏi xác định rõ chức năng, thẩm quyền và trách nhiệm của từng chủ thể; bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất đồng thời phát huy quyền chủ động của các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền địa phương.

Ở đây có một vấn đề mang ý nghĩa thể chế sâu sắc: sự lãnh đạo thống nhất chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi tạo được năng lực hành động chủ động, có trách nhiệm của các thiết chế trong hệ thống.

Nếu mọi công việc đều phải chờ chỉ đạo cụ thể, năng lực giải quyết vấn đề sẽ bị hạn chế. Nhưng nếu thiếu sự phối hợp và kiểm soát cần thiết, quyền chủ động cũng khó chuyển hóa thành hiệu quả chung.

Bởi vậy, đổi mới phương thức lãnh đạo phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa thống nhất và chủ động, giữa phân quyền và kiểm soát quyền lực, giữa trách nhiệm tập thể và trách nhiệm cá nhân.

“

Khi sự tận tụy, sáng tạo và hiệu quả được đánh giá công bằng, động lực cống hiến sẽ được củng cố. Ngược lại, nếu người làm tốt và người làm cầm chừng không được phân biệt thỏa đáng, động lực phấn đấu sẽ suy giảm.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Phát huy năng lực và sức sáng tạo của con người

Nếu phương thức lãnh đạo quyết định cách thức vận hành của hệ thống chính trị, thì con người là chủ thể trực tiếp tạo ra kết quả. Không có bộ máy nào có thể hoạt động hiệu quả nếu thiếu những con người có năng lực, trách nhiệm và động lực cống hiến.

Chính vì vậy, việc Hội nghị Trung ương 4 đặt công tác cán bộ và trọng dụng nhân tài trong tổng thể những vấn đề về đổi mới phương thức lãnh đạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Từ góc nhìn phát triển, vấn đề không chỉ là lựa chọn những cán bộ đáp ứng tiêu chuẩn, mà còn phải tạo điều kiện để năng lực thực chất của họ được phát huy.

Một người có năng lực nhưng không được giao đúng việc, không có đủ thẩm quyền hoặc không được đánh giá công bằng thì khó đóng góp tương xứng với khả năng.

Ngược lại, khi được giao nhiệm vụ phù hợp, có quyền chủ động và chịu trách nhiệm rõ ràng, năng lực cá nhân có thể chuyển hóa thành năng lực của tổ chức.

Điều này cho thấy công tác cán bộ không thể tách rời việc thiết kế và vận hành thể chế. Lựa chọn đúng người là quan trọng, nhưng tạo ra môi trường để người được lựa chọn làm việc hiệu quả cũng quan trọng không kém.

Chất lượng đội ngũ không chỉ phụ thuộc vào phẩm chất, trình độ của từng cá nhân, mà còn phụ thuộc vào cách tổ chức công việc, phân định trách nhiệm, đánh giá kết quả và khuyến khích cống hiến.

Ở bình diện rộng hơn, phát huy nguồn lực con người đòi hỏi một cấu trúc động lực phù hợp. Con người không chỉ hành động theo trách nhiệm được giao, mà còn chịu tác động của cơ chế khuyến khích và ghi nhận.

Khi sự tận tụy, sáng tạo và hiệu quả được đánh giá công bằng, động lực cống hiến sẽ được củng cố. Ngược lại, nếu người làm tốt và người làm cầm chừng không được phân biệt thỏa đáng, động lực phấn đấu sẽ suy giảm.

Bởi vậy, phát huy trí tuệ, nguồn lực và sức sáng tạo của cán bộ, đảng viên và toàn xã hội không chỉ là yêu cầu về tinh thần, mà còn là yêu cầu về chất lượng thể chế.

“

Một phương thức lãnh đạo hiệu quả phải đồng thời làm cho quyền lực khó bị lạm dụng hơn và làm cho quyền lực chính đáng được thực thi tốt hơn.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Kiểm soát quyền lực, thúc đẩy trách nhiệm

Một hệ thống chính trị có năng lực phát triển không chỉ phải bảo đảm quyền lực được thực thi đúng đắn, mà còn phải bảo đảm quyền lực được sử dụng hiệu quả.

Chính từ yêu cầu ấy, việc Hội nghị Trung ương 4 đặt công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng trong tổng thể nhiệm vụ đổi mới phương thức lãnh đạo mang ý nghĩa quan trọng.

Kiểm tra, giám sát không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm, mà còn phải góp phần phòng ngừa sai phạm, nâng cao trách nhiệm và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị.

Về bản chất, kiểm soát quyền lực và phát huy quyền chủ động không phải là 2 yêu cầu đối lập. Kiểm soát quyền lực nhằm ngăn ngừa sự tùy tiện, lạm quyền và lợi ích nhóm; trong khi phát huy quyền chủ động nhằm bảo đảm người được giao trách nhiệm có đủ điều kiện để hành động.

Một hệ thống thiếu kiểm soát có thể dẫn đến lạm quyền, nhưng một hệ thống chỉ chú trọng kiểm soát mà không tạo điều kiện cho hành động cũng có thể làm nảy sinh tâm lý né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Bởi vậy, đổi mới phương thức lãnh đạo phải kết hợp hài hòa giữa kỷ luật, kỷ cương với tính chủ động, sáng tạo. Điều quan trọng không chỉ là xác định những việc không được làm, mà còn phải làm rõ những việc cần làm, ai có thẩm quyền quyết định, ai chịu trách nhiệm và kết quả được đánh giá như thế nào.

Khi thẩm quyền rõ ràng, trách nhiệm minh bạch và kết quả được đánh giá khách quan, kiểm soát quyền lực sẽ trở thành điều kiện hỗ trợ hành động đúng đắn.

Từ góc độ phát triển, cần nhận diện những tổn thất do cả lạm quyền lẫn né tránh trách nhiệm gây ra. Lạm quyền có thể làm thất thoát nguồn lực, nhưng sự chậm trễ, không quyết định hoặc không dám chịu trách nhiệm cũng có thể khiến đất nước bỏ lỡ những cơ hội phát triển.

Một phương thức lãnh đạo hiệu quả phải đồng thời làm cho quyền lực khó bị lạm dụng hơn và làm cho quyền lực chính đáng được thực thi tốt hơn.

Lấy kết quả phát triển làm thước đo

Một điểm đáng chú ý trong định hướng của Hội nghị Trung ương 4 là sự gắn kết giữa xây dựng Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo với yêu cầu thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Trong phát biểu khai mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển là thước đo quan trọng về hiệu quả quyết sách, chất lượng công tác cán bộ và năng lực tổ chức thực hiện. Đây là định hướng có ý nghĩa thiết thực đối với việc nâng cao chất lượng lãnh đạo và quản trị quốc gia.

Từ góc nhìn ấy, đổi mới phương thức lãnh đạo không thể chỉ được đánh giá bằng những thay đổi trong quy trình, tổ chức hoặc phương pháp công tác. Điều quan trọng hơn là những thay đổi ấy có giúp hệ thống chính trị giải quyết vấn đề nhanh hơn, huy động nguồn lực hiệu quả hơn và tạo ra những kết quả phát triển tốt hơn hay không.

Muốn vậy, cần đặc biệt coi trọng năng lực tổ chức thực thi. Một chủ trương đúng mới chỉ là điều kiện cần. Để chủ trương trở thành hiện thực, phải có sự thống nhất giữa mục tiêu, thẩm quyền, trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế phối hợp.

Nếu mục tiêu rõ nhưng trách nhiệm không rõ, nguồn lực không tương xứng hoặc thiếu sự phối hợp, hiệu quả thực hiện khó đáp ứng kỳ vọng.

Đồng thời, cần chuyển mạnh từ đánh giá hoạt động sang đánh giá kết quả và tác động. Hoàn thành một chương trình, ban hành một văn bản hay tổ chức một cuộc kiểm tra đều là những công việc cần thiết, nhưng chưa phải là kết quả cuối cùng.

Điều quan trọng là những hoạt động ấy đã giải quyết được vấn đề gì, tạo ra thay đổi nào và mang lại lợi ích gì cho người dân, doanh nghiệp và xã hội.

Chẳng hạn, hiệu quả phân cấp, phân quyền không chỉ thể hiện ở số nhiệm vụ được chuyển giao, mà còn ở khả năng giải quyết công việc nhanh chóng, thuận lợi và đúng trách nhiệm. Chính những kết quả thực tế ấy mới phản ánh chất lượng vận hành của hệ thống.

Đổi mới phương thức lãnh đạo còn đòi hỏi nâng cao năng lực tiếp nhận thông tin phản hồi và điều chỉnh chính sách. Thực tiễn luôn vận động, trong khi không một quyết sách nào có thể dự liệu đầy đủ mọi tình huống.

Một hệ thống có năng lực không phải là hệ thống không bao giờ gặp sai sót, mà là hệ thống có khả năng phát hiện vấn đề sớm, điều chỉnh kịp thời và không ngừng hoàn thiện từ thực tiễn.

“

Khi đổi mới phương thức lãnh đạo tạo ra năng lực hành động mới cho cả hệ thống chính trị, chính sự đổi mới ấy trở thành một nguồn lực quan trọng của phát triển quốc gia.

TS Nguyễn Sĩ Đũng

Nguồn lực quan trọng của phát triển quốc gia

Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV đặt ra những định hướng quan trọng về xây dựng Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo, công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát và phát huy các nguồn lực phát triển.

Nhìn trong mối liên hệ tổng thể, những định hướng ấy cùng hướng tới yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, đáp ứng những nhiệm vụ phát triển ngày càng cao của đất nước.

Đổi mới phương thức lãnh đạo, vì thế, không chỉ là hoàn thiện cách thức thực hiện vai trò lãnh đạo, mà còn là kiến tạo những điều kiện thể chế để quyền lực được sử dụng đúng đắn, con người được phát huy năng lực, nguồn lực được huy động hiệu quả và những quyết sách chiến lược được chuyển hóa thành kết quả thực tế.

Khi đổi mới phương thức lãnh đạo tạo ra năng lực hành động mới cho cả hệ thống chính trị, chính sự đổi mới ấy trở thành một nguồn lực quan trọng của phát triển quốc gia./.