Khôi phục sân sau cho nước Mỹ

Chuẩn bị bài bản, mưu tính thấu đáo

Ngày 3-1-2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hiện thực hóa lời đe doạ đối với Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và lời tuyên cáo sẵn sàng can thiệp quân sự vào Venezuela khi quân đội Mỹ tiến hành những hoạt động quân sự nhằm vào một số mục tiêu quân sự và giếng dầu lửa ở Venezuela, đặc biệt là bắt giữ vợ chồng ông N. Maduro và đưa họ ra khỏi Venezuela.

Đích thân ông D. Trump tuyên cáo chuyện này trong khi Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio cho biết, ông N. Maduro sẽ bị đưa ra xét xử trước tòa án ở Mỹ.

Ông D. Trump đi từ cáo buộc ông N. Maduro đứng phía sau hoạt động buôn bán và vận chuyển ma túy vào nước Mỹ, đến công khai đòi hỏi ông N. Maduro phải rời bỏ cương vị quyền lực ở Venezuela; đi từ áp dụng những biện pháp trừng phạt Venezuela và cá nhân ông N. Maduro đến không kích tàu thuyền ở ngoài khơi Venezuela; triển khai lực lượng hải quân hùng hậu phong tỏa biển Venezuela; cho phép Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) hoạt động bí mật ở bên trong Venezuela và không kích một hải cảng của Venezuela trước khi tấn công quân sự quy mô lớn vào Venezuela và bắt giữ vợ chồng ông N. Maduro.

Qua đó có thể thấy, phía Mỹ ngay từ đầu đã chuẩn bị rất bài bản, mưu tính rất thấu đáo, có hệ thống mọi hoạt động nhằm vào Venezuela và cá nhân ông N. Maduro. Những hành động quân sự vừa rồi được ông D. Trump tiến hành khi thấy không làm thay đổi được lập trường của ông N. Maduro.

Mục đích cốt lõi

Nhìn vào bề ngoài sẽ dễ nhận định ông D. Trump theo đuổi 2 mục tiêu chính với những hành động quân sự vừa rồi. Thứ nhất là loại trừ ông N. Maduro và thứ hai là kiểm soát nguồn tài nguyên ở Venezuela, đặc biệt là dầu lửa.

Venezuela được coi là quốc gia có nguồn dầu lửa với trữ lượng lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng (mỗi thùng 159 lít), chủ yếu là loại dầu mỏ nặng vốn chỉ có thể khai thác được và tinh chế được bằng kỹ thuật, công nghệ đặc biệt.

Song, giới phân tích quan hệ quốc tế cho rằng, thực chất mục đích của ông D. Trump với việc thay đổi chính thể ở Venezuela còn đa dạng và sâu rộng hơn thế rất nhiều. Những gì ông D. Trump đã làm với Venezuela cho đến nay rất đúng với tinh thần, câu chữ khẩu hiệu “Nước Mỹ trước hết” và Chiến lược An ninh quốc gia của Mỹ mới được công bố.

Cốt lõi trong đó là làm sống lại và cập nhật hóa cái gọi là Học thuyết Monroe được Tổng thống Mỹ thứ 5 James Monroe (nhiệm kỳ 1817 - 1825) đưa ra vào năm 1823. Học thuyết này định hướng cho chính sách của Mỹ dùng mọi biện pháp, công cụ để biến khu vực Trung và Nam Mỹ, còn được gọi chung là vùng Tây Bán cầu, thành cái gọi là “sân sau của Mỹ”, tức là chỉ có Mỹ có thể muốn làm gì ở khu vực này cũng được. Ông D. Trump bổ sung cho học thuyết này dấu ấn riêng của mình với cái gọi là Hệ thuyết D. Trump.

Chống buôn bán và vận chuyển ma túy, do đó, có lẽ chỉ là cái cớ để ông D. Trump và cộng sự sử dụng mọi phương cách, công cụ mà Mỹ có được để chống ông N. Maduro và Venezuela, cũng như để có thể tấn công quân sự hoặc phát động chiến tranh với Venezuela mà không cần đến sự cho phép của Quốc hội Mỹ.

Mexico hay Colombia chẳng hạn, cũng đều bị ông D. Trump cáo buộc nặng nề về chống ma túy không kiên quyết, không hiệu quả; nhưng đâu có bị ông D. Trump và cộng sự nhìn nhận, đối xử như Venezuela.

Ông D. Trump nhằm vào Venezuela và cá nhân ông N. Maduro vì theo đuổi mục đích gây dựng dấu ấn cầm quyền, tạo dựng di sản chính trị là xóa sổ một quốc gia xã hội chủ nghĩa ở ngay bên cạnh nước Mỹ, để răn đe và gia tăng áp lực tới Cuba và những nước trong khu vực hiện do cánh tả cầm quyền.

Theo đó, mục đích của ông D. Trump là khôi phục sân sau này cho nước Mỹ, là phô trương sức mạnh, sự sẵn sàng hành động quân sự của Mỹ và quyết tâm không để quốc gia nào trong khu vực dám bất tuân nước Mỹ; không để cho quốc gia bên ngoài nào có thể gây dựng, củng cố, tăng cường được ảnh hưởng, cạnh tranh ảnh hưởng với Mỹ, gây tổn hại cho lợi ích của nước Mỹ ở khu vực này.

Ông D. Trump lại một lần nữa chứng tỏ luôn có thể hành động rất bất ngờ và khó đoán định, rất thích sử dụng sức mạnh quân sự của Mỹ trong chính trị thế giới, sẵn sàng hành động tạo tiền lệ mới.

Nhu cầu đối nội

Nhiều nhận định của các chuyên gia cho rằng, ông D. Trump hành động như vậy với Venezuela và với cá nhân ông Maduro còn vì nhu cầu đối nội. Nhập cư và chống ma túy là 2 vấn đề chính trị - xã hội nhức nhối ở nước Mỹ.

Nhằm vào Venezuela, ông D. Trump hy vọng đồng thời giảm được đáng kể áp lực trong cả 2 vấn đề này. Qua đó, ông D. Trump gây dựng được cho mình hình ảnh về con người của hành động, đã nói là làm, kiên định mục tiêu và nguyên tắc.

Thay đổi chính thể ở Venezuela đưa lại cho ông D. Trump cơ hội hồi hương tự nguyện, cũng như cưỡng bức hàng triệu người Venezuela hiện tỵ nạn tại Mỹ.

Ông D. Trump cần kết quả đối ngoại gấp gáp bởi thành quả cầm quyền về đối ngoại đạt được cho đến nay rất khiêm tốn, nếu như không muốn nói là ít ỏi. Cam kết mạnh mẽ từ lâu nhưng ông D. Trump vẫn chưa chấm dứt được cuộc chiến tranh ở Ukraina; nhiều khả năng vẫn sẽ không làm nổi việc này trong thời gian tới vì sử dụng hết “cái gậy” đến “củ cà rốt” mà vẫn chưa làm lay chuyển được Tổng thống Nga Vladimir Putin, vì đưa ra hết đề nghị giải pháp này đến đề xuất kế hoạch khác mà những bế tắc cốt lõi nhất vẫn chưa được tháo gỡ.

Ở Dải Gaza, kế hoạch hòa bình của ông D. Trump mới chỉ được thực thi rất trì trệ và luôn có nguy cơ bị đổ vỡ. Iran tuy đã bị ông D. Trump tấn công quân sự, nhưng chương trình hạt nhân và tên lửa vẫn còn. Chương trình hạt nhân của Triều Tiên vẫn là chuyện khó mà ông D. Trump chưa dám động đến. Nga và Trung Quốc vẫn giữ được thế chủ động trong cuộc chơi với ông D. Trump, chứ ông đâu có dẫn dắt được họ.

Ông D. Trump tự hào về vai trò ngoại giao trung gian giữa Thái Lan và Campuchia, nhưng rồi sau đó vai trò này lại bị Trung Quốc đoạt về. Cuộc thương chiến thuế quan bảo hộ thương mại đưa lại cả tác dụng lẫn phản tác dụng đối với nước Mỹ và giờ lắng xuống dần tính thời sự cũng như suy giảm tác dụng cho ông D. Trump khi các nền kinh tế trên thế giới thích ứng hoá ngày càng nhiều và hiệu quả vào bối cảnh tình hình mới, môi trường kinh tế đối ngoại mới.

Ông D. Trump cần có được kết quả nhanh chóng như chuyện với Venezuela và ông N. Maduro để xoay chuyển tình thế bất lợi, khó xử về đối nội hiện tại ở nước Mỹ. Chỉ như thế, ông D. Trump mới có thể kịp thời bảo tồn cơ hội đạt được mục tiêu cao xa nhất đề ra cho năm nay là bảo vệ được quyền kiểm soát lưỡng viện lập pháp ở nước Mỹ mà Đảng Cộng hòa đang có.

Venezuela như thế nào trong thời gian tới về chính trị - xã hội, về quyền lực và an ninh, ổn định sẽ quyết định ông D. Trump đã thành công hay không thể thành công hoặc thất bại với những toan tính nhằm vào Venezuela và cá nhân ông Maduro. Hệ luỵ về chính trị khu vực và chính trị thế giới rồi sẽ dần bộc lộ rõ./.