Khai thác tối ưu tiềm năng, lợi thế phát triển của Thủ đô, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Nhận diện tiềm năng, lợi thế phát triển của Thủ đô
Hà Nội nằm trung tâm châu thổ sông Hồng, với vị thế được ví như "rồng cuộn, hổ ngồi", có lợi thế của vùng Thủ đô và tam giác tăng trưởng. Từ vị trí này, Hà Nội là đầu mối giao thông huyết mạch của miền Bắc nói riêng, đất nước nói chung, dễ dàng kết nối các tuyến đường bộ, đường thủy, đường sắt, đường hàng không, để từ đó, tỏa đi khắp các địa phương trong nước và quốc tế.
Với diện tích tự nhiên hơn hơn 3359,8 km², là thành phố lớn thứ 17 trên thế giới, Hà Nội có địa hình đa dạng, bao gồm vùng đồi, núi ở phía Bắc và phía Tây, vùng đồng bằng rộng lớn ở khu vực trung tâm… tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nhiều loại hình kinh tế, từ nông nghiệp, công nghiệp đến lâm nghiệp…
Hiện Hà Nội có mạng lưới sông, hồ dày đặc, không chỉ là nguồn cung cấp nước quan trọng, điều hòa nhiệt độ tự nhiên, phát triển giao thông đường thủy, mà hệ thống sông hồ còn hình thành nên những danh lam thắng cảnh cho Thủ đô, tạo tiềm năng du lịch cho Hà Nội.
Khí hậu 4 mùa làm cho nông nghiệp Hà Nội phát triển, với nhiều loại cây trồng; đồng thời, là lợi thế lớn cho phát triển du lịch, hấp dẫn du khách trải nghiệm sự biến đổi của thiên nhiên.
Tiềm năng, lợi thế về nhân lực
Với dân số khoảng gần 8,8 triệu người, Hà Nội là một trong những thành phố đông dân nhất Việt Nam, với “lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên là 4177,8triệu người”1, tỷ lệ “lao động đã qua đào tạo là 74,3%”2, cung cấp một lực lượng lao động lớn cho Thủ đô. Theo dự báo, “đến năm 2030, dự kiến dân số Hà Nội sẽ đạt khoảng 10,5 - 11 triệu người, cùng với khoảng 1,45 triệu dân số vãng lai quy đổi”3, bảo đảm cả nguồn cung lao động và một thị trường tiêu dùng lớn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Tiềm năng, lợi thế về khoa học và công nghệ
Hà Nội có lợi thế vượt trội về hạ tầng khoa học và công nghệ, bởi đây là trung tâm giáo dục lớn của đất nước, tập trung nhiều trường đại học, cao đẳng và các đơn vị giáo dục nghề nghiệp hàng đầu; là “ địa phương tập trung hơn 70% tổ chức khoa học, công nghệ, trường đại học, viện nghiên cứu và 82% phòng thí nghiệm của cả nước (trong đó có 14 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia), với hơn 65% nhà khoa học đầu ngành của cả nước đang sinh sống và làm việc…
Hà Nội là địa phương dẫn đầu cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2023, về số lượng doanh nghiệp KH&CN trên địa bàn với 168 trên tổng số khoảng 800 doanh nghiệp KH&CN của cả nước (chiếm 21%). Thành phố có hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, chiếm trên 26% cả nước”4.
Sự xuất hiện của nhiều trường đại học lớn, có uy tín, cũng như các tổ chức nghiên cứu, các doanh nghiệp khoa học và công nghệ trên địa bàn đã tạo nền tảng vững chắc cho các hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, góp phần đưa thành phố trở thành một trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu trong nước; phát triển các ngành kinh tế tri thức.
Tiềm năng, lợi thế về kinh tế
Lợi thế trung tâm, địa hình, khí hậu cũng như nguồn nhân lực dồi dào, chất lượng cao đã tạo tiềm năng và lợi thế cho Hà Nội, bảo đảm để Hà Nội phát triển các ngành nông, lâm, thủy sản; các ngành công nghiệp công nghệ cao; trung tâm logistics… trong kỷ nguyên mới. Nhìn chung, hiện nay, cơ cấu kinh tế của Hà Nội dịch chuyển ngày càng phù hợp với xu hướng chung trên thế giới và bảo đảm phát triển bền vững, đó là chuyển sang kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; lấy thương mại, dịch vụ làm mũi nhọn.
Theo đó, hiện nay, “tỷ lệ khu vực nông, lâm, ngư nghiệp và thủy sản ngày càng giảm. Khu vực công nghiệp, dịch vụ tăng lên. Năm 2024, khu vực nông, lâm và ngư nghiệp chiếm tỷ trọng 1.96%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 22,%; khu vực dịch vụ chiếm 5,6% (cơ cấu GRDP năm 2023 tương ứng là 1,98%; 23, 17%; 64, 89%)”5.
Mức tăng trưởng kinh tế cao, thu hút đầu tư lớn cũng là một lợi thế cho Hà Nội tiếp tục phát triển trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong những năm gần đây, Hà Nội “luôn có mức tăng trưởng kinh tế dương và cao hơn 1,2 - 1,5 lần mức tăng GDP trung bình hàng năm của cả nước (bình quân giai đoạn 2011 - 2022, GRDP tăng gấp 1,12 lần và năng suất lao động năm 2022 đạt 291,3 triệu đồng/lao động (giá hiện hành), gấp 1,6 lần bình quân cả nước, riêng công nghiệp và xây dựng tăng bình quân 8,19%/năm (cao hơn bình quân chung 6,67%)”6. Sáu tháng đầu năm 2025, “thu hút FDI của Hà Nội đạt hơn 3,67 tỷ USD, tăng 216% so với cùng kỳ năm 2024 và vươn lên dẫn đầu cả nước. Đáng chú ý, 89 dự án tăng vốn với tổng giá trị tăng thêm đạt 3,143 tỷ USD”7.
Tiềm năng, lợi thế về văn hóa
Là Thủ đô ngàn năm văn hiến, Hà Nội có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú với “5.922 di tích và 1.793 di sản văn hóa phi vật thể”8, “1.206 lễ hội với các chủ đề, quy mô và hình thức khác nhau”9, mang đậm bản sắc Thủ đô ngàn năm văn hiến với kiến trúc độc đáo, như Chùa Một Cột, đền Vui Phục, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Thành cổ Cổ Loa...
Hà Nội cũng là địa phương có nhiều làng nghề, lễ hội đặc sắc, ẩm thực phong phú, như làng gốm Bát Tràng, làng rối nước Đào Thục, làng lụa Vạn Phúc, … hấp dẫn du khách đến tham quan, trải nghiệm. Đây là những nguồn tài nguyên văn hóa quan trọng cho phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Thủ đô.
Tiềm năng và lợi thế về chính trị - xã hội
Là Thủ đô, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt các cơ quan của Đảng và Nhà nước, cùng với sự thống nhất, đoàn kết, sự lãnh đạo quyết liệt và phối hợp đồng bộ của các cấp ủy đảng và chính quyền, Hà Nội luôn nhận được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Chính vì vậy, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội luôn được bảo đảm. Hội nhập quốc tế ngày càng được đẩy mạnh và đạt hiệu quả.
Thực hiện các quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, Hà Nội đã thực hiện việc sắp xếp các đơn vị hành chính theo hướng hiện đại – gần dân, nâng cao hiệu quả quản trị và huy động các nguồn lực. Những điều này mang lại cho Thủ đô sự ổn định chính trị, tạo nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới.
Tiềm năng, lợi thế về thể chế
Thể chế có vai trò quan trọng trong sự phát triển mỗi quốc gia, khu vực, địa phương. Với vị thế là Thủ đô, trung tâm chính trị - hành chính của đất nước, Hà Nội luôn nhận được quan tâm của Đảng, Nhà nước, các cấp bộ ngành…., thể hiện qua việc ban hành các Nghị quyết, Chương trình… nhằm thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của Hà Nội, như Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 05-5-2022 của Bộ Chính trị về “phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; Nghị quyết số 30-NQ/TW, ngày 23-11-2022 của Bộ Chính trị về “phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng Sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; Quyết định số 1569/QĐ-TTg, ngày 12-12-2024 của Thủ tướng Chính phủ, về “Phê duyệt Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”; Luật Thủ đô năm 2024,…
Trên cơ sở các nghị quyết, quy định của Đảng, Nhà nước, để phát triển nhanh và bền vững, Đảng bộ và chính quyền thành phố Hà Nội đã xây dựng các chương trình, kế hoạch…, như Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020 - 2025, trong đó xác định rõ định hướng lớn là “Đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế dựa trên ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”; Chương trình số 02-CTr/TU, ngày 17-3-2021, của Thành ủy Hà Nội, về “Đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế và hội nhập quốc tế, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh, phát triển kinh tế Thủ đô nhanh và bền vững giai đoạn 2021 - 2025” và Chương trình số 03-CTr/TU, ngày 17-3-2021, của Thành ủy Hà Nội, về “Chỉnh trang đô thị, phát triển đô thị và kinh tế đô thị thành phố Hà Nội giai đoạn 2021 - 2025”; Quyết định số 3195/QĐ-UBND, ngày 13-6-2023, của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phê duyệt Đề án “Phát triển Kinh tế đô thị thành phố Hà Nội; Đề án “Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2019 - 2025” (Quyết định số 4889/QĐ-UBND); Chương trình số 06-CTr/TU về “Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025” và Nghị quyết số 09-NQ/TU về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”…
Qua đó, Hà Nội đã thu hút được nhiều nhà đầu tư thu hút chiến lược, có năng lực tài chính mạnh, chuyên môn công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển các khu công nghệ cao, các ngành công nghiệp chủ lực, kinh tế số…
Hà Nội đang tiên phong trong xây dựng thành phố thông minh; triển khai ứng dụng iHanoi - kênh tương tác số kết nối chính quyền với người dân và doanh nghiệp, cung cấp nhiều tiện ích cho người dân và doanh nghiệp, như thủ tục hành chính, gửi kiến nghị và tiếp dân trực tuyến.
Những tiềm năng, lợi thế nêu trên đã tạo nền tảng vững chắc để Hà Nội có sự phát triển vượt bậc về kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.. thời gian qua.
Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng, lợi thế, Hà Nội cũng gặp một số hạn chế, trở ngại. Một số khu vực có nền đất yếu, đất trũng nên ảnh hưởng đến công tác quy hoạch, xây dựng. Quá trình đô thị hóa nhanh dẫn đến quá tải giao thông, thiếu không gian công cộng, ô nhiễm môi trường; tỷ lệ nhân lực chất lượng cao tham gia vào các ngành công nghệ cao còn thấp; tài nguyên văn hóa chưa được khai thác hiệu quả, chưa có trung tâm công nghiệp văn hóa lớn…
Khai thác tối ưu tiềm năng, lợi thế của Thủ đô trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là “kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh dưới sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu. Mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu”10.
Cùng với cả nước, để đạt được mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Hà Nội cần tiếp tục khai thác tối ưu tiềm năng, lợi thế phát triển của Thủ đô, cụ thể là:
Thứ nhất, triển khai hiệu quả các nghị quyết, quy định của Đảng, Nhà nước Đảng bộ và chính quyền thành phố, trong đó có Luật Thủ đô năm 2024 để phát huy tối đa lợi thế phát triển của Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Theo đó, Hà Nội cần nhanh chóng ban hành các chương trình, kế hoạch cụ thể. Quá trình triển khai phải bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch, gắn với phân cấp, phân quyền rõ ràng. Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo sự đồng thuận xã hội trong nhân dân, kết hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương và địa phương, giữa các ban, bộ, ngành để tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện.
Bên cạnh đó, cần vận hành tốt mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; phân định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, từ đó giảm thiểu sự chồng chéo, nâng cao tính trách nhiệm và hiệu lực điều hành. Tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phát huy dân chủ cơ sở, huy động sự tham gia của người dân trong phát triển Thủ đô. Khi các nghị quyết và luật được thực thi hiệu quả, Hà Nội sẽ khai thác tối ưu lợi thế về vị trí, nguồn lực kinh tế, văn hóa, khoa học, nhân lực; nguồn lực bên trong và bên ngoài; đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài… để biến chúng thành động lực phát triển.
Thứ hai, thực hiện tốt quy hoạch đô thị, không gian đô thị và phương thức quản trị đô thị trên cơ sở khoa học, đồng bộ và minh bạch, bảo đảm sự thống nhất đồng bộ giữa quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết trên cơ sở lợi thế điều kiện tự nhiên, xã hội, văn hóa của từng phân khu; phát triển khu vực vệ tinh thành phố, ưu tiên phát triển mô hình đô thị giao thông công cộng (TOD), mở rộng không gian ngầm và trên cao, kết nối hạ tầng giao thông của thành phố với các vùng lân cận; bảo đảm tỷ lệ hợp lý giữa không gian xây dựng và không gian xanh.
Bên cạnh đó, tăng cường ứng dụng công nghệ số để giám sát và quản lý quá trình thực hiện sẽ góp phần hạn chế tình trạng điều chỉnh tùy tiện, tránh xung đột lợi ích.
Thứ ba, đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Cần tiếp tục đầu tư, đào tạo nhân lực công nghệ cao, nhân lực quản trị và nhân lực sáng tạo. Đồng thời với việc tăng cường gắn kết giữa nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp, cần xây dựng chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài, kể cả chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài; triển khai các chương trình đào tạo lại và bồi dưỡng lực lượng lao động đang chuyển dịch từ nông nghiệp, tiểu thủ công sang các ngành dịch vụ và công nghiệp hiện đại; qua đó, không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn khẳng định vai trò là trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục hàng đầu của đất nước.
Thứ tư, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện. Theo đó, phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm hiện đại, mở rộng không gian sáng tạo, phòng thí nghiệm mở và hạ tầng số; hình thành mạng lưới liên kết “5 nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - nhà đầu tư - truyền thông); xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có hành lang pháp lý thử nghiệm (sandbox) cho các công nghệ mới, đồng thời áp dụng ưu đãi về thuế, tín dụng và thủ tục hành chính nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D.
Chuyển vai trò từ “quản lý” sang “kiến tạo hệ sinh thái”, coi doanh nghiệp và nhà khoa học là trung tâm, sử dụng cơ chế đặt hàng theo kết quả đầu ra. Thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm tạo vốn “mồi”, lập sàn giao dịch công nghệ; tăng tỷ lệ chi ngân sách cho khoa học và công nghệ.
Thứ năm, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Trước hết, hoàn thiện chính sách và cơ chế đặc thù, như triển khai các quỹ hỗ trợ sáng tạo, ưu đãi thuế, tín dụng đối với doanh nghiệp văn hóa, xây dựng cơ chế hợp tác công – tư…, khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp văn hóa mà Hà Nội có thế mạnh, như thiết kế, điện ảnh, mỹ thuật, âm nhạc, thời trang, thủ công mỹ nghệ, du lịch văn hóa... Bên cạnh đó, phát triển các không gian sáng tạo gắn với di sản và đời sống cộng đồng, như các tuyến phố đi bộ, khu phố nghệ thuật, trung tâm triển lãm – trình diễn.
Chú trọng đào tạo nhân lực ngành văn hóa – nghệ thuật, khuyến khích khởi nghiệp sáng tạo. Đẩy mạnh quảng bá văn hóa Thủ đô thông qua các lễ hội, liên hoan nghệ thuật, tuần lễ thiết kế thời trang, chương trình giao lưu văn hóa. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa.
Các giải pháp này cần thực hiện đồng bộ, qua đó, giúp Hà Nội không chỉ phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế, mà còn vượt qua các thách thức, vững bước trên con đường trở thành Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", xứng tầm khu vực và quốc tế trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc./.
1 Tổng cục Thống kê: Niên giám thống kê năm 2024, Hà Nội, tr.103, tr.163
2 Thống kê thành phố Hà Nội năm 2024, https://thongkehanoi.nso.gov.vn/nien-giam-thong-ke/12
3 Thủ tướng Chính phủ: Quyết định số 1569/QĐ-TTg ngày 12-12-2024 phê duyệt Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
4 Vân Anh: “65% số nhà khoa học đầu ngành cả nước hiện đang sinh sống ở Hà Nội”, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV), ngày 30-9-2024, https://vov.vn/xa-hoi/65-so-nha-khoa-hoc-dau-nganh-ca-nuoc-hien-dang-sinh-song-o-ha-noi-post1125114.vov
5 Thống kê Hà Nội năm 2024, https://thongkehanoi.nso.gov.vn/storage/manager/niengiam_tk/22Cg4Sc-6c786b85-06b7-4364-8f0f-b5e4354d8a53/Niengiamthongkehanoi2024tomtat/index.html
6 Nguyễn Minh Phong: “Kinh tế Thủ đô - những con số ấn tượng”, Báo Kinh tế và đô thị điện tử, ngày 4-9-2024, https://kinhtedothi.vn/kinh-te-thu-do-nhung-con-so-an-tuong.html
7 Lê Trung Hiếu: “Hà Nội giữ vững vị thế dẫn đầu cả nước về thu hút FDI”, Báo Nhân dân điện tử, ngày 29-7-2025, https://nhandan.vn/ha-noi-giu-vung-vi-the-dan-dau-ca-nuoc-ve-thu-hut-fdi-post897293.html
8 Dẫn theo: “Hà Nội: Đưa di sản thành nguồn lực phát triển”, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, ngày 30-9-2024, https://vietnamtourism.gov.vn/post/58772
9 Thùy Dương: “Hà Nội ẩn chứa trầm tích văn hóa ngàn năm”, Báo Pháp luật điện tử, ngày 3-3-2024, https://baophapluat.vn/ha-noi-an-chua-tram-tich-van-hoa-ngan-nam-post505295.html
10 GS.TS. Tô Lâm: “Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; những định hướng chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 1-11-2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher
