Hiện thực hóa khát vọng vươn mình từ phát triển hệ sinh thái kinh tế biển

Nâng tầm hệ thống cảng biển

Với hơn 110km đường bờ biển, tiếp cận trực tiếp các tuyến hàng hải quốc tế và hệ thống cảng nước sâu hiện đại bậc nhất khu vực Đông Nam Á, hiện nay, TP HCM có đủ thế mạnh, điều kiện trở thành trung tâm logistics biển hàng đầu khu vực.

Gần 100 bến cảng, chủ lực là cụm Cảng Cái Mép - Thị Vải, thành phố được xem là trung tâm cảng biển lớn nhất cả nước, nơi tập trung nhiều cảng container quốc tế có quy mô lớn, hạ tầng kỹ thuật hiện đại và đồng bộ, thời gian giải phóng tàu nhanh và có thể đón tàu có trọng tải tới 250.000 tấn; như các cảng Gemalink, CMIT, TCIT, SP-PSA, SITV...

Trong đó, Tân Cảng - Cát Lái được xem là cảng container lớn, hiện đại nhất Việt Nam, có diện tích hơn 160ha, được đầu tư thiết bị xếp dỡ công suất cao, ứng dụng công nghệ quản lý tiên tiến. Cảng này chiếm tới 40 - 50% tổng sản lượng container thông qua các cảng biển khu vực phía Nam và giữ vai trò quan trọng hàng đầu trong việc kết nối hàng hóa giữa miền Nam với thế giới.

Theo các chuyên gia kinh tế, để sớm trở thành trung tâm cảng biển và dịch vụ hàng hải hàng đầu châu Á, TPHCM cần nhanh chóng triển khai và đưa vào vận hành Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ (giai đoạn 1) và Cảng Cái Mép Gemadept - Terminal Link (giai đoạn 2), bộ ba “siêu cảng biển” này sẽ góp phần quan trọng giúp Thành phố trở thành trung tâm hàng hải lớn châu Á và cả thế giới.

Theo PGS, TS Trần Hoàng Ngân - Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội - việc kết nối cụm Cảng Cái Mép - Thị Vải với hệ thống cảng hiện hữu và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ (dự kiến hình thành trong tương lai) sẽ tạo nên mạng lưới logistics liên hoàn và hiệu quả cao.

Đặc biệt, nếu kết hợp với các trung tâm logistics tại khu vực Bình Dương và ứng dụng các giải pháp vận hành thông minh, hàng hóa từ thành phố xuất khẩu ra thế giới có thể giảm hơn 50% thời gian giao hàng, chi phí logistics sẽ giảm đáng kể, tương đương với các nước phát triển.

Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn Thiết kế Cảng - Kỹ thuật biển (Portcoast) Phạm Anh Tuấn từng tham gia phát triển hệ thống Cảng Cái Mép - Thị Vải và nghiên cứu Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cho rằng: Cần Giờ và Cái Mép nên được coi là một cụm cảng thống nhất, 2 cảng không cạnh tranh trực tiếp mà bổ trợ cho nhau.

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đóng vai trò “cửa ngõ” và trung tâm trung chuyển quốc tế, với tỷ lệ hàng hóa trung chuyển chiếm khoảng 25 - 50% tổng khối lượng thông qua, còn Cảng Cần Giờ chuyên về trung chuyển với tỷ lệ lên tới 80%.

Nếu đầu tư hoàn thiện theo quy hoạch và liên thông, cụm Cảng Cái Mép - Thị Vải và Cần Giờ sẽ có quy mô tương đương cảng TUAS của Singapore, nâng cao vị thế của TPHCM trên bản đồ kinh tế biển thế giới.

Ủy ban nhân dân Thành phố đã giao Sở Tài chính khẩn trương chủ trì, rà soát lại toàn bộ quá trình triển khai xây dựng Đề án phát triển kinh tế biển Thành phố thành Trung tâm kinh tế biển quốc gia.

Mục tiêu là xây dựng Bà Rịa - Vũng Tàu thành trung tâm kinh tế biển quốc gia, với các ngành kinh tế biển phát triển chất lượng, hiệu quả, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế về phát triển bền vững. Dự kiến, Thành phố sẽ trình Đề án này lên Chính phủ trong tháng 10-2026.

Du lịch biển đảo và thủy sản “vươn mình”

Thành phố có bờ biển kéo dài từ Cần Giờ đến Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm, Bình Châu và Côn Đảo, tạo cơ hội thuận lợi để hoạt động du lịch biển đảo phát triển. Không những không gian rộng lớn, du lịch biển của Thành phố còn đa dạng về sản phẩm.

Vùng Cần Giờ có loại hình du lịch sinh thái gắn với rừng ngập mặn; hành lang biển Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm - Bình Châu có các sản phẩm nghỉ dưỡng và giải trí; Côn Đảo có cả du lịch sinh thái gắn với rừng nguyên sinh lẫn nghỉ dưỡng...

Cùng với đó, với hệ thống cảng biển, sân bay, tiềm lực kinh tế và thị trường khách lớn nhất cả nước, Thành phố hoàn toàn có thể sớm trở thành đô thị du lịch biển hàng đầu khu vực châu Á.

Những yếu tố thuận lợi này là “cánh cửa” để Thành phố thu hút và phát triển loại hình tàu biển du lịch quốc tế, du lịch nội địa, các loại du thuyền, tàu biển cao tốc...

Từ đó, Thành phố có thể đẩy mạnh phát triển những sản phẩm du lịch đặc thù như: tham quan khám phá đô thị và biển, khám phá biển kết hợp hội họp, khai trương, hội nghị, triển lãm/sự kiện (MICE), chơi golf ở vùng ven biển; khám phá biển kết hợp chăm sóc sức khỏe tại Hồ Tràm - Bình Châu; hệ sinh thái biển và rừng ngập mặn; biển, đảo, rừng nguyên sinh, lịch sử và tâm linh tại Côn Đảo; thưởng thức ẩm thực biển kết hợp trải nghiệm làng chài và vùng nuôi trồng hải sản...

Sau hợp nhất, vùng biển thành phố được mở rộng, số lượng tàu đánh bắt xa bờ tăng đột biến, trở thành địa phương có sản lượng các loại hải sản khai thác đứng hàng đầu cả nước.

Trước bối cảnh đó, Thành phố đã xác định hướng đi mới cho hoạt động khai thác, đánh bắt thủy sản là giảm dần đánh bắt ven bờ, tăng khai thác xa bờ, gắn với bảo vệ nguồn lợi và chống khai thác bất hợp pháp (IUU).

Trong đó, chính quyền và các cơ quan quản lý đã và đang đẩy mạnh việc cấp phép, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và số hóa truy xuất nguồn gốc tại các cảng cá lớn.

Để gỡ “thẻ vàng” IUU, Thành phố cũng áp dụng các quy chuẩn quản lý nghiêm ngặt hơn đối với hoạt động khai thác hải sản, kiên quyết xử lý các phương tiện vi phạm...

Bên cạnh đó, hoạt động nuôi trồng thủy sản đã và đang phát triển mạnh mẽ theo hướng công nghệ cao và bền vững với nhiều đối tượng nuôi như các loại tôm nước lợ, cá mú, cá bớp, cá chim, hàu... Không những vậy, hoạt động nuôi trồng thủy sản còn được định hướng liên kết, hợp tác chặt chẽ với ngành du lịch, giải trí và thủ công mỹ nghệ.

Đặc biệt, hoạt động chế biến và xuất khẩu thủy sản sẽ càng có điều kiện thuận lợi để phát triển hơn nữa. Số lượng nhà máy lớn cùng với nguồn lực tài chính mở rộng và logistics hiệu quả sẽ giúp các doanh nghiệp chế biến thủy sản thuận lợi hơn trong việc nâng cao năng lực, áp dụng công nghệ tiên tiến và mở rộng thị trường xuất khẩu sản phẩm, nhất là những thị trường trọng điểm và khó tính.

“Đánh thức” Cần Giờ

Cùng với những cảng biển truyền thống và hiện tại, vùng ven biển Cần Giờ cũng bắt đầu “bừng tỉnh”. Trước đây, do cơ sở hạ tầng (giao thông, y tế, nước sạch...) lạc hậu, Cần Giờ gần như đứng ngoài hành trình phát triển nhanh chóng của thành phố.

Theo nhiều chuyên gia kinh tế, Cần Giờ là vùng đất nắm giữ vị trí đặc biệt nhưng hàng chục năm nay chưa phát triển tương xứng. Vùng đất này có Khu dự trữ sinh quyển thế giới, là địa điểm có giá trị lịch sử, tiềm năng lớn về du lịch (biển, rừng, sinh thái), logistics... Đây là thời điểm Cần Giờ được “đánh thức”, đầu tư bài bản, khoa học sau hàng chục năm “ngủ yên” và gần như bị xem nhẹ.

Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân Thành phố, trong lĩnh vực du lịch và công nghiệp văn hóa, Thành phố hướng tới trung tâm du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng cao cấp tại Vũng Tàu - Cần Giờ.

Tuy nhiên, vùng Cần Giờ cần ưu tiên bảo vệ Khu Dự trữ sinh quyển thế giới và hệ sinh thái rừng ngập mặn quý giá. Để hiện thực hóa tầm nhìn, Thành phố sẽ tập trung phát triển cơ sở hạ tầng hiện đại, vừa bảo đảm tính bền vững về môi trường và xã hội.

Việc bảo vệ hệ sinh thái, nhất là rừng ngập mặn Cần Giờ, là yêu cầu bắt buộc để mô hình kinh tế biển phát triển hài hòa, lâu dài. Theo phương án quản lý rừng bền vững rừng phòng hộ Cần Giờ đến năm 2030, diện tích rừng hiện có sẽ được giữ nguyên, phát huy tối đa chức năng phòng hộ, giảm nhẹ thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường sinh thái.

Thành phố hướng tới việc nâng cao chất lượng rừng tự nhiên và rừng trồng, tăng cường quản lý, phòng cháy chữa cháy rừng và chia sẻ lợi ích từ rừng với cộng đồng địa phương.

Thành phố triển khai Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng phòng hộ Cần Giờ giai đoạn 2025 - 2030, dự kiến thu hút 400.000 - 500.000 lượt khách mỗi năm. Các hoạt động du lịch được định hướng phát triển có trách nhiệm, gắn bảo tồn với nâng cao sinh kế cho người dân, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Theo kế hoạch sử dụng đất, tổng diện tích rừng phòng hộ ngập mặn đến năm 2030 không thay đổi so với hiện trạng năm 2025, song diện tích đất có rừng tăng thêm 261ha lên 32.743ha.

Trong đó, rừng tự nhiên tăng 111ha do khoanh nuôi, bảo vệ và đạt tiêu chí thành rừng; rừng trồng tăng 150ha khi các khu vực rừng mới đạt tiêu chuẩn rừng ngập mặn; đất chưa có rừng còn 2.066ha./.