Giải mã hòa đàm Mỹ - Iran
Sau thất bại của lần đàm phán hòa bình đầu tiên, Mỹ và Iran tiếp tục có cách tiếp cận khác nhau về tiến trình hòa đàm này. Phía Mỹ vừa thúc đẩy, gò ép Iran lại đàm phán hòa bình với Mỹ, trong khi phía Iran tỏ ra rất dè dặt, thận trọng, cho dù cũng muốn duy trì chứ không chủ định chấm dứt hòa đàm với Mỹ.
Phía Iran có lý do xác đáng để càng phải như vậy sau khi Mỹ triển khai hải quân phong tỏa eo biển Hormuz và các hải cảng của Iran, lại còn đánh chiếm một tàu chở hàng treo cờ Iran ở vịnh Oman ngay trước khi thỏa thuận ngừng chiến 2 tuần hết hiệu lực và phía Mỹ loan báo Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ tới thủ đô Islamabad của Pakistan để tiến hành lần hòa đàm thứ hai với Iran.
Nếu không có sự thay đổi cách tiếp cận đàm phán hòa bình ở cả hai phía, dẫu lần đàm phán hòa bình thứ hai được hai bên nhất trí tiến hành cũng sẽ khó tránh khỏi kết cục như lần đàm phán hòa bình trước đấy. Vòng đàm phán ấy bị thất bại bởi những nguyên do thực chất sau đây.
Thứ nhất, giữa hai bên bất đồng quan điểm cơ bản về cấu trúc và thể thức hòa đàm. Phía Mỹ chỉ muốn có những lần đàm phán riêng lẻ với Iran vì muốn và cần nhanh chóng có kết quả ngay, trong khi phía Iran muốn cấu trúc đàm phán thành một tiến trình đàm phán bao gồm nhiều giai đoạn hay vòng đàm phán kế tiếp nhau.
Điều này không khó hiểu vì phía Iran không tin Mỹ, lại càng khó có thể tin Mỹ khi thấy phía Mỹ chỉ tập trung vào gò ép Iran nhượng bộ, chứ không coi trọng và tập trung trước hết vào việc gây dựng, củng cố, tăng cường lòng tin lẫn nhau.
Thứ hai, cả hai phía đều vẫn kiên định giữ những điều kiện tiên quyết đã được đưa ra từ lâu nay và đã đều bị phía bên kia bác bỏ. Đàm phán hòa bình vì thế chưa phải là thương lượng để đi tới thỏa hiệp với nhau, nhượng bộ lẫn nhau, mà vẫn mới chỉ là đấu trường nơi mọi nhượng bộ đều bị coi là thất bại và thất thế.
Những điều kiện tiên quyết của hai bên gần như trái ngược nhau hoàn toàn. Vì thế, chừng nào những điều kiện ấy chưa được thay đổi, điều chỉnh, hoặc chừng nào hai bên không cùng nhau đi vào hòa đàm không với bất kỳ điều kiện tiên quyết nào, chừng đó sẽ chẳng có lần hòa đàm nào không bị thất bại.
Thứ ba, Mỹ vẫn tự tin là ưu thế quân sự của Mỹ sẽ buộc Iran chịu khuất phục. Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz, đánh chiếm tầu thuyền của Iran là hành động theo mô thức tư duy này. Iran càng có thêm nhiều lý do xác đáng để không tin Mỹ.
Hơn nữa, Iran vẫn trù liệu rằng, việc phong tỏa eo biển kia sẽ gây khó cho Mỹ và các đồng minh của Mỹ đến mức Mỹ không thể hành động như hiện tại được lâu, tức là chơi con bài thời gian đắc dụng đối với Iran vẫn nhiều hơn đối với Mỹ.
Đã không có địa lợi, nhân hòa, mà lại còn thiếu vắng cả thiên thời như thế thì đàm phán hòa bình giữa Mỹ - Iran đã và sẽ còn chưa thể thành công./.
