Giải mã cuộc xung đột giữa Campuchia và Thái Lan - Kỳ IV: Nỗ lực ngoại giao đa phương nhằm hóa giải xung đột

Nỗ lực của Liên hợp quốc

Tại phiên họp khẩn ngày 25-7-2025, các thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bày tỏ quan ngại sâu sắc trước sự leo thang xung đột Campuchia - Thái Lan và kêu gọi các bên kiềm chế, bảo vệ dân thường và hỗ trợ các nỗ lực khu vực do ASEAN dẫn dắt. 

Mỹ, Trung Quốc, Nga và nhiều thành viên khác của Hội đồng bảo an đều nhất trí hỗ trợ ASEAN đóng vai trò chính trong hòa giải, thay vì can thiệp trực tiếp của Hội đồng Bảo an bằng nghị quyết cứng rắn.

Văn phòng Cao ủy nhân quyền của Liên hợp quốc kêu gọi bảo vệ người tị nạn, tránh vi phạm nhân quyền; cảnh báo về dòng người tị nạn từ các tỉnh biên giới Campuchia sang Lào và Việt Nam. 

Chương trình Lương thực thế giới và Quỹ Nhi đồng của Liên hợp quốc (UNICEF) triển khai hỗ trợ khẩn cấp tại các điểm sơ tán ở miền Bắc Campuchia. UNICEF ra tuyên bố yêu cầu các bên liên quan đến cuộc xung đột áp dụng các biện pháp kiềm chế tối đa để tránh thương đối với dân thường, trước hết là trẻ em.

Nỗ lực của ASEAN

ASEAN, với tư cách là tổ chức khu vực mà Campuchia và Thái Lan đều là thành viên, đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc kiểm soát và hạ nhiệt xung đột Campuchia - Thái Lan trong năm 2025. Phản ứng đầu tiên của ASEAN khi các vụ giao tranh leo thang trong tháng 5-2025 là Ban Thư ký ASEAN kêu gọi tổ chức cuộc họp khẩn cấp của Bộ trưởng Ngoại giao các quốc gia thành viên và thông qua Tuyên bố chung bày tỏ quan ngại sâu sắc và kêu gọi hai bên chấm dứt bạo lực, đồng thời khẳng định cam kết đối với Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC).

Theo nguyên tắc không can thiệp, Tuyên bố chung của ASEAN không đổ lỗi cho bất kỳ bên nào nhằm duy trì nguyên tắc đồng thuận và tránh chia rẽ nội bộ. Trong ASEAN, vai trò của Indonesia và Việt Nam là tích cực nhất. Thúc đẩy các kênh đối thoại song phương và đa phương, Indonesia đề xuất thành lập “Nhóm tiếp xúc ASEAN về Campuchia - Thái Lan” nhằm thúc đẩy hai bên chấp nhận đàm phán dưới sự bảo trợ của ASEAN.

Tuyên bố chung của Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN ngày 24-7-2025 kêu gọi Campuchia và Thái Lan ngừng bắn ngay lập tức, kiềm chế tối đa và ưu tiên giải pháp đối thoại để hóa giải xung đột bằng biện pháp hòa bình, đồng thời nhấn mạnh không để xung đột Campuchia - Thái Lan gây bất ổn định trong khu vực. 

Sau nhiều vòng đàm phán, ASEAN đạt được sự đồng thuận của Campuchia và Thái Lan về việc triển khai lực lượng giám sát ngừng bắn gồm các quan sát viên quân sự từ nhiều nước thành viên (Indonesia, Malaysia, Singapore, Việt Nam). Đây là bước đi mang tính đột phá vì lần đầu tiên ASEAN tham gia sâu vào một cơ chế giám sát an ninh trực tiếp, thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị.

Nỗ lực của Mỹ

Mỹ có lợi ích kinh tế - thương mại, chiến lược và địa - chính trị ở khu vực Đông Nam Á, nên sớm thể hiện sự quan tâm tới xung đột giữa Campuchia và Thái Lan bùng phát, trước hết vì lý do chiến lược. Đông Nam Á với ASEAN đóng vai trò trung tâm trong khu vực có vị thế quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ. Do đó, Mỹ muốn duy trì sự ổn định trong khu vực, bảo đảm tự do hàng hải, hỗ trợ các đồng minh và đối tác truyền thống.

Mỹ còn lo ngại xung đột Campuchia - Thái Lan sẽ gây ra những hệ quả tiêu cực đối với chuỗi cung ứng trong khu vực, thậm chí toàn cầu. Vì thế, Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Mỹ tại Bangkok, cũng như tại Phnom Penh và Nhà Trắng đều bày tỏ mối quan ngại ngay từ khi xung đột Campuchia - Thái Lan bùng phát, đồng thời kêu gọi hai bên ngừng bắn, bảo vệ dân thường, thúc đẩy giải pháp ngoại giao đa phương.

Mỹ còn thể hiện quyết tâm và sẵn sàng đóng vai trò trung gian hòa giải để ngăn chặn xung đột Campuchia - Thái Lan leo thang thông qua các kênh ngoại giao chính thức (Bộ Ngoại giao, Đại sứ quán) và mối quan hệ giữa cá nhân các nhà lãnh đạo. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ ra tuyên bố kêu gọi Campuchia và Thái Lan ngay lập tức chấm dứt giao tranh và giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình.

Ngày 26-7-2025, trên tài khoản Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã có cuộc điện đàm với cả quyền Thủ tướng Thái Lan Phumtham Wechayachai và Thủ tướng Campuchia Hun Manet để thông báo rằng Washington sẵn sàng đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Campuchia và Thái Lan. Ông D. Trump còn cho biết, cả hai bên đã đồng ý ngừng bắn. Ngày 27-7-2025, quyền Thủ tướng Thái Lan Phumtham Wechayachai bày tỏ sự cảm kích trước sự quan tâm và ủng hộ của Tổng thống Mỹ D. Trump. 

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubiocho biết, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã cử các phái đoàn đến Malaysia để theo dõi các cuộc đàm phán hòa bình giữa Campuchia và Thái Lan. Ông còn cho biết, Mỹ vận động các đối tác của Washington trong khu vực, trước hết là Malaysia - Chủ tịch luân phiên ASEAN trong năm 2025, Indonesia và Việt Nam, để phối hợp trong vai trò trung gian hòa giải và phát huy ảnh hưởng ngoại giao nhằm thúc đẩy Campuchia và Thái Lan ngồi vào bàn đàm phán. Áp lực ngoại giao của Mỹ đã góp phần quan trọng vào việc tháo gỡ bế tắc và giúp Thái Lan đồng ý tham gia vòng đàm phán hòa bình với Campuchia.

Khi Campuchia và Thái Lan đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào ngày 29-7-2025, Mỹ hoan nghênh thỏa thuận này và kêu gọi các bên tuân thủ. Mỹ cũng ủng hộ sáng kiến ASEAN về việc triển khai các quan sát viên của ASEAN và thúc đẩy việc thiết lập cơ chế liên quan để giám sát việc tuân thủ ngừng bắn, phối hợp cung cấp thông tin tình báo để phát hiện các hành động vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Có thế thấy, nỗ lực ngoại giao của Mỹ là một trong những động lực chủ yếu giúp Campuchia và Thái Lan đạt được thỏa thuận ngừng bắn.

Ngoài ra, Mỹ còn tham gia hỗ trợ nhân đạo thông qua các tổ chức quốc tế, đồng thời khuyến nghị mở hành lang nhân đạo để đưa cứu trợ tới những vùng bị ảnh hưởng, phối hợp với các tổ chức để theo dõi dòng người sơ tán nhằm giảm bớt khủng hoảng nhân đạo và góp phần ổn định xã hội ở vùng biên. 

Ngày 28-7-2025, quyền Thủ tướng Phumtham Wechayachai cùng Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Maris Sangiampongsa và Đại tướng Natthaphon Narkphanit gặp Thủ tướng Campuchia Hun Manet tại Putrajaya để đàm phán thông qua vai trò trung gian của Thủ tướng Malaysia Anwar, nhằm đạt được thỏa thuận ngừng bắn có sự tham gia của Đại sứ Mỹ tại MalaysiaEdgard Kagan.

Nỗ lực của Trung Quốc

Với tư cách là một siêu cường khu vực và đối tác chiến lược quan trọng của cả Campuchia lẫn Thái Lan, Trung Quốc có cách tiếp cận tuy thận trọng nhưng rõ ràng. Bộ Ngoại giao Trung Quốc lên tiếng kêu gọi tất cả các bên liên quan cần kiềm chế tối đa và tránh những hành động có thể làm leo thang tình hình, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại và thương lượng hòa bình. 

Trung Quốc còn đề xuất sẵn sàng đóng vai trò trung gian hòa giải nếu cả hai bên có yêu cầu. Với quan hệ đặc biệt với Campuchia thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, cũng như mối quan hệ kinh tế mật thiết với Thái Lan, Trung Quốc có đòn bẩy hữu hiệu để tác động đến cả Campuchia và Thái Lan chấp nhận giải pháp hòa bình nhằm hóa giải xung đột.

Ngày 30-7-2025, Trung Quốc tổ chức một cuộc họp “không chính thức” giữa đại diện Thái Lan, Campuchia và Trung Quốc tại Thượng Hải, do Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Sun Weidong chủ trì. 

Tại đó, Campuchia và Thái Lan khẳng định cam kết với ngừng bắn. Trung Quốc còn cử đặc phái viên để tiến hành “ngoại giao con thoi” tới cả Campuchia và Thái Lan, duy trì liên lạc với ASEAN và với Malaysia - quốc gia Chủ tịch luân phiên ASEAN. Đặc phái viên của Trung Quốc phụ trách châu Á đã trao đổi với Campuchia, Thái Lan và Malaysia nhằm đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững và phục hồi quan hệ Campuchia - Thái Lan.

Nỗ lực của Việt Nam

Để hóa giải xung đột Campuchia - Thái Lan, Việt Nam thể hiện đường lối ngoại giao cân bằng và khách quan, không thiên vị bất kỳ bên nào, kêu gọi cả hai bên kiềm chế và sử dụng kênh đối thoại. Cách tiếp cận của Việt Nam phản ánh nhận thức sâu sắc về tính phức tạp của các tranh chấp khu vực và tầm quan trọng của việc duy trì quan hệ tốt đẹp với tất cả các nước láng giềng. 

Nỗ lực của Việt Nam đã tránh được việc can thiệp quá sâu vào công việc nội bộ của các nước khác, nhưng vẫn thể hiện tinh thần trách nhiệm cao. Việc Việt Nam đề xuất sáng kiến tổ chức hội nghị đặc biệt của các nước ASEAN để bàn thảo về các biện pháp hóa giải xung đột Campuchia - Thái Lan không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm, mà còn cho thấy tầm nhìn chiến lược của Việt Nam về tương lai của tổ chức này. 

Trong đó, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn trực tiếp liên lạc với các đồng cấp để hình thành kênh ngoại giao có hiệu quả nhằm duy trì đối thoại trong bối cảnh xung đột Campuchia - Thái Lan có nguy cơ leo thang.

Nhìn lại năm 2011, nhờ các nỗ lực trung gian của ASEAN, đặc biệt là Indonesia trong vai trò Chủ tịch ASEAN, Campuchia và Thái Lan đã đồng ý nối lại đàm phán sau nhiều tháng xung đột vũ trang. Trong đó, Campuchia và Thái Lan chấp thuận cơ chế đối thoại song phương trong khuôn khổ Ủy ban Biên giới hỗn hợp để bàn về việc phân định và cắm mốc biên giới, giám sát các hoạt động quân sự. 

Trong năm 2011, lần đầu tiên trong lịch sử, ASEAN, chính thức can dự vào một tranh chấp giữa 2 quốc gia thành viên, thể hiện qua việc tổ chức họp khẩn cấp của Hội đồng Điều phối ASEAN và cử phái bộ quan sát viên Indonesia đến khu vực biên giới. Động thái này đánh dấu bước phát triển trong vai trò trung gian hòa giải của ASEAN.

Trong năm 2025, nỗ lực ngoại giao đa phương cũng đã đạt được kết quả quan trọng. Ngày 28-7-2025, thông qua vai trò trung gian hòa giải của Malaysia trên cương vị Chủ tịch luân phiên ASEAN, Campuchia và Thái Lan đã đồng ý ngừng bắn ngay lập tức và vô điều kiện. Ngoài ra, hai bên chấp thuận việc triển khai các quan sát viên của ASEAN để giám sát việc tuân thủ ngừng bắn. 

Thông qua cuộc họp của Ủy ban Biên giới chung tại Kuala Lumpur, Campuchia và Thái Lan thống nhất về kế hoạch gồm 13 điểm nhằm quản lý tranh chấp biên giới. Trong đó có nội dung đóng băng các hoạt động quân sự và di chuyển quân dọc biên giới và không thực hiện các hành vi khiêu khích có thể làm leo thang đối đầu. Ngày 14-10-2025, Mỹ và Malaysia phối hợp hỗ trợ các nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận ngừng bắn mở rộng giữa Thái Lan và Campuchia./.

Kỳ cuối: Triển vọng và những tác động quan hệ Campuchia - Thái Lan sau ngừng bắn