Giai đoạn ổn định và trật tự toàn cầu mới?

Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột khu vực kéo dài, các thách thức an ninh phi truyền thống lan rộng, cùng với tác động ngày càng sâu sắc của công nghệ mới, tạo ra những biến động mang tính hệ thống. Trong bối cảnh đó, giai đoạn “hậu ổn định” được xem là đặc trưng nổi bật của cục diện thế giới năm 2026, đặt ra yêu cầu thích ứng chiến lược đối với mọi quốc gia.

Môi trường an ninh toàn cầu nhiều bất định

Bước vào năm 2026, môi trường an ninh quốc tế tiếp tục mang đặc trưng bất ổn cao và khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn được dự báo duy trì ở mức độ căng thẳng và có xu hướng toàn diện hơn so với giai đoạn trước, bao trùm nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, công nghệ, chính trị - ngoại giao đến quốc phòng - an ninh.

Không gian cạnh tranh tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực và không gian mới như: Bắc Cực, không gian vũ trụ, không gian mạng và đáy biển. Các tập hợp lực lượng và cơ chế liên kết do các nước lớn dẫn dắt tiếp tục nổi lên nhằm phục vụ các mục tiêu chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, đối thoại và hợp tác vẫn được duy trì ở mức độ nhất định nhằm quản lý cạnh tranh và hạn chế nguy cơ toàn diện giữa các cường quốc.

Trong bối cảnh đó, các nước tầm trung và đang phát triển ngày càng chú trọng nâng cao mức độ tự chủ chiến lược, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và chủ động tham gia, thậm chí thúc đẩy hình thành các cơ chế hợp tác đa phương mới. Xu hướng này phản ánh nỗ lực mở rộng không gian chiến lược nhằm xử lý cân bằng quan hệ với các nước lớn và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trong môi trường cạnh tranh gay gắt.

Các cuộc xung đột vũ trang tiếp tục là nhân tố gây bất ổn nghiêm trọng đối với hòa bình và an ninh quốc tế. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2023 - 2025, thế giới duy trì trên 110 cuộc xung đột vũ trang mỗi năm, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ - mức cao nhất kể từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Phần lớn các cuộc xung đột không còn mang tính nội bộ mà gắn với lợi ích và tính toán chiến lược của các cường quốc.

Một số điểm nóng kéo dài như xung đột Nga - Ukraina, xung đột tại Trung Đông hay tình hình Syria có thể xuất hiện xu hướng giảm căng thẳng cục bộ, trong bối cảnh các bên chịu tổn thất lớn, thương vong dân sự gia tăng và sức ép ngày càng rõ từ cộng đồng quốc tế về ngừng bắn và thúc đẩy giải pháp chính trị.

Tuy nhiên, khả năng đạt được các thỏa thuận hòa bình bền vững vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm diễn biến trên thực địa, quyết tâm chính trị của các bên liên quan và mức độ can dự của các nước lớn.

Nguy cơ bùng phát các điểm nóng mới ở nhiều khu vực khác vẫn hiện hữu. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự xuất hiện của các khoảng trống quyền lực và những tính toán sai lầm trong bối cảnh lòng tin chiến lược suy giảm có thể tiếp tục làm gia tăng bất ổn tại nhiều khu vực vốn tiềm ẩn nguy cơ xung đột.

Rủi ro chiến lược mang tính hủy diệt tiếp tục hiện hữu. Tính đến năm 2025, thế giới vẫn còn khoảng 12.000 đầu đạn hạt nhân, trong đó hơn 90% tập trung tại một số ít cường quốc. Việc các nước lớn điều chỉnh hoặc nhấn mạnh lại học thuyết hạt nhân, đồng thời tiếp tục hiện đại hóa kho vũ khí chiến lược, làm suy giảm độ ổn định của môi trường an ninh chiến lược.

Trong bối cảnh các cơ chế kiểm soát vũ khí hiệu quả và lòng tin chiến lược suy giảm, nguy cơ tính toán sai lầm trong các tình huống khủng hoảng khu vực trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng đối với an ninh toàn cầu năm 2026.

Bên cạnh đó, bất ổn nội tại ở nhiều quốc gia tiếp tục tác động sâu sắc đến quan hệ quốc tế. Áp lực lạm phát, nợ công gia tăng và phân hóa xã hội làm thu hẹp dư địa chính sách của các chính phủ. Đến cuối năm 2025, nợ công toàn cầu đã vượt ngưỡng 90% tổng sản phẩm nội địa (GDP) thế giới, qua đó hạn chế khả năng ứng phó với các cú sốc an ninh mới, thúc đẩy xu hướng ưu tiên lợi ích quốc gia - dân tộc ngắn hạn trong hoạch định chính sách đối ngoại.

Trật tự toàn cầu đa trung tâm định hình chậm

Năm 2026, thế giới tiếp tục chứng kiến sự vận động của trật tự toàn cầu theo hướng đa trung tâm, với xu hướng phân tán quyền lực ngày càng rõ nét. Vai trò của các nước tầm trung, nền kinh tế mới nổi và cơ chế khu vực được nâng cao, phản ánh sự điều chỉnh trong tương quan sức mạnh quốc tế. Tuy nhiên, trật tự đa trung tâm đang hình thành vẫn chưa có nền tảng đồng thuận chiến lược đủ mạnh để tạo ra mức độ ổn định bền vững.

Cạnh tranh giữa các nước lớn tiếp tục chi phối dòng chảy kinh tế toàn cầu. Kinh tế thế giới được dự báo duy trì tăng trưởng trong năm 2026, song vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Sau khi GDP toàn cầu năm 2024 tăng khoảng 3,2% và duy trì mức tăng tương tự trong năm 2025, tăng trưởng năm 2026 được dự báo dao động xung quanh mức 3%.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng giữa các khu vực và quốc gia không đồng đều, phụ thuộc nhiều vào mức độ ổn định chính trị, cũng như khả năng tận dụng công nghệ để nâng cao năng suất lao động. Xu hướng phân mảnh kinh tế và điều chỉnh chuỗi cung ứng tiếp tục diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng, tác động trực tiếp đến các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thương mại và đầu tư quốc tế.

Các cơ chế hợp tác đa phương toàn cầu tiếp tục nỗ lực khẳng định vai trò trong điều phối vấn đề quốc tế, song hiệu quả còn ở mức hạn chế. Nhiều vấn đề lớn như: xung đột vũ trang, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và quản trị công nghệ mới vẫn gặp khó khăn trong việc đạt được đồng thuận. Trong bối cảnh đó, các cơ chế hợp tác nhóm, khu vực, liên khu vực tiếp tục nổi lên, thể hiện tính linh hoạt và hiệu quả tương đối trong xử lý các vấn đề cụ thể.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục là trung tâm phát triển năng động của kinh tế thế giới, tập trung nhiều nền kinh tế lớn và duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Tuy nhiên, khu vực này vẫn tiềm ẩn những yếu tố bất ổn liên quan đến tình hình tại bán đảo Triều Tiên, eo biển Đài Loan (Trung Quốc), Biển Đông và một số điểm nóng khác.

Cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn tại khu vực được dự báo tiếp tục gia tăng, đặt ra thách thức lớn đối với hòa bình, ổn định và hợp tác lâu dài. Trong bối cảnh đó, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và các cơ chế hợp tác khu vực tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong duy trì đối thoại, thúc đẩy xây dựng lòng tin và củng cố cấu trúc khu vực mở, bao trùm.

Thách thức toàn cầu đan xen

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tiếp tục phát triển theo chiều sâu, khi các thành tựu công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng, máy tính lượng tử, công nghệ y sinh và công nghệ không gian ngày càng đan xen và tạo hiệu ứng cộng hưởng. Nhiều công nghệ đột phá như AI, 6G và điện toán đám mây được dự báo đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Kinh tế số có thể chiếm khoảng 25% GDP toàn cầu, trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng. Tuy nhiên, cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, không chỉ giữa các doanh nghiệp mà còn giữa các quốc gia, làm gia tăng nguy cơ phân hóa phát triển.

Cộng đồng quốc tế đứng trước yêu cầu vừa tận dụng thành tựu công nghệ cho phát triển, vừa xây dựng khuôn khổ quản lý phù hợp nhằm hạn chế tác động tiêu cực đối với an ninh, quyền con người và chuẩn mực xã hội. Các nước đang phát triển nếu không kịp thời thích ứng với xu thế công nghệ mới có nguy cơ bị tụt hậu ngày càng lớn.

Thách thức an ninh phi truyền thống tiếp tục gia tăng cả về quy mô và mức độ tác động. Biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và nguy cơ dịch bệnh tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định và phát triển của nhiều quốc gia.

Năm 2025, thiệt hại kinh tế do thiên tai trên toàn cầu ước tính vượt 300 tỷ USD, phản ánh mức độ nghiêm trọng của các rủi ro phi truyền thống. Xu hướng này khó đảo chiều trong ngắn hạn, cho thấy nhu cầu hợp tác quốc tế thực chất hơn, ngay cả trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng.

Thế giới năm 2026 tiếp tục vận động trong giai đoạn hậu ổn định, khi các khuôn khổ cũ suy giảm hiệu lực và trật tự toàn cầu mới đang từng bước hình thành. Bất định và rủi ro gia tăng, song đối thoại và hợp tác quốc tế vẫn là xu hướng chủ đạo.

Trong bối cảnh đó, khả năng nhận diện đúng xu thế, củng cố tự chủ chiến lược và phát huy vai trò của các cơ chế hợp tác đa phương sẽ là yếu tố quan trọng giúp các quốc gia thích ứng hiệu quả, định vị vững chắc vai trò trong trật tự toàn cầu đang chuyển dịch./.