Gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại - chìa khóa thành công đưa Thủ đô Hà Nội bước vào kỷ nguyên vươn mình

Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến đang tự tin bước vào một kỷ nguyên phát triển mới, mang theo hành trang quý báu là những giá trị truyền thống lâu đời kết hợp với các giá trị hiện đại của thời đại. Sự nghiệp đổi mới và hội nhập đòi hỏi Hà Nội vừa giữ gìn bản sắc văn hóa Thăng Long ngàn năm, vừa tiên phong trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Điều này đã được khẳng định trong phương châm phát triển Thủ đô giai đoạn mới: xây dựng Hà Nội thành thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, phồn vinh, hạnh phúc, tiên phong cùng cả nước tiến vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Đây chính là chìa khóa để Hà Nội vươn lên tầm cao mới, xứng đáng với vị thế đầu tàu của cả nước trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Các văn kiện quan trọng của Đảng gần đây đều nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống và hiện đại trong xây dựng và phát triển Thủ đô. Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 05-5-2022, của Bộ Chính trị, về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đề ra nguyên tắc chiến lược: kết hợp hài hòa giữa giữ gìn bản sắc văn hóa với phát triển kinh tế, giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, coi văn hóa, con người vừa là mục tiêu, vừa là nền tảng, nguồn lực, động lực của sự phát triển Thủ đô.

Giá trị truyền thống từ nền tảng ngàn năm văn hiến

Hà Nội tự hào sở hữu kho tàng giá trị truyền thống vô giá được hun đúc qua chiều dài hơn một thiên niên kỷ. Truyền thống nghìn năm văn hiến của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội được thể hiện ở bề dày lịch sử, văn hóa, khoa bảng và lòng yêu nước nồng nàn. Thăng Long - Hà Nội là mảnh đất địa linh nhân kiệt, nơi lắng hồn núi sông ngàn năm, kết tinh những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc.

Con người Tràng An thanh lịch, hào hoa đã trở thành biểu tượng đẹp của văn hóa Việt. Nghị quyết số 15-NQ/TW khẳng định mục tiêu xây dựng người Hà Nội hào hoa, thanh lịch, nghĩa tình, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa, lương tri và phẩm giá con người Việt Nam. Đây vừa là kế thừa truyền thống “người Tràng An” thanh lịch, vừa bổ sung những chuẩn mực văn minh hiện đại, làm nên bản sắc riêng có của người Hà Nội.

Giá trị truyền thống của Hà Nội còn nằm ở kho di sản văn hóa đồ sộ và độc đáo. Thủ đô hiện có hàng nghìn di tích lịch sử - văn hóa, trong đó tiêu biểu là Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Di sản văn hóa thế giới, khu Phố cổ Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đền Ngọc Sơn, thành Cổ Loa, cùng rất nhiều đình, chùa, làng cổ, lễ hội truyền thống, làng nghề thủ công hàng trăm năm tuổi. Hà Nội cũng là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa dân tộc, với truyền thống hiếu học, khoa bảng (tiêu biểu như 82 bia tiến sĩ tại Văn Miếu), truyền thống cách mạng kiên trung, và lối sống thanh lịch đã trở thành chuẩn mực.

Những giá trị ấy là nền tảng tinh thần vững chắc, là niềm tự hào và sức mạnh mềm của Thủ đô. Thời gian qua, thành phố rất chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị các di sản. Nhiều công trình văn hóa có ý nghĩa lịch sử - kiến trúc được trùng tu, tôn tạo; nhiều di sản phi vật thể (như ca trù, hát xẩm, lễ hội truyền thống…) được phục hồi. Công tác giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng cho thế hệ trẻ được quan tâm thường xuyên, góp phần bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào “Hà Nội - Thủ đô anh hùng, Thành phố vì hòa bình”.

Không chỉ gìn giữ, Hà Nội còn biết phát huy truyền thống để phục vụ phát triển. Truyền thống nghìn năm văn hiến, anh hùng chính là động lực tinh thần to lớn, là “hào khí Thăng Long” được Đảng bộ Thành phố nhiều lần nhấn mạnh phải khơi dậy mạnh mẽ trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đặc biệt, tinh hoa văn hóa và cốt cách thanh lịch của người Hà Nội được coi là nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững; giữ gìn, phát huy tinh hoa văn hóa, thúc đẩy mạnh mẽ việc xây dựng các giá trị, chuẩn mực đặc trưng của người Hà Nội thanh lịch, văn minh trong thời kỳ mới, coi đây là nguồn lực, động lực quan trọng trong chiến lược phát triển Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại.

Giá trị hiện đại là động lực trong kỷ nguyên mới

Bên cạnh truyền thống ngàn năm, Hà Nội đang tiếp thu và kiến tạo những giá trị hiện đại của kỷ nguyên hội nhập và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trong những năm qua, Thủ đô đã vươn lên dẫn đầu cả nước về nhiều mặt phát triển kinh tế - xã hội, ngày càng thể hiện rõ vai trò đầu tàu, động lực phát triển vùng và cả nước. Những giá trị hiện đại nổi bật có thể kể đến là tinh thần đổi mới sáng tạo, tư duy khoa học - công nghệ, xu hướng chuyển đổi số và phát triển xanh bền vững.

Trước hết, Hà Nội đang nỗ lực trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu của cả nước. Thành phố xác định lấy khoa học - công nghệ cao và đổi mới sáng tạo làm động lực then chốt cho tăng trưởng. Nhiều chương trình, đề án đã được triển khai nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: xây dựng Thành phố thông minh, chính quyền số, kinh tế số và xã hội số; hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ; hỗ trợ mạnh mẽ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Hiện nay, Hà Nội đã và đang đầu tư phát triển Khu công nghệ cao Hòa Lạc, công viên phần mềm và nhiều trung tâm R&D.

Mục tiêu đến năm 2030, Hà Nội sẽ dẫn đầu cả nước về đổi mới sáng tạo, xây dựng được các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp văn hóa và dịch vụ hiện đại có sức cạnh tranh khu vực. Thành phố cũng phấn đấu trở thành đô thị thông minh, kết nối toàn cầu, là nơi hội tụ nhân tài và doanh nghiệp công nghệ cao, ngang tầm các thủ đô phát triển trong khu vực. Đây chính là những giá trị hiện đại cốt lõi, tạo đà cho Hà Nội tăng tốc trong kỷ nguyên số.

Cùng với đổi mới sáng tạo, Hà Nội đề cao giá trị phát triển xanh và bền vững. Trước những thách thức về môi trường đô thị, biến đổi khí hậu, thành phố đang chuyển hướng mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Quy hoạch Thủ đô giai đoạn 2021 - 2030 xác định Hà Nội phải đi đầu cả nước về giảm phát thải, sử dụng năng lượng sạch, tăng tỷ lệ cây xanh, bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên. Mục tiêu quốc gia về phát thải ròng bằng “0” năm 2050 được Hà Nội cụ thể hóa bằng các chương trình trồng rừng, phát triển đô thị xanh, giao thông sạch và xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại.

Các chỉ tiêu quan trọng như diện tích cây xanh đô thị, tỷ lệ nước thải, rác thải được xử lý, tỷ lệ phương tiện công cộng… đều được đưa vào quy hoạch để giám sát, hướng tới một Hà Nội “xanh, sạch, văn minh, hiện đại”. Giá trị hiện đại của một thành phố xanh không chỉ ở môi trường sống tốt cho người dân, mà còn giúp Hà Nội trở nên hấp dẫn, cạnh tranh hơn trong mắt bạn bè quốc tế.

Một giá trị hiện đại nữa là tinh thần hội nhập quốc tế sâu rộng. Hà Nội ngày nay không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà còn đang vươn mình trở thành một thành phố toàn cầu. Thành phố đã thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều thủ đô, thành phố lớn trên thế giới, chủ động đăng cai các sự kiện quốc tế lớn, thúc đẩy ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân.

Tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội sẽ là thành phố toàn cầu, xanh - thông minh - thanh bình - thịnh vượng, đại diện xứng tầm cho một nước Việt Nam hùng cường, phát triển. Như vậy, sự năng động, hiện đại, hội nhập chính là những giá trị thời đại mà Hà Nội đang hướng tới và từng bước hiện thực hóa. Những giá trị đó bổ sung và nâng tầm cho truyền thống Thăng Long, tạo nên hình ảnh một Thủ đô vừa giàu bản sắc, vừa phóng khoáng, hiện đại trong mắt bạn bè quốc tế.

Vai trò của sự kết hợp truyền thống - hiện đại trong quá trình xây dựng Thủ đô

Sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống và hiện đại có vai trò to lớn, tác động tích cực đến mọi mặt trong quá trình xây dựng Thủ đô Hà Nội văn minh, hiện đại, hội nhập quốc tế. Trước hết, đó là điều kiện tiên quyết để phát triển toàn diện. Chỉ khi phát triển dựa trên nền tảng truyền thống vững chắc, Hà Nội mới có bản sắc riêng, có chiều sâu văn hóa - xã hội, tránh được những mặt trái của đô thị hóa và hội nhập. Đồng thời, chỉ khi mạnh dạn tiếp thu giá trị mới, Thủ đô mới bứt phá về kinh tế, khoa học, bắt kịp thời đại.

Do vậy, truyền thống và hiện đại phải song hành, tạo nền tảng và động lực kép cho sự phát triển. Đúng như định hướng trong Nghị quyết số 15-NQ/TW: văn hóa và con người Thủ đô vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực, động lực để phát triển, còn khoa học - công nghệ cao và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt để thúc đẩy kinh tế - xã hội. Sự kết hợp này giúp Hà Nội phát triển toàn diện cả về kinh tế, văn hóa, xã hội, trở thành đô thị đặc sắc, tiêu biểu của cả nước.

Vai trò tiếp theo của việc gắn kết truyền thống - hiện đại là tạo nên sức mạnh nội sinh và lợi thế cạnh tranh độc đáo cho Hà Nội. Trong bối cảnh các đô thị lớn trong khu vực đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút đầu tư, nhân tài và du khách, một thành phố có bản sắc văn hóa đậm nét sẽ có sức hút riêng. Hà Nội với bề dày lịch sử - văn hóa ngàn năm kết hợp với diện mạo hiện đại, năng động chính là thương hiệu khác biệt.

Thủ đô không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là trung tâm văn hóa của cả nước, nơi hội tụ tinh hoa dân tộc. Tầm nhìn đến năm 2050 xác định Hà Nội sẽ có kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển toàn diện, đặc sắc và hài hòa; tiêu biểu cho cả nước; có trình độ ngang tầm các thủ đô phát triển trên thế giới. Như vậy, sức mạnh mềm văn hóa cộng hưởng với sức mạnh cứng kinh tế - công nghệ sẽ giúp Hà Nội vươn lên tầm một đô thị toàn cầu, cạnh tranh sánh ngang các thủ đô phát triển, nhưng vẫn tiêu biểu đại diện cho bản sắc Việt Nam. Đây là lợi thế mà ít thành phố trẻ nào có được.

Bên cạnh đó, sự kết hợp truyền thống và hiện đại còn bảo đảm cho phát triển hài hòa giữa đô thị và nông thôn, giữa các tầng lớp dân cư. Hà Nội là một đô thị đặc biệt có cả khu vực nội đô hiện đại lẫn vùng ngoại thành rộng lớn với nhiều làng quê truyền thống. Nếu chỉ chạy theo đô thị hóa mà lãng quên nông thôn, khoảng cách phát triển sẽ rất lớn. Thành phố đã xác định xây dựng nông thôn mới gắn với bảo tồn văn hóa làng xã truyền thống; phát triển nông nghiệp sinh thái, nông dân văn minh song song với quá trình đô thị hóa.

Điều này nhằm giữ gìn giá trị văn hóa và cộng đồng truyền thống tại các vùng ven, đồng thời đưa tiến bộ khoa học - kỹ thuật về hỗ trợ nông thôn. Các vùng nông thôn Hà Nội đang hướng tới mô hình “làng trong phố”, nghĩa là nông thôn vẫn giữ được nét văn hóa Bắc Bộ đặc sắc nhưng không kém phần tiện nghi, văn minh so với đô thị. Đây là cách tiếp cận nhân văn, giúp mọi người dân cùng được thụ hưởng thành quả phát triển, không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình hiện đại hóa.

Quan trọng hơn cả, kết hợp truyền thống - hiện đại là phương thức để Hà Nội thực sự trở thành đầu tàu phát triển của cả nước. Thủ đô muốn dẫn dắt được vùng và cả nước thì phải vừa giàu mạnh về kinh tế, vừa giàu bản sắc về văn hóa, bởi Hà Nội không chỉ là trung tâm hành chính - kinh tế mà còn là trái tim văn hóa của cả nước. Sự hòa quyện hai nguồn sức mạnh cứng và mềm giúp Hà Nội có tầm ảnh hưởng lan tỏa hơn.

Thực tế, nhiều chủ trương, mô hình hay của Hà Nội đã nhân rộng ra toàn quốc. Thủ đô cũng là nơi gìn giữ tinh hoa văn hóa dân tộc để truyền cảm hứng cho các địa phương khác. Do đó, Hà Nội phát triển theo hướng văn minh, hiện đại trên nền tảng văn hiến chính là góp phần tạo động lực và định hướng cho sự phát triển chung của đất nước. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi chúng ta đang hướng tới những cột mốc quan trọng: năm 2030 kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, năm 2045 kỷ niệm 100 năm lập nước. Một Hà Nội phát triển hài hòa, bền vững chắc chắn sẽ đóng góp quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu lớn của dân tộc.

Định hướng và giải pháp chiến lược

Để hiện thực hóa việc gắn kết hài hòa giá trị truyền thống với hiện đại, đưa Thủ đô bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Hà Nội cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trọng tâm. Các nghị quyết, văn kiện của Trung ương và Thành ủy đã định hướng rõ những giải pháp chiến lược trên các lĩnh vực thể chế, quy hoạch, văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ, môi trường… Dựa trên tinh thần đó, có thể đề xuất một số nhóm giải pháp chủ yếu sau:

- Hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển Thủ đô: Tiếp tục thể chế hóa các chủ trương đặc thù để Hà Nội phát triển vượt trội. Nghị quyết số 15-NQ/TW đã yêu cầu “rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật với các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội” cho Hà Nội và Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2024 đã được Quốc hội thông qua nhằm cụ thể hóa yêu cầu này. Luật Thủ đô mới trao thêm nhiều thẩm quyền, nguồn lực cho chính quyền Thành phố, đặc biệt trong các lĩnh vực quan trọng như quy hoạch, tài chính - ngân sách, đất đai, tổ chức bộ máy…

Thành phố cần khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi), bảo đảm từ ngày 01-01-2025 các cơ chế, chính sách ưu đãi đi vào cuộc sống. Cùng với đó, đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền, tinh gọn bộ máy hành chính theo hướng hiệu lực, hiệu quả, hiện đại. Song song, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức Thủ đô có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, đáp ứng yêu cầu thực thi những quyền hạn mới mà Luật Thủ đô trao cho. Chính sách đã “mở” và “đột phá” rồi, vấn đề quyết định là phải có con người đủ tâm và tầm, năng động, sáng tạo, trách nhiệm để vận dụng hiệu quả các quyền năng đó. Đây là giải pháp then chốt để khơi thông nguồn lực và tạo hành lang pháp lý vững chắc cho Hà Nội cất cánh.

- Quy hoạch đô thị và phát triển hạ tầng đồng bộ, bền vững: Triển khai hiệu quả Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng phê duyệt. Theo quy hoạch, đến năm 2030 Thủ đô sẽ là thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh cao và là động lực phát triển vùng. Để đạt được tầm nhìn đó, Hà Nội cần đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông chiến lược, như đường Vành đai 4, Vành đai 5, mạng lưới đường sắt đô thị, các cầu vượt sông Hồng… nhằm giải quyết căn bản ùn tắc và kết nối liên vùng. Chú trọng phát triển hạ tầng số, hạ tầng điện, nước, viễn thông hiện đại để đáp ứng nhu cầu của một siêu đô thị.

Đặc biệt, quy hoạch đô thị phải gắn liền với bảo tồn các giá trị lịch sử văn hóa. Khu vực phố cổ, phố cũ cần được bảo tồn, tôn tạo nghiêm ngặt; không gian hồ Gươm, hồ Tây và trục không gian văn hóa hai bên sông Hồng phải được quy hoạch thành những điểm nhấn hài hòa giữa cũ và mới. Các khu đô thị mới ở phía Tây, phía Bắc thành phố cần xây dựng theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, có hạ tầng và dịch vụ đồng bộ, tạo sức hút giãn dân từ nội đô. Cùng với đó, tiếp tục triển khai kế hoạch di dời các cơ sở công nghiệp, trường đại học, bệnh viện ra ngoại thành để giảm tải cho nội đô và tạo quỹ đất cho không gian công cộng. Công tác quy hoạch cần tuân thủ nguyên tắc phát triển đô thị bền vững, hài hòa, kết nối chặt chẽ giữa đô thị trung tâm với các đô thị vệ tinh và vùng nông thôn, đúng như định hướng “Hà Nội có không gian như một hệ sinh thái mở, thông minh, hài hòa, lan tỏa và bản sắc”.

- Phát triển văn hóa và con người Hà Nội: Xây dựng Thủ đô văn hiến trước hết đòi hỏi một chiến lược phát triển văn hóa - con người toàn diện. Hà Nội cần tiếp tục đi đầu trong việc giữ gìn và phát huy di sản văn hóa dân tộc. Một mặt, tăng cường bảo tồn các di tích lịch sử, danh thắng; mở rộng các bảo tàng, không gian trưng bày di sản; thành lập Quỹ Bảo tồn di sản nội đô lịch sử để có nguồn lực trùng tu các khu phố cổ, công trình kiến trúc giá trị. Mặt khác, đẩy mạnh quảng bá, giáo dục để các giá trị văn hóa Thăng Long thấm sâu vào đời sống người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cùng với bảo tồn, phải phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch để biến di sản văn hóa thành sức mạnh mềm và nguồn lực kinh tế.

Nghị quyết số 15-NQ/TW chỉ rõ cần phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, trọng tâm là du lịch văn hóa. Hà Nội đã được UNESCO công nhận là “Thành phố Sáng tạo” về thiết kế, đây là tiền đề để thành phố thúc đẩy các lĩnh vực nghệ thuật, thiết kế, thời trang, ẩm thực… kết hợp truyền thống với sáng tạo hiện đại. Thành phố nên hình thành những trung tâm công nghiệp văn hóa (như khu sáng tạo ở bãi sông Hồng, phố nghề chuyên doanh…) để thu hút đầu tư và nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này. Có chính sách đãi ngộ, tôn vinh các nghệ nhân, trí thức, văn nghệ sĩ - những chủ thể sáng tạo văn hóa. Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép Hà Nội hỗ trợ ở mức cao hơn cho các nhà hoạt động văn hóa, nghệ nhân, người thực hành di sản… so với mặt bằng chung cả nước. Đây là cơ hội để Thủ đô thu hút và giữ chân nguồn nhân lực văn hóa phục vụ chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, tiếp tục đẩy mạnh xây dựng nếp sống văn minh, thanh lịch của người Hà Nội. Bộ Quy tắc ứng xử nơi công cộng và nơi làm việc cần được thực thi nghiêm; phong trào “Người tốt, việc tốt” cần lan tỏa sâu rộng; đồng thời, phê phán, loại bỏ những hành vi không phù hợp văn hóa đô thị. Mục tiêu là hình thành rõ nét chân dung người Hà Nội thời đại mới: vừa kế thừa truyền thống hào hoa, thanh lịch, nghĩa tình; vừa có phẩm chất hiện đại, kỷ cương, văn minh. Đây chính là nguồn lực con người quyết định thành công của mọi kế hoạch phát triển.

- Đổi mới giáo dục - đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Để kết hợp truyền thống và hiện đại, công tác giáo dục - đào tạo giữ vai trò then chốt. Hà Nội cần tiếp tục giữ vững vị thế lá cờ đầu cả nước về chất lượng giáo dục phổ thông và đào tạo nhân tài. Thành phố đã đề ra mục tiêu xây dựng nền giáo dục Hà Nội đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới. Trong thời gian tới, cần tập trung đầu tư xây dựng các trường học đạt chuẩn quốc tế, trường học thông minh, trường liên cấp hiện đại. Tiếp tục đưa giá trị văn hóa, lịch sử Hà Nội vào chương trình giáo dục để học sinh hiểu và tự hào về truyền thống Thủ đô.

Đồng thời, triển khai các mô hình giáo dục mới như STEM, giáo dục sáng tạo, tăng cường kỹ năng thực hành, tư duy phản biện để học sinh có năng lực sáng tạo - một giá trị hiện đại quan trọng. Hà Nội cũng đang quy hoạch lại mạng lưới các trường đại học, cao đẳng theo hướng hình thành các khu đại học tập trung tại Hòa Lạc, Sóc Sơn… Việc di dời một số trường đại học ra khỏi nội đô không chỉ giảm tải áp lực đô thị mà còn tạo điều kiện xây dựng các đô thị đại học hiện đại, giao thoa giữa nghiên cứu - đào tạo - cộng đồng. Cùng với đó, phát huy vai trò của các Viện nghiên cứu, trường đại học lớn trên địa bàn trong việc tư vấn chính sách, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng đội ngũ nhân lực của Hà Nội có trình độ cao, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ hội nhập.

- Thúc đẩy khoa học - công nghệ và chuyển đổi số: Đây là giải pháp mũi nhọn để tạo ra các giá trị hiện đại cho Hà Nội, đồng thời hỗ trợ bảo tồn và lan tỏa giá trị truyền thống hiệu quả hơn. Thành phố cần triển khai quyết liệt Chương trình chuyển đổi số trên tất cả các lĩnh vực: xây dựng chính quyền số minh bạch, phục vụ; phát triển kinh tế số và xã hội số rộng khắp để người dân, doanh nghiệp hưởng lợi. Phấn đấu đến năm 2030, tỷ trọng kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP của Thủ đô. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ cao. Tận dụng tiềm lực các viện nghiên cứu, trường đại học Trung ương trên địa bàn cũng như thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước đầu tư vào Hà Nội.

Thành phố đã và đang hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp Hà Nội tại Hòa Lạc, với mục tiêu tạo ra các sản phẩm công nghệ cao, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Cần sớm đưa trung tâm này vào hoạt động, gắn kết chặt chẽ đại học - viện nghiên cứu - doanh nghiệp - quỹ đầu tư để ươm tạo doanh nghiệp công nghệ. Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới trong mọi lĩnh vực quản lý đô thị, sản xuất kinh doanh và cả bảo tồn văn hóa (như số hóa di sản, ứng dụng thực tế ảo VR/AR trong du lịch văn hóa…). Mục tiêu là để khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo thẩm thấu vào mọi hoạt động của Thủ đô, tạo ra giá trị gia tăng cao và giải quyết hiệu quả các vấn đề đô thị hiện đại.

- Bảo tồn di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch: Nhóm giải pháp này nhằm biến di sản truyền thống thành nguồn lực cho phát triển; đồng thời, dùng lợi ích phát triển để tái đầu tư bảo tồn di sản. Trước hết, Hà Nội cần tiếp tục bảo tồn, tu bổ các di tích lịch sử, văn hóa trọng điểm: Hoàng thành Thăng Long, Khu di tích Cổ Loa, Thành cổ Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm, hệ thống đình chùa nổi tiếng… theo các đề án đã được phê duyệt. Đi đôi với bảo tồn “tĩnh”, cần làm sống động di sản bằng cách tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, lễ hội, triển lãm tại các không gian di tích, vừa thu hút khách tham quan vừa tăng nguồn thu để bảo trì di tích. Phát triển mạnh du lịch văn hóa - coi đây là mũi nhọn hàng đầu trong các dòng sản phẩm du lịch Thủ đô.

Hà Nội nên hình thành những tuyến du lịch di sản kết nối các cụm di tích lịch sử. Xây dựng các bảo tàng hiện đại về Thăng Long - Hà Nội, nơi ứng dụng công nghệ tương tác để du khách trải nghiệm chiều sâu lịch sử một cách sống động. Một hướng đi quan trọng là phát triển các không gian văn hóa sáng tạo trong lòng khu phố cổ, phố cũ - nơi giới thiệu sản phẩm làng nghề, ẩm thực truyền thống kết hợp với nghệ thuật đương đại. Những không gian như Phố sách 19/12, Trung tâm văn hóa phố Phùng Hưng, Không gian bích họa Phùng Hưng… cần được nhân rộng, tạo mạng lưới “ngõ nhỏ, phố nhỏ” đầy chất văn hóa trong lòng đô thị.

Hà Nội cũng nên tận dụng các làng nghề truyền thống ở ven đô để phát triển mô hình “làng du lịch”, nơi du khách có thể trải nghiệm sản xuất và đời sống làng quê Bắc Bộ. Đây chính là cách đưa du lịch đến với nông thôn, giúp lan tỏa lợi ích kinh tế đồng thời bảo tồn văn hóa làng xã. Theo Luật Thủ đô mới, thành phố được phép thành lập “khu phát triển thương mại và văn hóa” trên cơ sở các khu phố, tuyến phố, làng nghề có lợi thế về vị trí không gian văn hóa. Đây là cơ chế thuận lợi để Hà Nội huy động nguồn lực xã hội đầu tư vào những phố đêm, phố chuyên đề, phố nghệ thuật… kết hợp hài hòa thương mại dịch vụ với hoạt động văn hóa, qua đó phát triển kinh tế đêm gắn với quảng bá di sản.

- Phát triển các mô hình kinh tế mới: kinh tế xanh, kinh tế tri thức, kinh tế ban đêm: Đây là những xu hướng kinh tế hiện đại mà Hà Nội cần tiên phong thúc đẩy, nhằm bảo đảm tăng trưởng nhanh nhưng bền vững và bao trùm. Thứ nhất, về kinh tế xanh, thành phố cần cụ thể hóa cam kết giảm phát thải bằng các chính sách thu hút đầu tư xanh. Ưu tiên những dự án ứng dụng công nghệ sạch, ít phát thải, tiết kiệm tài nguyên; kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Hiện Hà Nội đang mời gọi đầu tư vào các khu công nghiệp sạch và khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ thân thiện môi trường.

Thành phố cũng đi đầu cả nước trong xây dựng cơ chế mua bán tín chỉ các-bon, hình thành thị trường các-bon nội địa theo định hướng quốc gia. Về giao thông, cần sớm có lộ trình chuyển đổi sang giao thông xanh (xe buýt điện, xe sử dụng năng lượng sạch), phát triển mạnh giao thông công cộng để giảm ô nhiễm. Mục tiêu là xây dựng một nền kinh tế Thủ đô tăng trưởng nhưng phát thải thấp, đóng góp vào mục tiêu quốc gia về phát triển bền vững. Thứ hai, về kinh tế tri thức, Hà Nội với lợi thế nguồn nhân lực chất lượng cao cần nhanh chóng định hình nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo. Thành phố chủ trương xác lập một bản sắc kinh tế mới dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh.

Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 các ngành kinh tế dựa trên tri thức sẽ chiếm tỷ trọng chủ đạo trong cơ cấu GRDP; đồng thời, hình thành được đội ngũ doanh nghiệp, tập đoàn mạnh có khả năng cạnh tranh quốc tế. Thứ ba, về kinh tế ban đêm, đây là dư địa còn nhiều tiềm năng của Hà Nội. Thành phố cần mạnh dạn thí điểm những không gian phát triển mới, coi kinh tế ban đêm không chỉ là hoạt động dịch vụ đơn thuần mà còn là một cấu phần văn hóa tiêu dùng đa dạng của đô thị. Các phố đêm, chợ đêm, khu ẩm thực, giải trí về đêm cần được quy hoạch, đầu tư bài bản gắn với nét đặc sắc văn hóa bản địa. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Hà Nội mới cũng định hướng phát triển kinh tế ban đêm như một cấu phần quan trọng, góp phần đa dạng hóa cấu trúc kinh tế đô thị.

Chặng đường phía trước mở ra cho Thủ đô Hà Nội những thời cơ lớn lao nhưng cũng không ít thách thức. Để bước vào “kỷ nguyên vươn mình” mạnh mẽ, Hà Nội phải biết phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của mình - đó là sức mạnh của truyền thống ngàn năm hòa quyện với sức mạnh của những giá trị hiện đại. Thực tiễn đã chứng minh, bất cứ sự phát triển nào thiếu đi một trong hai yếu tố này đều khó bền vững và trọn vẹn. Chính vì vậy, gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại không chỉ là một nguyên tắc, một phương châm mà thực sự là chìa khóa thành công của Hà Nội hôm nay và mai sau.

Với quyết tâm chính trị cao của Đảng bộ, chính quyền và sự đồng lòng của Nhân dân, Hà Nội có đầy đủ cơ sở để hiện thực hóa khát vọng vươn tầm. Truyền thống sẽ tiếp tục tiếp thêm sức mạnh nội sinh, hun đúc bản lĩnh và tinh hoa văn hóa cho Thủ đô; còn hiện đại sẽ chắp đôi cánh cho Hà Nội bay cao, bay xa trong không gian hội nhập. Sự kết hợp nhuần nhuyễn hai nguồn sức mạnh đó chính là bí quyết giúp Hà Nội vừa phát triển nhanh, mạnh, vừa phát triển bền vững, giàu bản sắc./.