Đột phá trong ứng dụng nền tảng công nghệ: Giải pháp cho phát triển du lịch thông minh của tỉnh Quảng Ninh

Phát triển du lịch thông minh nhờ ứng dụng nền tảng công nghệ

Tỉnh Quảng Ninh là cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc, một trong những trung tâm phát triển năng động, toàn diện; trung tâm du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển, cửa ngõ của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước..., là khu vực phòng thủ tỉnh vững chắc về quốc phòng, an ninh và phòng tuyến hợp tác, cạnh tranh kinh tế quốc tế. Nhìn tổng thể, tỉnh Quảng Ninh có nhiều lợi thế để triển khai các hoạt động hội nhập quốc tế về văn hóa - du lịch; có nhiều điều kiện đặc biệt thuận lợi để bứt phá trong phát triển du lịch - văn hóa, tạo đòn bẩy đưa Quảng Ninh trở thành một trong những trung tâm du lịch quốc tế trong thời gian tới.

Sở hữu nhiều thế mạnh để bứt phá phát triển trong du lịch, tuy nhiên, một trong những tồn tại, hạn chế mà Báo cáo tình hình du lịch tỉnh Quảng Ninh năm 2023 (tháng 3-2023) chỉ rõ là du lịch tỉnh Quảng Ninh hiện còn thiếu sự ứng dụng công nghệ vào kinh doanh du lịch. Chúng ta cần nhìn nhận công nghệ số nói chung là một phần quan trọng của ngành du lịch và lữ hành, bởi nó giúp các doanh nghiệp vận hành hiệu quả tối ưu, đồng thời cải thiện và làm mới trải nghiệm của du khách. Để đón đầu xu hướng thị hiếu của du khách, du lịch tỉnh Quảng Ninh cần cập nhật và ứng dụng những xu hướng công nghệ mới của ngành du lịch lữ hành, ở đây hiểu là ứng dụng của công nghệ thông tin trong ngành lữ hành, du lịch và khách sạn.

Khái niệm E-tourism, tạm dịch là du lịch trực tuyến, là sự ứng dụng của các công nghệ thông tin truyền thông vào ngành công nghiệp du lịch lữ hành, để số hóa tất cả các quy trình và chuỗi giá trị nhằm mục đích tối đa hóa hiệu quả của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lữ hành. Trong đó, hiệu quả của E-tourism tập trung vào 3 cấu phần vận hành chính: quản trị kinh doanh, quản trị hệ thống thông tin và kinh doanh du lịch. Việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp các công ty du lịch - lữ hành tuyên truyền, quảng bá sản phẩm, dịch vụ thu hút du khách từ khắp nơi trên thế giới. Du lịch trực tuyến đã được ứng dụng ở nhiều nơi, đặc biệt là khi đại dịch COVID-19 phái sinh nhiều hoạt động du lịch trải nghiệm hoàn toàn chỉ trong không gian ảo trên nền tảng internet. Tuy nhiên, du lịch trực tuyến còn hạn chế ở tính hợp tác giữa các cấu phần trong ngành du lịch và chưa tạo được sự trải nghiệm xuyên suốt, phong phú và hiệu quả cho du khách.

Hiện nay, nhu cầu đặt tour du lịch online, phương thức tiếp cận khách hàng, quảng bá, giao dịch, thanh toán dịch vụ đang chuyển dần sang môi trường số, xu hướng du lịch “không chạm” của du khách đã trở thành sự ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, không ít đơn vị kinh doanh dịch vụ trên địa bàn thành phố Hạ Long đã tiên phong, đi đầu trong chuyển đổi số. Ví dụ, có khách sạn tại tỉnh Quảng Ninh đã triển khai mô hình “không điểm chạm” thông qua việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số. Du khách có những trải nghiệm du lịch mới lạ với các thiết bị và công nghệ tự động hóa; đặt các dịch vụ, phòng nghỉ trực tiếp với nhà cung cấp thông qua dịch vụ trực tuyến... Mọi thủ tục nhận, trả phòng đều do du khách tự thực hiện và hoàn tất... Trải nghiệm tiện ích đặt phòng, nhận phòng, trả phòng, mở cửa, gửi đồ,... qua ứng dụng công nghệ, tức là chỉ cần thao tác trên điện thoại thông minh rất thú vị và thuận tiện vô cùng. Vào trong phòng nghỉ, du khách cũng sử dụng điện thoại của mình tùy ý điều chỉnh hệ thống âm thanh, ánh sáng, nhiệt độ, đổi màu cabin tắm, kéo rèm, điều khiển tivi,... cũng rất hiện đại. Mô hình khách sạn này được đánh giá cao, cho thấy hiệu quả sau những ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, giúp du khách chủ động, tiết kiệm thời gian, hạn chế được tiếp xúc đông người.

Không chỉ trong hoạt động lưu trú, các hoạt động quảng bá, xúc tiến du lịch cũng được ngành du lịch Quảng Ninh đẩy mạnh trên cơ sở tận dụng tối đa nền tảng công nghệ số. Theo đó, Trung tâm Xúc tiến du lịch Quảng Ninh đưa vào hoạt động fanpage Thông tin du lịch Quảng Ninh, đến nay đã có gần 30.000 người theo dõi. Trung tâm cũng lập fanpage bằng tiếng Anh, tiếng Pháp liên tục cập nhật các hoạt động quảng bá, xúc tiến du lịch; đăng tải thông tin về du lịch Quảng Ninh tới du khách trên các website, mạng xã hội YouTube, Instagram, Zalo...

Cùng với đó, tỉnh triển khai cổng thông tin du lịch tại 2 địa chỉ website: halongtourism.com.vn và discoverhalong.com bằng cả 3 ngôn ngữ: Việt, Anh, Trung. Nhờ đó, du khách có thể tìm kiếm đầy đủ thông tin về điểm đến, dịch vụ giải trí, các lễ hội, ẩm thực độc đáo, cơ sở lưu trú, mua sắm,... cùng bản đồ số du lịch, hướng dẫn đặt phòng trực tuyến, đặt trước xe theo lịch trình, đường dây nóng hỗ trợ và phản ánh chất lượng du lịch... Ban Quản lý Vịnh Hạ Long xây dựng phần mềm tích hợp dịch vụ hành khách qua cảng tàu du lịch theo hóa đơn điện tử. Với tiện ích này, các thông tin về du khách sẽ được số hóa và lưu trữ bảo mật, thuận lợi cho công tác quản lý, tra cứu, xử lý tình huống phát sinh nhanh chóng. Không những thế, từ tháng 6-2023, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long thu phí vé tham quan Vịnh Hạ Long bằng internet banking và quét mã QR. Quảng Ninh dự kiến đưa vào hoạt động hệ thống bán vé tự động, cổng điện tử tra cứu thông tin tại Cảng tàu khách quốc tế Tuần Châu và Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, tạo thuận tiện cho du khách tham quan Vịnh Hạ Long.

Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Cô Tô tổ chức livestream giới thiệu du lịch đảo Cô Tô qua phát sóng trực tuyến đa nền tảng (OBS) và fanpage Du lịch Cô Tô - Quảng Ninh. Xuyên suốt chương trình, du khách được các hướng dẫn viên du lịch online đưa tới những địa điểm du lịch nổi tiếng của Cô Tô và trải nghiệm các dịch vụ du lịch, ẩm thực độc đáo. Đây được xem là hướng đi mới, sáng tạo của ngành du lịch Quảng Ninh nhằm tăng cường kết nối với du khách.

Bắt nhịp xu hướng, Bảo tàng Quảng Ninh xây dựng mô hình “bảo tàng ảo” giúp du khách trải nghiệm tham quan trực tuyến, đồng thời hiển thị trên nền tảng số Google Arts & Culture - “cửa sổ” đưa các giá trị văn hóa, du lịch nổi trội của Việt Nam và Quảng Ninh đến với thế giới. Chỉ một cú nhấp chuột ở phần “Near by” (Công trình văn hóa ở gần xung quanh người dùng) trên Google Arts & Culture, hình ảnh của Bảo tàng Quảng Ninh, vị trí và website của Bảo tàng Quảng Ninh đã hiện lên. Bảo tàng Quảng Ninh cũng là bảo tàng tiên phong trong cả nước xây dựng bảo tàng ảo. Đi vào hoạt động từ đầu năm 2015, bảo tàng ảo của Bảo tàng Quảng Ninh sử dụng công nghệ 3D khiến không gian trưng bày hấp dẫn như không gian thực, du khách có thể tham quan từ xa mà không phải đến tận nơi.

Nhiều du khách cho biết, hiện nay phần lớn ai cũng có điện thoại thông minh, các cửa hàng dịch vụ mua sắm, ăn uống hầu hết đều có thể quẹt thẻ, chuyển khoản, quét mã để thanh toán nên mọi người không còn thói quen mang nhiều tiền mặt theo người. Vì vậy, với việc thanh toán tiền vé thăm vịnh bằng internet banking và quét mã QR sẽ giúp thuận tiện rất nhiều cho du khách, nhất là với những đoàn khách số lượng lớn thì việc thanh toán này sẽ nhanh chóng, chính xác hơn nhiều.

Nhờ những đột phá trong định hướng chính sách, về kết cấu hạ tầng cho phát triển du lịch, kết hợp với những cách làm mới mang tính đồng bộ, giải pháp hiệu quả, hoạt động du lịch đã có bước tiến quan trọng, bước đầu xây dựng được thương hiệu hình ảnh du lịch của tỉnh. Du lịch dần khẳng định là một ngành kinh tế quan trọng trong cơ cấu kinh tế của Quảng Ninh, đóng góp cho ngân sách địa phương với tỷ lệ ngày càng tăng.

- Về đóng góp của GRDP: đóng góp của GRDP du lịch vào GRDP của Quảng Ninh năm 2020 và 2021 chỉ đạt lần lượt là 5,6% và 2,3%, giảm 78% mức độ đóng góp vào GRDP so với năm 2019. Năm 2022, mức độ đóng góp của GRDP du lịch đã tăng lên đáng kể, đạt 6% so với GRDP của tỉnh.

- Về chỉ số cạnh tranh: Báo cáo đánh giá chỉ số cạnh tranh du lịch Việt Nam năm 2021 đối với 15 tỉnh/thành phố theo các nhóm, trụ cột, Quảng Ninh có vị trí xếp hạng cao, xếp hạng chung đứng thứ 2, chỉ sau Đà Nẵng.

- Về thị trường khách quốc tế: khách du lịch quốc tế đến Quảng Ninh chủ yếu từ các nước Đông Bắc Á (chiếm 79,6%, trong đó khách Trung Quốc chiếm 68%, Hàn Quốc 6,8% và Nhật Bản chiếm 4,8%); khách đến từ các nước châu Âu là 4,1%; khách đến từ Đông Nam Á là 4,1%; khách đến từ châu Úc và Bắc Mỹ đều chiếm 3,1%; còn lại khách đến từ các thị trường khác chiếm 5,1%.

- Về sức hấp dẫn của điểm đến: năm 2023, Vịnh Hạ Long được đài CNN của Mỹ bình chọn là 1 trong 25 điểm đến hấp dẫn nhất trên thế giới.

Giải pháp ứng dụng công nghệ trong phát triển du lịch

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực và đạt được những thành tựu quan trọng trong phát triển ngành du lịch theo hướng tăng cường hội nhập quốc tế, tăng vị thế trong chuỗi giá trị, nhưng du lịch tỉnh Quảng Ninh vẫn còn gặp không ít thách thức, chưa phát triển tương xứng với tiềm năng và lợi thế. Để thực sự phát triển bền vững, tỉnh Quảng Ninh cần cân nhắc xây dựng sự kết nối các thành phần vai trò chính trong ngành du lịch - lữ hành với nhau dựa trên công nghệ, nhằm tạo ra môi trường hiệu quả cho việc thu thập và xử lý dữ liệu, nâng cao trải nghiệm của du khách. Đây là yếu tố chính để bước sang một hệ sinh thái du lịch thông minh - Smart tourism.

Smart tourism là du lịch dựa trên các cơ sở dữ liệu nhằm mang lại những đổi mới trong cách quản lý các địa điểm du lịch và trải nghiệm của du khách: từ việc quản lý mạng lưới giao thông toàn thành phố dựa trên dữ liệu tích lũy về tình trạng tắc nghẽn giao thông đến việc quảng bá các địa danh tới đối tượng phù hợp dựa vào dữ liệu lịch sử du lịch...

Mọi kết nối thông qua nền tảng công nghệ số và phân tích dữ liệu đều có khả năng cải thiện chất lượng, cũng như tăng tính bền vững của các mô hình du lịch - lữ hành. 

Mô hình phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh bền vững, gắn liền với thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bao gồm 6 mảng chính tập trung mang lại giá trị cao hơn cho khách du lịch và mở ra các cơ hội phát triển kinh tế cho địa phương, cơ hội kinh doanh mới cho các doanh nghiệp tham gia vào thương mại trong ngành công nghiệp du lịch.

An ninh thông minh: tỉnh Quảng Ninh cần có chiến lược hướng các sản phẩm, dịch vụ du lịch - lữ hành đến trải nghiệm an toàn cho du khách. Ví dụ, công nghệ internet vạn vật (IoT) cho phép kết nối dữ liệu giao thông và các địa điểm quan trọng đã được tích hợp với camera giám sát để bảo đảm an ninh cho du khách; công nghệ GPS hỗ trợ trong việc tìm ra điểm đến; thiết kế phòng nghỉ cho phép du khách kết nối thông minh từ hệ thống đèn, máy sưởi, điều hòa không khí,... có thể điều khiển chủ động... Hay một du khách có thể trở lại cùng một khách sạn vào mỗi mùa hè. Với IoT và dữ liệu lớn (big data), khách sạn lưu tệp thông tin từ chuyến du lịch trước những nơi khách đã đi tham quan; mức đèn, mức điều hòa nhiệt độ ở phòng nghỉ ưa thích của du khách đó để chủ động đề xuất những điểm đến mới hay set-up phòng nghỉ mỗi lần họ quay lại. Những dịch vụ nhỏ, được cá nhân hóa như vậy có thể đi một chặng đường dài với nhiều du khách.

Ứng dụng thông minh đang làm thay đổi ngành du lịch với nhiều tính năng tích hợp mới nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách. Ví dụ như tìm kiếm hoặc điều khiển bằng giọng nói (Voice search & Voice control) giúp du khách trong quá trình di chuyển dễ dàng tìm kiếm thông tin, đặt tour, đặt vé máy bay, đặt khách sạn - nhà hàng... Tại phòng khách sạn, các thiết bị có thể điều khiển bằng giọng nói như hệ thống ánh sáng, âm thanh, sưởi/ điều hòa không khí trong phòng, thu thập thông tin du lịch... Bên cạnh đó, thanh toán không tiếp xúc (Contactless payment) đã trở nên phổ biến trong lĩnh vực du lịch - lữ hành. Du khách có thể thanh toán nhanh chóng, giảm thiểu sự nhầm lẫn và hưởng nhiều ưu đãi. Nhiều ứng dụng thanh toán không tiền mặt còn chứa các liên kết đến ưu đãi độc quyền như nhận rewards, điểm thưởng, cashback (hoàn tiền), giảm giá; du khách có đa dạng hình thức thanh toán như trả ngay hoặc tiêu trước trả sau, thậm chí không cần đổi ngoại tệ và vẫn tiến hành các giao dịch đầu tư, tiết kiệm ngay cả khi đang đi du lịch.

Mạng lưới công nghệ - thông tin - truyền thông thông minh: được xây dựng trên nền tảng kết hợp các công nghệ số như thực tế ảo (VR), robot, trí tuệ nhân tạo (AI), tạo hình 3D hay big data. Cách phổ biến nhất mà AR được sử dụng trong ngành du lịch là để tiếp thị. Bản chất của kinh doanh du lịch là bán trải nghiệm, chứ không phải bán sản phẩm. Chính vì thế, du lịch là một trong những ngành tiên phong ứng dụng công nghệ VR. Nhiều doanh nghiệp du lịch - lữ hành đã triển khai công nghệ VR trên các trang website hoặc ứng dụng của mình, mang đến cho người dùng cơ hội “thử trước khi mua” và từ đó đạt hiệu quả tích cực.

Sự phổ biến ngày một tăng của robot (trợ lý robot ở quầy lễ tân, robot an ninh, tự phục vụ bằng robot...) là một trong những phát triển công nghệ thú vị nhất trong ngành công nghiệp du lịch - lữ hành những năm gần đây, khi có nhiều du khách đặt ra yêu cầu riêng tư hoặc tự phục vụ. Những lợi ích mà robot đem lại là khả năng hoạt động 24/7, không cần nghỉ ngơi hay đãi ngộ, đồng thời mang lại sự nhất quán cao hơn những gì con người có thể làm được.

Trong khi đó, AI chatbots được nhiều doanh nghiệp du lịch - lữ hành ưu tiên đầu tư bởi nhiều lợi ích thiết thực như: khả năng hỗ trợ du khách 24/7; khuyến khích và hỗ trợ toàn bộ quá trình đặt (booking) xe/vé/bàn/tour trực tiếp; khả năng cá nhân hóa cao khi có thể tiếp thị đa ngôn ngữ, cung cấp những đề xuất phù hợp dựa trên phân tích big data...

Big data được coi là “mỏ khoáng sản” để khai thác thời đại 4.0. Ngành công nghiệp du lịch - lữ hành luôn đối mặt với thách thức bán đúng sản phẩm đến đúng khách hàng vào thời điểm chính xác và giữ đúng giá ở đúng kênh. Điều này đòi hỏi dữ liệu nội bộ lẫn bên ngoài: dữ liệu nội bộ như kỳ vọng của khách hàng trong quá khứ, tỷ lệ hết vé, doanh thu phòng và tình trạng đặt vé hiện tại; dữ liệu bên ngoài gồm sự kiện, thời tiết, những chuyến bay và kỳ nghỉ. Big data có lợi ích to lớn trong khả năng dự đoán nhu cầu trong tương lai chính xác hơn, tối ưu hóa chiến lược giá, tiếp thị mục tiêu chính xác và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

Dữ liệu về các phản hồi của du khách giúp các hãng du lịch - lữ hành quản lý danh tiếng, góp phần đáng kể thu thập dữ liệu về trải nghiệm của du khách, phát hiện những điểm mạnh và điểm yếu trong sản phẩm/dịch vụ của mình. Đồng thời, nguồn dữ liệu giúp các công ty lữ hành ứng dụng cách tiếp cận chiến lược nhiều hơn trong nỗ lực marketing của họ, nhắm đến đúng đối tượng mục tiêu theo đúng cách. Cụ thể hơn, nó giúp các doanh nghiệp xác định các xu hướng tồn tại giữa khách hàng, nơi có sự tương đồng và cơ hội tiếp thị tốt nhất. Nó cũng giúp các doanh nghiệp xác định hiểu được những khách hàng mục tiêu ở đâu và khi nào tiếp thị phù hợp nhất với họ.

Di chuyển thông minh: bao gồm mạng lưới các tuyến giao thông công cộng kết nối được hầu hết các điểm du lịch trong các vùng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho du khách trong việc di chuyển để tham quan, mua sắm, vui chơi giải trí và nghỉ dưỡng. Trong đó, sự kết hợp công nghệ thông tin - truyền thông vào cơ sở hạ tầng đang có sẵn sẽ giúp mạng lưới giao thông nâng cao chất lượng dịch vụ. Ví dụ, tỉnh Quảng Ninh có thể cân nhắc thí điểm mô hình xe bus theo yêu cầu, bất kỳ ai cũng có thể đi từ điểm này đến điểm lân cận khác và sử dụng các phương tiện công cộng khác bằng vé và thẻ đi lại trong một hệ thống tích hợp. Tất cả những gì người dùng cần làm là đăng ký và yêu cầu dịch vụ bằng ứng dụng hoặc liên hệ qua đường dây nóng miễn phí. Xe sau đó sẽ đến trạm vào thời gian được yêu cầu. Ngoài ra, du khách có thể sử dụng xe đạp công cộng đi khắp thành phố và có thể kiểm tra vị trí của mình thông qua ứng dụng điện thoại thông minh - việc này sẽ khuyến khích các hoạt động đi lại thân thiện với môi trường hơn.

Đào tạo thông minh: bao gồm cung cấp các chương trình đào tạo phù hợp, là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế ngành bền vững. Sự xuất hiện của các nền tảng trực tuyến và công nghệ số sẽ tạo ra nhu cầu cho nguồn nhân lực với những kỹ năng số. Tỉnh Quảng Ninh cần xác định các chương trình đào tạo nâng cao kỹ năng làm việc trên nền tảng số là cần thiết để tăng khả năng thích ứng thời đại 4.0 và các trung tâm đào tạo ngành du lịch đóng vai trò quan trọng trong mô hình phát triển bền vững này.

Mạng lưới kết nối thông minh: bao gồm hệ thống khách sạn, khu nghỉ dưỡng, lữ hành, doanh nghiệp địa phương vừa và nhỏ cung cấp các dịch vụ giải trí, ẩm thực, trường đào tạo du lịch, dịch vụ vận chuyển du lịch... Sự liên kết chặt chẽ này với sự thúc đẩy của chính quyền địa phương tỉnh Quảng Ninh giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ địa phương tham gia vào mô hình tăng trưởng kinh tế.

Tóm lại, về phía cơ quan quản lý địa phương, tỉnh Quảng Ninh cần triển khai dự án chuyển đổi số đồng bộ trong ngành du lịch của tỉnh, mục tiêu hình thành trục liên thông kết nối thông tin quản lý từ Trung ương đến địa phương và cơ sở dịch vụ; hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về du lịch; sàn giao dịch điện tử kết nối doanh nghiệp cung ứng dịch vụ và khách du lịch. Đồng thời, nghiên cứu, xây dựng cơ chế hỗ trợ ứng dụng công nghệ, hoàn thiện hạ tầng và đẩy mạnh đầu tư ứng dụng, giải pháp công nghệ thân thiện, dễ sử dụng, mang tính ứng dụng cao để du khách tham gia trên địa bàn tỉnh.

Về phía các doanh nghiệp du lịch - lữ hành và doanh nghiệp công nghệ đứng trước cơ hội khi tham gia vào quá trình chuyển đổi số, cần nắm bắt được xu hướng du lịch để có giải pháp thích ứng, ứng dụng nhiều ý tưởng tiên phong, tạo ra những sản phẩm du lịch số độc đáo, hiệu quả./.