Đối thoại, thương lượng tập thể: Nền tảng kiến tạo lợi ích hài hòa trong doanh nghiệp

Thực tiễn cho thấy, những chuẩn mực đó không chỉ được xác lập bằng quy định pháp lý, mà được hiện thực hóa thông qua đối thoại và thương lượng tập thể.

Gỡ “bài toán khó” về tiền lương, thưởng cuối năm

Mức thưởng cuối năm từng là điểm sáng của Công ty TNHH Enkei Việt Nam (thành phố Hà Nội) khi nhiều năm liền dẫn đầu tại Khu công nghiệp Thăng Long (năm 2022: 6,5 tháng; năm 2023: 6,2 tháng; năm 2024: 5,5 tháng).

Tuy nhiên, năm 2025, doanh nghiệp đối diện với khó khăn nghiêm trọng khi đơn hàng sụt giảm tới 60% so với năm 2024, doanh thu giảm, trong khi chi phí sinh hoạt của người lao động gia tăng. Mức thưởng dự kiến 1,85 tháng/người đã tạo áp lực lớn đối với cả người lao động và người sử dụng lao động.

Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Công đoàn Lê Đình Thành đã phát huy vai trò cầu nối, chủ động nắm bắt tình hình, định hướng thương lượng trên cơ sở hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro.

Công đoàn không đặt ra yêu cầu điều chỉnh tức thời, mà lựa chọn giải pháp linh hoạt: xây dựng lộ trình tăng lương phù hợp với khả năng phục hồi của doanh nghiệp, đồng thời bổ sung các chính sách phúc lợi thiết thực như hỗ trợ bữa ăn, phụ cấp, thưởng năng suất, thưởng cải tiến sản xuất (kaizen) và cam kết tiếp tục điều chỉnh khi điều kiện cho phép.

Kết quả, mức thưởng được nâng từ 1,85 tháng lên 4 tháng/người (gắn với đơn hàng, doanh thu năm 2026); lương cơ bản đầu vào điều chỉnh từ 5.430.000 đồng lên 6.200.000 đồng.

Đây không chỉ là kết quả của một cuộc thương lượng thành công, mà còn thể hiện cách tiếp cận chiến lược: gắn lợi ích trước mắt với triển vọng phục hồi lâu dài, lấy ổn định quan hệ lao động làm nền tảng cho phát triển bền vững.

Từ thực tiễn này có thể thấy, hiệu quả thương lượng tập thể tại doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) phụ thuộc vào các yếu tố cốt lõi: bảo đảm điều kiện sản xuất, kinh doanh ổn định; nâng cao năng suất lao động; tăng cường năng lực, bản lĩnh và kỹ năng của cán bộ công đoàn; quán triệt nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”; đồng thời chuẩn bị nội dung thương lượng đầy đủ, sát với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

Thêm 29 ngày nghỉ mỗi năm cho người lao động

Thỏa ước lao động tập thể không chỉ là văn bản ghi nhận, mà là “khế ước” thể hiện sự đồng thuận về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm giữa người sử dụng lao động và tập thể người lao động.

Một thỏa ước chất lượng cao vừa là công cụ điều tiết quan hệ lao động, vừa là điểm tựa bảo đảm quyền lợi người lao động, đồng thời phản ánh trình độ quản trị và mức độ phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng và thực thi thỏa ước lao động tập thể chất lượng trở thành yêu cầu cấp thiết, đặc biệt tại các doanh nghiệp quy mô lớn, cường độ sản xuất cao và yêu cầu quản trị hiện đại.

Đối với các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử, áp lực về tiến độ, năng suất và chất lượng đặt ra yêu cầu phải chủ động xây dựng nền tảng quan hệ lao động ổn định từ bên trong.

Thực tiễn tại Công ty TNHH Điện tử Foster Việt Nam (Thành phố Hồ Chí Minh) cho thấy, việc duy trì đối thoại định kỳ và thương lượng tập thể thực chất là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp nhiều năm không phát sinh tranh chấp, đình công.

“

Kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (1-5-1886 - 1-5-2026), Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức tuyên dương 101 chủ tịch công đoàn cơ sở xuất sắc tiêu biểu trong công tác đối thoại, thương lượng tập thể, ghi nhận những đóng góp quan trọng trong xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ tại doanh nghiệp. Sự kiện diễn ra vào ngày 28-4-2026, tại Thủ đô Hà Nội.

Giữ vai trò hạt nhân, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Nguyễn Trung Tính đã phát huy tốt chức năng đại diện, đồng thời thấu hiểu yêu cầu quản trị của doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, đối thoại được tổ chức thường xuyên, chủ động, không chờ phát sinh mâu thuẫn; thương lượng tập thể trở thành cơ chế chuyển hóa khác biệt thành đồng thuận, phòng ngừa xung đột từ sớm.

Nhiều nội dung vượt chuẩn pháp luật được đưa vào thỏa ước, hình thành “hành lang pháp lý nội tại” bảo đảm tính cạnh tranh và tính nhân văn trong quan hệ lao động.

Giá trị của thỏa ước không chỉ dừng ở văn bản, mà được thể hiện qua những cải thiện cụ thể trong đời sống người lao động: thu nhập được nâng lên, thời gian nghỉ ngơi được bảo đảm tốt hơn, các chế độ phúc lợi ngày càng hoàn thiện.

Chỉ trong 2 năm, thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 8,5 triệu đồng lên 12,5 triệu đồng mỗi tháng. Cùng với đó, các chế độ phúc lợi từng bước được nâng lên: thưởng lễ, thưởng tết được cải thiện; bổ sung chế độ thai sản cho lao động nam; mở rộng các trường hợp nghỉ phép đặc biệt vẫn hưởng nguyên lương; tăng trợ cấp nhà ở; mua bảo hiểm tai nạn 24/24; hỗ trợ kinh phí cho công đoàn tổ chức Ngày hội foster hàng năm.

Đặc biệt, người lao động có thêm 29 ngày nghỉ thứ bảy trong năm. Những điều chỉnh này không chỉ góp phần cân bằng giữa công việc và cuộc sống, mà còn nâng cao thu nhập cho người lao động.

Kết quả là nhiều năm liền doanh nghiệp không phát sinh tranh chấp, đình công, tạo dựng môi trường làm việc ổn định, hài hòa và bền vững. Thực tiễn này cho thấy, hiệu quả của đối thoại và thương lượng tập thể phụ thuộc vào năng lực đại diện, kỹ năng thuyết phục và khả năng dung hòa lợi ích giữa các bên.

Mô hình của Foster Việt Nam là minh chứng sinh động, đồng thời là kinh nghiệm có giá trị đối với các doanh nghiệp FDI trong việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

22 nội dung cao hơn quy định của pháp luật

Đối thoại không phải là thủ tục hình thức, càng không phải là giải pháp tình thế, mà phải trở thành cơ chế vận hành thường xuyên, thực chất trong quan hệ lao động hiện đại.

Đây là định hướng xuyên suốt trong hoạt động của Công đoàn Công ty Cổ phần Dệt May - Đầu tư - Thương mại Thành Công (thuộc Công đoàn Dệt May Việt Nam). Dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Công đoàn Trần Thị Thanh Châu, đối thoại định kỳ đã được nâng tầm thành công cụ quản trị quan hệ lao động hiệu quả, góp phần xây dựng môi trường làm việc hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Giai đoạn 2023 - 2025, Công đoàn đã phối hợp tổ chức 60 cuộc đối thoại, giải quyết hơn 200 kiến nghị của người lao động. Kết quả này không chỉ phản ánh tần suất hoạt động, mà còn cho thấy một nguyên lý vận hành: đối thoại phải trở thành trạng thái thường trực; giải quyết kiến nghị là cơ chế; củng cố niềm tin và tạo lập đồng thuận là mục tiêu. Qua đó, khoảng cách giữa người lao động và người sử dụng lao động được thu hẹp, quan hệ lao động ngày càng gắn kết.

Trên nền tảng đối thoại thực chất, việc xây dựng thỏa ước lao động tập thể được nâng lên thành quá trình thương lượng có chiều sâu, thể hiện rõ tinh thần dân chủ trong doanh nghiệp.

Năm 2024, thỏa ước lao động tập thể mới được ký kết với 22 nội dung cao hơn quy định của pháp luật và thỏa ước ngành dệt may, tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu như tiền lương, tiền thưởng, thời giờ làm việc, nghỉ ngơi và các chế độ an sinh.

Các điều khoản vượt chuẩn không mang tính hình thức, mà gắn trực tiếp với quyền lợi thiết thân của người lao động, đồng thời thể hiện rõ tính nhân văn thông qua các chính sách phúc lợi cụ thể, minh bạch.

Thực tiễn này khẳng định, đối thoại và thương lượng tập thể không chỉ là công cụ bảo vệ quyền lợi người lao động, mà còn là thước đo mức độ hài hòa, ổn định và tiến bộ của quan hệ lao động trong doanh nghiệp.

Hành trình đó cho thấy, khi tiếng nói của người lao động được lắng nghe và phản hồi bằng những cam kết thực chất, thỏa ước lao động tập thể sẽ trở thành công cụ điều tiết quan hệ lao động hiệu quả, với các điều khoản vượt chuẩn ngày càng trở thành xu hướng tất yếu./.