Đổi mới và ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công thích ứng với hiệu quả chính quyền địa phương hai cấp ở tỉnh Quảng Ninh

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế chuyển đổi số toàn cầu, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, định hướng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. 

Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27-9-2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã đề ra nhiều mục tiêu, giải pháp cho phát triển chuyển đổi số quốc gia, trong đó nhấn mạnh chuyển đổi số mạnh mẽ trong các cơ quan đảng, Quốc hội, Chính phủ; Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm tại Đại hội XIII (năm 2021), đã xác định mục tiêu đẩy mạnh xây dựng chính phủ điện tử, tiến tới chính phủ số, trong đó tập trung phát triển hạ tầng số phục vụ các cơ quan nhà nước một cách tập trung, thông suốt; thiết kế đồng bộ, xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống tích hợp, kết nối liên thông các cơ sở dữ liệu lớn; Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia - “chìa khóa vàng”để đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới, trong đó khoa học, công nghệ là nền tảng, đổi mới sáng tạo là động lực và chuyển đổi số là phương thức, công cụ để phát triển đất nước. 

Nhận diện đúng tình hình, những cơ hội và thách thức, lần đầu tiên và cũng là tỉnh đầu tiên trên cả nước đưa bốn chỉ số PCI, Par Index, SIPAS, PAPI vào văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2020 - 2025 và trở thành Nghị quyết của Đảng bộ. 

Để cụ thể hóa, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU, ngày 09-4-2021 về đẩy mạnh cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU, ngày 05-02-2022, về thực hiện chuyển đổi số tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành Nghị quyết 124/NQ-HĐND, ngày 04-11-2022, về một số giải pháp đẩy mạnh cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh gắn với chuyển đổi số tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030… 

Các nghị quyết đã thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Quảng Ninh về xây dựng một hình ảnh địa phương đi đầu về đổi mới, sáng tạo, xây dựng văn hóa cam kết và đồng hành của chính quyền địa phương với người dân và doanh nghiệp.

Đặc biệt, trong 6 tháng đầu năm 2025, khi cả hệ thống chính trị tập trung vào việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đòi hỏi sự đồng bộ và thông suốt trong mọi hoạt động quản lý nhà nước. 

Trước yêu cầu về tính minh bạch, hiệu quả và thuận tiện trong giải quyết thủ tục hành chính phục vụ nhân dân; tỉnh Quảng Ninh đặt công tác cải cách hành chính mà trọng tâm là cải cách thủ tục hành chính vào vị trí trung tâm, coi đây là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu bảo đảm sự vận hành hiệu quả của bộ máy mới. 

Thông qua việc mở rộng, thành lập 54 trung tâm phục vụ hành chính công xã, phường, đặc khu và các điểm tiếp nhận và trả kết quả gắn với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã cơ bản tối ưu hóa phạm vi, cách thức vận hành, tổ chức hoạt động giải quyết thủ tục hành chính trên toàn tỉnh và đạt được nhiều kết quả tích cực có thể kể đến như:

Một là, tối ưu hóa quy trình, giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã tác động lớn tới công tác cải cách thủ tục hành chính, nhiều điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đã được đơn giản hóa, hoặc cắt giảm rút ngắn thời gian so với quy định. 

Đến nay, tỉnh Quảng Ninh đã công bố công khai 2.250 thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia -“một cửa số duy nhất”, trong đó có 53,9% thủ tục hành chính được cắt giảm 35% thời gian giải quyết; 55% thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh được cắt giảm 35% thời gian giải quyết; 100% thủ tục hành chính được rà soát, tái cấu trúc quy trình và được đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền cho cán bộ thẩm định, phê duyệt theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời gian giải quyết”; giảm tối đa yêu cầu cung cấp giấy tờ trùng lặp bằng cách tái sử dụng các cơ sở dữ liệu quốc gia gắn với kết quả được ký số điện tử... nhờ đó, 100% hồ sơ được công khai trạng thái xử lý theo thời gian thực trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, người dân có thể tra cứu tiến độ, kết quả giải quyết qua mã định danh hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; tỷ lệ số hóa hồ sơ đầu vào đạt trung bình 98,8%; tỷ lệ số hóa kết quả đạt trung bình 96,1%; tỷ lệ khai thác, tái sử dụng thông tin, dữ liệu được số hóa đạt 95,5%; kết quả giải quyết luôn đạt tỷ lệ đúng và trước hạn trên 99,5%; thời gian thực hiện giao dịch thủ tục hành chính đạt trung bình 13,3 phút/lần giao dịch; mức độ hài lòng của người dân đạt luôn đạt trên 99%...

Hai là, cải thiện chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, mở rộng giải quyết thủ tục hành chính phi địa giới.

Hệ thống trung tâm phục vụ hành chính công một cấp được thành lập với nguồn nhân lực, trang thiết bị đầy đủ, chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến không ngừng được cải thiện, đẩy mạnh giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính. 

Nhiều giải pháp được triển khai như: chính sách ưu đãi giảm 50% một số khoản phí, lệ phí khi thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến; thí điểm trợ lý ảo iSee để hỗ trợ tra cứu thông tin, giải đáp thắc mắc 24/7; xây dựng 18 video mô phỏng quy trình thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến; 100% cán bộ tham gia được cấp bổ sung chữ ký số; cung cấp miễn phí 65.661 chữ ký số công cộng, cài đặt ứng dụng mobile money… và đã tạo nên các kết quả ấn tượng với 100% người dân sử dụng VNeID để đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia; trung bình 96% hồ sơ giải quyết trực tuyến; 100% phí, lệ phí được thu không dùng tiền mặt; triển khai đạt 97,8% thủ tục hành chính theo hình thức không phụ thuộc vào địa giới hành chính; thông qua hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, quy trình được vận hành đồng bộ, liên thông dọc cấp tỉnh, cấp xã và liên thông ngang giữa cấp xã với nhau được thực hiện thông suốt; người dân có thể thực hiện giao dịch hành chính tại bất kỳ trung tâm phục vụ hành chính công nào, bảo đảm tiếp cận dịch vụ trong bán kính dưới 30 phút di chuyển.

Ba là, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, đảng viên làm việc tại hệ thống trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, tỉnh Quảng Ninh đã không ngừng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và thúc đẩy chuyển đổi số thông qua các hội thảo khoa học, các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data); tổ chức hàng trăm buổi tuyên truyền, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường số… 

Nhiều giải pháp sáng tạo ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính đã mang lại hiệu quả tích cực, đặc biệt, các chương trình tập huấn được tổ chức liên tục, những buổi trao đổi kinh nghiệm hằng ngày làm việc được duy trì trước, trong và sau khi triển khai mô hình chính quyền hai cấp đã giúp đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp xã nhanh chóng thành thạo quy trình, nắm vững kỹ năng vận hành hệ thống, nâng cao hiệu quả công việc.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động giải quyết thủ tục hành chính vẫn còn chậm trong kết nối, chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương; tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới, và hải đảo, hạ tầng công nghệ thông tin như mạng internet, thiết bị công nghệ còn thiếu hoặc chưa ổn định; một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi còn hạn chế về kỹ năng sử dụng các nền tảng trực tuyến. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận, sử dụng các ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính.

Để góp phần đạt mục tiêu đề ra, trong thời gian tới, tỉnh Quảng Ninh tiếp tục thực hiện các giải pháp mạnh mẽ, sớm đưa tỉnh trở thành một trong những tỉnh tiên phong về ứng dụng và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tiêu biểu về cải cách hành chính. 

Đẩy mạnh cải cách và xây dựng nền hành chính công tiên tiến gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động hành chính công dựa trên công nghệ và nền tảng số, Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Ninh đề xuất một số giải pháp sau:

Thứ nhất,tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn, vướng mắc về thể chế trong giải quyết thủ tục hành chính.

Trong bối cảnh của cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu về một hệ thống hành chính hoạt động thông suốt, hiệu quả nói chung và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính nói riêng được đặt ra ngày càng rõ ràng và cấp thiết hơn. 

Vì vậy, cần phát huy hơn nữa trách nhiệm của các cấp, các ngành trong tham mưu đề xuất xây dựng thể chế, xuất phát từ thực tiễn và lấy thực tiễn làm thước đo để đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, sửa đổi, thay thế các văn bản pháp luật không còn phù hợp và ban hành các hướng dẫn thống nhất để thực thi các luật liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính, nhất là các lĩnh vực trọng yếu như đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường…; kiểm soát chặt chẽ quy định thủ tục hành chính thông qua việc thẩm định, thẩm tra để sớm đề xuất loại bỏ những quy định có thể gây khó khăn, tốn kém cho người dân, doanh nghiệp, bảo đảm các chính sách mới khi ban hành được cân nhắc kỹ lưỡng về đối tượng chịu tác động; chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành quyết liệt cắt giảm số lượng, thời gian xử lý và tạo mọi thuận lợi trong giải quyết thủ tục hành chính; thực hiện phân công, tăng cường phân cấp phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi của cán bộ, bảo đảm thực hiện thành công Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 04-5-2025m của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết 66/NQ-CP, ngày 26-3-2025, của Chính phủ về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025 và 2026.

Thứ hai, tăng cường kết nối, bảo đảm vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Then chốt của “chính quyền không giấy tờ, không địa giới, không khoảng cách” là chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin “chuẩn hóa dữ liệu từ gốc”, tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính trong hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh với tính đồng bộ cao, chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. 

Hệ thống này là trung tâm kết nối liên thông “dọc - ngang” các cấp (Trung ương - tỉnh - xã), liên kết chặt chẽ với các hệ thống hiện có, từ Cổng Dịch vụ công quốc gia đến các cơ sở dữ liệu quốc gia (dân cư, đất đai, doanh nghiệp...) và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác, thông qua việc đẩy mạnh số hóa hồ sơ đầu vào, kết quả giải quyết thủ tục hành chính và chuyển đổi tất cả các biểu mẫu giấy tờ hành chính thành hệ thống biểu mẫu điện tử (e-form); cho phép tự động điền thông tin sẵn có qua ứng dụng VneID, người dân chỉ cần bổ sung thông tin còn thiếu, dữ liệu được chuẩn hóa, lưu trữ và tái sử dụng hiệu quả, bảo đảm liên thông dữ liệu giữa các hệ thống và cơ quan. Hơn nữa, khi sử dụng phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống trở thành “trợ lý” thông minh, tự động hóa các tác vụ lặp lại trong tiếp nhận, xử lý và phản hồi hồ sơ thủ tục hành chính giúp cán bộ giải phóng sức lao động, tập trung vào công việc có tính chuyên môn cao; phân tích dữ liệu để nhận diện các điểm nghẽn, thủ tục hành chính rườm rà hoặc ít sử dụng, từ đó đề xuất cắt giảm khoa học. 

Hệ thống cũng giúp dự đoán nhu cầu của người dân, doanh nghiệp trong từng thời điểm, từ đó có sự chuẩn bị về nhân lực, cơ sở vật chất kịp thời, bảo đảm chất lượng dịch vụ, tránh tình trạng quá tải, đồng thời cá nhân hóa thủ tục hành chính dựa trên lịch sử hồ sơ để gợi ý các thủ tục liên quan hoặc cảnh báo thời hạn.

Thứ ba,xây dựng văn hóa số, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ.

“Phát huy tối đa nguồn lực con người - nhân tố quyết định của sự nghiệp đổi mới”, việc nâng cao năng lực số và văn hóa số cho đội ngũ cán bộ là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi số trong cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đã được Đảng và Nhà nước ta triển khai đồng bộ, quyết liệt, tạo động lực, nền tảng vững chắc, đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. 

Theo đó, cần phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu các cấp ủy đảng, chính quyền trong xây dựng văn hóa số, lấy công nghệ làm trung tâm, ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả thực thi công vụ cũng như giải quyết thủ tục hành chính gắn với thực hiện“4 không” (họp không gặp mặt, xử lý văn bản không giấy, giải quyết thủ tục hành chính không tiếp xúc, thanh toán không dùng tiền mặt) tiến tới “4 có” (có toàn bộ hoạt động an toàn trên môi trường số, có khả năng cung cấp dịch vụ mới nhanh chóng, có khả năng sử dụng nguồn lực tối ưu và có khả năng kiến tạo phát triển, dẫn dắt chuyển đổi số quốc gia, giải quyết hiệu quả những vấn đề lớn trong phát triển và quản lý kinh tế - xã hội để hình thành chính quyền số).

Cóphương án đánh giá tổng quát về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ cán bộ, từ đó tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng phù hợp, hướng tới hình thành một “lực lượng cán bộ tinh nhuệ”làm việc hoàn toàn trên môi trường số. 

Ngoài ra, cần tạo môi trường pháp lý thuận lợi bảo vệ cán bộ tích cực đổi mới, dám nghĩ, dám làm, khơi dậy tinh thần sáng tạo trong thực thi công vụ, nhất là các nhiệm vụ gắn với chuyển đổi số; đẩy mạnh cơ chế, chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao; biểu dương, khen thưởng, động viên cán bộ có tư duy đổi mới, cách làm đột phá, sáng tạo, hiệu quả cao trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nói chung và trong công tác giải quyết thủ tục hành chính nói riêng.

Thứ tư, tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người dân, doanh nghiệp về giải quyết thủ tục hành chính trong giai đoạn mới.

Công tác tuyên truyền, giáo dục không chỉ nâng cao nhận thức mà còn thúc đẩy hành động quyết liệt trong toàn hệ thống chính trị và người dân, doanh nghiệp. 

Người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương cần tiên phong trong việc thay đổi tư duy, lấy người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là đối tượng thụ hưởng các dịch vụ công; quán triệt sâu sắc, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm việc tại hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công như những “đại sứ” tuyên truyền, trực tiếp hướng dẫn và giải đáp thắc mắc của người dân, doanh nghiệp; xây dựng các video ngắn, infographic sinh động, dễ hiểu để giải thích các quy trình giải quyết thủ tục hành chính phức tạp; sử dụng các kênh truyền thông, từ báo chí, truyền hình đến mạng xã hội (Facebook, Zalo, YouTube, TikTok) để tiếp cận nhiều đối tượng khác nhau; tổ chức các chương trình tập huấn “cầm tay chỉ việc” để hướng dẫn, tuyên truyền về lợi ích của việc nộp hồ sơ trực tuyến, hồ sơ phi địa giới mọi lúc, mọi nơi, giảm đáng kể chi phí đi lại và thời gian chờ đợi cũng như tính pháp lý của các kết quả giải quyết thủ tục hành chính điện tử… góp phần tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động trong hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp, khơi dậy niềm tin và khí thế mới, hướng tới xây dựng một nền hành chính hiện đại, hiệu quả.

Thứ năm, tăng cường giám sát, đánh giá chất lượng giải quyết thủ tục hành chính.

Giám sát, đánh giá là khâu cuối cùng nhưng quan trọng nhất để bảo đảm các giải pháp được thực hiện đúng hướng. 

Tăng cường giám sát đánh giá và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong phục vụ nhân dân. Đặc biệt, việc kết hợp Bộ chỉ số đánh giá theo Quyết định số 766/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với công nghệ blockchain cho phép kiểm đếm định kỳ, cung cấp và phân tích số liệu, dữ liệu để có cái nhìn tổng quan theo thời gian thực về tình hình giải quyết thủ tục hành chính của từng cơ quan, đơn vị, địa phương. 

Điều này hỗ trợ đưa ra các giải pháp điều chỉnh kịp thời, bảo đảm chất lượng dịch vụ và nâng cao trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp.

Với tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị mạnh mẽ, tỉnh Quảng Ninh đã và đang trở thành một hình mẫu tiên phong trong công cuộc cải cách hành chính và chuyển đổi số. 

Để duy trì và phát huy những thành tựu này, tỉnh Quảng Ninh tiếp tục đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số thực hiện đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng, hiệu quả tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn, minh bạch, phát triển bền vững trong giai đoạn mới./.