Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể lĩnh vực nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030

Tham dự hội thảo có đại diện các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một số bộ, ban, ngành, tổ chức liên quan; các cơ sở đào tạo, nghiên cứu, bồi dưỡng cán bộ; chi cục phát triển nông thôn một số tỉnh phía Bắc; tổ chức quốc tế, chuyên gia, cơ quan truyền thông, một số hợp tác xã (HTX) nông nghiệp và doanh nghiệp.

Yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực hợp tác xã nông nghiệp

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - cho rằng, trong bối cảnh nông nghiệp chuyển dịch mạnh sang hướng sinh thái, tuần hoàn, minh bạch và chuyển đổi số, vai trò của HTX đang đứng trước những yêu cầu mới.

HTX không chỉ làm dịch vụ đơn thuần, mà phải tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với doanh nghiệp và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Yêu cầu đó đòi hỏi đội ngũ quản trị, cán bộ chuyên môn, thành viên và người lao động trong HTX phải được nâng cao năng lực tương ứng.

Bà Yến nhấn mạnh, công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực kinh tế tập thể thời gian qua đã nhận được sự quan tâm của các bộ, ngành, địa phương và cơ sở đào tạo. Nhiều nội dung đào tạo được mở rộng, một số mô hình phát huy hiệu quả, giúp cán bộ và thành viên HTX có thêm tri thức để vận hành sản xuất.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức đào tạo để sát hơn với nhu cầu cơ sở, tăng khả năng vận dụng vào quản trị thực tế, đồng thời chuẩn hóa đội ngũ giảng viên và huy động tốt hơn nguồn lực nhà nước, nguồn lực xã hội hóa.

Giai đoạn 2026 - 2030 được xác định là giai đoạn quan trọng đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể lĩnh vực nông nghiệp.

Quyết định số 1128/QĐ-TTg, ngày 24-6-2026, về Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030 và Quyết định số 2060/QĐ-BNNMT, ngày 1-6-2026, về Kế hoạch đào tạo nâng cao chất lượng lao động ngành nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030 tạo khung định hướng cho đổi mới công tác này. Mục tiêu được nhấn mạnh là hình thành lực lượng nông dân số, nông dân chuyên nghiệp và đội ngũ quản trị HTX hiện đại.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nội dung: định hướng phát triển nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể, HTX lĩnh vực nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030; kinh nghiệm của DGRV trong đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho HTX; dự kiến chương trình bồi dưỡng kiến thức về kiểm soát nội bộ trong HTX nông nghiệp; dự thảo chương trình, giáo trình đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng để hình thành lực lượng nông dân số, nông dân chuyên nghiệp, quản trị HTX hiện đại; định hướng Chương trình đào tạo hạt nhân nông nghiệp.

Đào tạo theo nhu cầu, gắn với thực hành và chuyển đổi số

Qua các nội dung trao đổi cho thấy, yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực HTX nông nghiệp gắn với thay đổi trong tư duy phát triển, phát triển bền vững, chuyển đổi số và tổ chức lại sản xuất.

Trong đó, tư duy phát triển mới nhấn mạnh giá trị gia tăng, đa giá trị và thị trường dẫn dắt sản xuất; phát triển bền vững gắn với an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, phát thải thấp và trách nhiệm môi trường.

Cùng với đó, nông nghiệp công nghệ cao, tự động hóa và quản trị dữ liệu lớn đang làm thay đổi phương thức canh tác, đặt ra yêu cầu phát triển chuỗi giá trị, vùng nguyên liệu và kinh tế tập thể, HTX.

Một trong những vấn đề được nêu tại hội thảo là khoảng cách về trình độ và năng lực trong khu vực HTX nông nghiệp. Cán bộ chủ chốt của nhiều HTX thường ở độ tuổi 50 - 65, thiếu nguồn kế cận; đội ngũ quản trị còn dựa nhiều vào kinh nghiệm thực tiễn; trình độ, kỹ năng quản trị và khả năng tiếp cận kiến thức mới chưa đồng đều. Khả năng sử dụng dữ liệu, thương mại điện tử, hồ sơ tín dụng và báo cáo tài chính minh bạch còn hạn chế.

Giai đoạn 2021 - 2025, hoạt động đào tạo, tập huấn cho khu vực kinh tế tập thể lĩnh vực nông nghiệp được triển khai thường xuyên ở Trung ương và địa phương.

Nội dung đào tạo được mở rộng từ phổ biến luật, chính sách, quản trị, tài chính sang marketing, thương hiệu, chuyển đổi số, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi. Đối tượng đào tạo cũng từng bước mở rộng từ hội đồng quản trị, giám đốc, cán bộ quản lý sang kế toán, kiểm soát, cán bộ kỹ thuật, thành viên và người lao động.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác đào tạo, bồi dưỡng vẫn còn một số hạn chế. Đội ngũ chuyên sâu còn mỏng, phân tán; mạng lưới giảng viên nguồn và tư vấn viên chưa được hình thành đầy đủ; tập huấn ngắn ngày còn phổ biến; thực hành, tư vấn tại chỗ và đồng hành sau đào tạo chưa nhiều.

Một số chương trình còn thiên về kiến thức chung, chưa sát vấn đề cụ thể của HTX; đào tạo chưa phân hóa đầy đủ theo vị trí, quy mô, ngành hàng và trình độ; việc theo dõi, đo lường kết quả áp dụng kiến thức sau đào tạo còn hạn chế.

Định hướng đến năm 2030 đặt mục tiêu đào tạo, tập huấn trên 100.000 lượt cán bộ quản trị và lao động HTX; 80% số giám đốc HTX được đào tạo sơ cấp nghề giám đốc; trên 70% số học viên tham gia liên kết sản xuất, chuỗi giá trị hoặc ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương thức quản trị và tổ chức sản xuất; trên 85% số học viên áp dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Các giải pháp được trao đổi tại hội thảo tập trung vào đào tạo xuất phát từ nhu cầu thực tế; khảo sát, cập nhật nhu cầu theo ngành hàng, vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị và nhu cầu của HTX; thực hiện đặt hàng, giao nhiệm vụ theo nhu cầu và kết quả đầu ra.

Chương trình đào tạo cần được thiết kế theo vị trí việc làm, năng lực và mức độ phát triển của HTX; chuyển từ nặng lý thuyết sang dựa trên năng lực, thực tiễn và mô-đun; kết hợp trực tiếp, trực tuyến, đào tạo tại chỗ, thực hành, tư vấn, kèm cặp trực tiếp tại HTX, tham quan và học tập mô hình.

Một hướng đổi mới được đặt ra là thí điểm đào tạo đội ngũ “hạt nhân” HTX xuất sắc, lựa chọn cán bộ quản lý chủ chốt của các HTX hoạt động hiệu quả, HTX tham gia vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị, chuyển đổi số, nông nghiệp xanh để đào tạo nâng cao, chuyên sâu.

Hội thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạng lưới chuyên gia, giảng viên thực hành, tư vấn viên; phát triển cơ sở thực hành, mô hình trình diễn, điểm tham quan gắn với HTX và doanh nghiệp.

Việc đánh giá sau đào tạo cần theo dõi mức độ áp dụng kiến thức, năng lực quản trị, chuyển đổi số, liên kết chuỗi, việc làm và thu nhập, thay vì chỉ dừng ở số người, số lớp được đào tạo.

Hoàn thiện chương trình đào tạo và nâng năng lực kiểm soát nội bộ

Trình bày dự thảo chương trình, giáo trình đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng nhằm hình thành lực lượng nông dân số, nông dân chuyên nghiệp và đội ngũ quản trị HTX hiện đại, đại diện Trường Cao đẳng Lương thực - Thực phẩm đề xuất khung chương trình gồm 7 mô-đun.

Nhóm mô-đun cốt lõi gồm: kỹ năng sử dụng thiết bị số, ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp cơ bản, ghi chép nhật ký điện tử; tiêu chuẩn chất lượng và sản xuất nông nghiệp bền vững; chế biến, cơ giới hóa và nông nghiệp thông minh; quản lý sản xuất, kinh doanh và tiếp cận thị trường; quản trị HTX và liên kết sản xuất; quản lý rủi ro và kỹ năng thích ứng. Bên cạnh đó là nhóm mô-đun đặc thù theo vùng miền, ngành hàng và nhu cầu địa phương.

Một số mô-đun được thiết kế theo hướng tăng thực hành và gắn với nhu cầu vận hành của nông dân, HTX. Mô-đun về quản lý sản xuất, kinh doanh và tiếp cận thị trường tập trung vào lập kế hoạch sản xuất kinh doanh, quản lý tài chính, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, thương mại điện tử, thanh toán số và kết nối thị trường.

Mô-đun về chuyển đổi số trong quản trị HTX nông nghiệp hướng tới xác định nhu cầu chuyển đổi số, số hóa hồ sơ hoạt động, khai thác dữ liệu, sử dụng công cụ số và lựa chọn công cụ phù hợp với quy mô, năng lực của HTX.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Minh - Giám đốc Văn phòng dự án DGRV tại Việt Nam - chia sẻ về công tác đào tạo kiểm soát trong HTX. Nội dung trao đổi tập trung vào hệ thống kiểm soát nội bộ trong HTX, với các mục tiêu: bảo vệ tài sản và sổ sách kế toán; bảo đảm hiệu quả hoạt động và năng lực quản lý; bảo đảm thực hiện các chế độ pháp lý; bảo đảm tính tin cậy của thông tin.

Bên cạnh đó, vai trò của ban kiểm soát HTX cũng được làm rõ ở các nội dung như kiểm tra việc tuân thủ pháp luật, chấp hành điều lệ, nghị quyết, quyết định, quy chế của HTX; giám sát hoạt động của hội đồng quản trị, giám đốc, thành viên; kiểm tra hoạt động tài chính và việc chấp hành chế độ kế toán.

DGRV cũng giới thiệu một số hoạt động đã triển khai nhằm nâng cao năng lực kiểm soát, kiểm toán nội bộ trong HTX, như khảo sát thực trạng công tác kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập tại các HTX ở Việt Nam; tổ chức lớp học, tập huấn về kiểm soát nội bộ cho cán bộ liên minh HTX và các HTX; tổ chức kiểm toán thử tại một số HTX được lựa chọn; xây dựng sổ tay kiểm soát nội bộ để hỗ trợ HTX.

Giai đoạn 2027 - 2029, DGRV định hướng xây dựng khung năng lực cho vị trí kiểm toán nội bộ, xây dựng các chuyên đề đào tạo, tiếp tục đồng hành với hệ thống liên minh HTX và đào tạo đội ngũ giảng viên chuyên về kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ cho hợp tác.

Hội thảo dành thời gian để đại biểu phát biểu nhu cầu, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận chung về những vấn đề đặt ra trong đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể lĩnh vực nông nghiệp.

Các nội dung được gợi mở gồm: HTX đang thiếu và yếu những kỹ năng gì; nội dung, phương thức đào tạo nào mang lại hiệu quả cao nhất cho người học; cơ sở đào tạo có thể đáp ứng và đồng hành ra sao; cơ quan quản lý nhà nước cần tạo cơ chế, chính sách điều phối như thế nào.

Các ý kiến tại hội thảo là cơ sở để Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tiếp tục hoàn thiện định hướng chính sách, chương trình hành động trong thời gian tới.

Việc đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể lĩnh vực nông nghiệp được đặt trong yêu cầu nâng cao năng lực quản trị HTX, phát triển lực lượng nông dân số, nông dân chuyên nghiệp và đội ngũ quản trị HTX hiện đại giai đoạn 2026 - 2030./.