Đầu tư công - lực đẩy tăng trưởng trong điều hành phát triển

Điều tiết vĩ mô và dẫn dắt tăng trưởng

Thực tiễn cho thấy, khi các động lực tăng trưởng truyền thống như xuất khẩu và đầu tư tư nhân chịu tác động bất lợi từ bên ngoài, vai trò của đầu tư công càng trở nên rõ nét. Đầu tư công không chỉ là một cấu phần quan trọng của tổng đầu tư toàn xã hội, mà còn là công cụ để Nhà nước chủ động điều tiết nền kinh tế, định hướng phân bổ nguồn lực và tạo lập nền tảng cho tăng trưởng trung và dài hạn.

Thông qua đầu tư công, Nhà nước tập trung nguồn lực cho phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu, nâng cao năng lực kết nối vùng, giảm chi phí sản xuất, kinh doanh và cải thiện môi trường đầu tư, qua đó hỗ trợ hình thành và củng cố các động lực tăng trưởng mới.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đầu tư toàn xã hội tiếp tục là một trong những yếu tố quan trọng đóng góp vào tăng trưởng GDP, trong đó vốn đầu tư khu vực nhà nước giữ vai trò nền tảng trong phát triển kết cấu hạ tầng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, trong các giai đoạn nền kinh tế chịu tác động tiêu cực từ các cú sốc bên ngoài, đầu tư công thường trở thành “điểm tựa” quan trọng, góp phần duy trì nhịp độ tăng trưởng, ổn định kinh tế - xã hội và tạo dư địa cho các khu vực kinh tế khác từng bước phục hồi và mở rộng hoạt động.

Trong bối cảnh đó, đầu tư công ngày càng được nhìn nhận không chỉ như một biện pháp ứng phó ngắn hạn mà là một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển trung và dài hạn. Việc tổ chức thực hiện đầu tư công hiệu quả, nhất là bảo đảm tiến độ giải ngân ngay từ đầu năm, có ý nghĩa quyết định đối với khả năng phát huy vai trò dẫn dắt của khu vực nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân và đầu tư nước ngoài gia tăng đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Việc triển khai đầu tư công hiện nay cũng diễn ra trong bối cảnh tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đặc biệt là ở cấp địa phương, đang được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Vì thế, việc phát huy hiệu quả đầu tư công, gắn với nâng cao chất lượng điều hành và tổ chức thực hiện, không chỉ mang ý nghĩa trước mắt trong việc hỗ trợ tăng trưởng, mà còn có vai trò then chốt trong việc tạo lập nền tảng phát triển bền vững cho nền kinh tế trong những năm tới.

Giải ngân đầu tư công và tác động đến tăng trưởng

Thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và chỉ đạo của Chính phủ, kế hoạch đầu tư công hằng năm tiếp tục được xây dựng với quy mô tương đối lớn, tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia và các công trình có sức lan tỏa đối với phát triển vùng, liên vùng.

Theo Bộ Tài chính, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của điều hành kinh tế, nhằm tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng trong bối cảnh tổng cầu của nền kinh tế còn chịu nhiều sức ép từ bên ngoài. Việc tổ chức giải ngân hiệu quả không chỉ có ý nghĩa về tiến độ thực hiện dự án mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc làm và thu nhập của người lao động.

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, tiến độ giải ngân đầu tư công đã có những chuyển biến tích cực. Theo số liệu công bố của Bộ Tài chính, đến hết tháng 11-2025, tổng vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước giải ngân đạt khoảng 553.250 tỷ đồng, tương đương 60,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, phản ánh nỗ lực đáng kể trong việc tổ chức thực hiện và nâng cao khả năng hấp thụ vốn đầu tư công.

Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để tiếp tục đẩy mạnh giải ngân đầu tư công trong các năm tiếp theo, nhất là trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho kết cấu hạ tầng chiến lược vẫn còn rất lớn.

Từ góc độ tác động vĩ mô, giải ngân đầu tư công ngay từ đầu năm có ý nghĩa trực tiếp và rõ nét đối với tăng trưởng kinh tế. Trước hết, đầu tư công tạo ra cầu trực tiếp đối với các ngành xây dựng, công nghiệp vật liệu, giao thông và các dịch vụ liên quan, qua đó góp phần duy trì hoạt động sản xuất, bảo đảm việc làm và thu nhập cho người lao động.

Đây là kênh tác động đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các động lực tăng trưởng từ bên ngoài, như xuất khẩu và đầu tư quốc tế, còn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Quan trọng hơn, đầu tư công còn phát huy tác động lan tỏa đối với khu vực kinh tế tư nhân và đầu tư nước ngoài. Việc cải thiện đồng bộ kết cấu hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng và đô thị không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, kinh doanh mà còn nâng cao khả năng kết nối và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, đầu tư công được triển khai kịp thời và hiệu quả sẽ góp phần củng cố niềm tin của khu vực doanh nghiệp, qua đó hỗ trợ hình thành các động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Để nâng cao hiệu quả đầu tư công trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước tiếp tục đối mặt với nhiều yếu tố bất định, đầu tư công vẫn giữ vai trò là một trong những công cụ quan trọng để Nhà nước điều hành tăng trưởng kinh tế, đặc biệt khi được tổ chức thực hiện và giải ngân kịp thời ngay từ đầu năm.

Tuy nhiên, để đầu tư công thực sự phát huy vai trò “lực đẩy” đối với tăng trưởng và là nền tảng cho phát triển bền vững, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô vốn mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện trong toàn bộ chu trình đầu tư.

Một là, tiếp tục nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị và lựa chọn dự án đầu tư công, bảo đảm phù hợp với quy hoạch, chiến lược phát triển ngành, vùng và địa phương, đồng thời khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún và kém hiệu quả.

Trong bối cảnh tổ chức bộ máy ở địa phương tiếp tục được sắp xếp theo hướng tinh gọn, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ hơn trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong toàn bộ chu trình đầu tư công, từ khâu chuẩn bị dự án, phân bổ kế hoạch vốn đến tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá. Việc làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch mà còn tạo điều kiện để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án ngay từ đầu kỳ kế hoạch.

Hai là, gắn việc đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công với tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và trách nhiệm của người đứng đầu. Thực tiễn cho thấy, ở những nơi người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, theo dõi sát sao tiến độ thực hiện, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh, kết quả giải ngân thường có chuyển biến tích cực.

Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh bộ máy quản lý được tinh gọn, khối lượng công việc tăng lên, đòi hỏi sự chủ động, quyết liệt và rõ trách nhiệm trong chỉ đạo, điều hành.

Ba là, định hướng đầu tư công gắn chặt với mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững. Việc ưu tiên nguồn lực cho các dự án kết cấu hạ tầng chiến lược, hạ tầng giao thông liên vùng, hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, cũng như các công trình phục vụ chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo không chỉ mang lại hiệu quả trước mắt trong việc kích thích tổng cầu mà còn tạo nền tảng lâu dài cho nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Bốn là, phát huy hiệu quả đầu tư công đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các chính sách tài khóa, tiền tệ và các công cụ điều tiết vĩ mô khác. Trong đó, đầu tư công giữ vai trò trụ cột của chính sách tài khóa, góp phần tạo dư địa cho điều hành kinh tế vĩ mô linh hoạt; đồng thời, hỗ trợ các động lực tăng trưởng khác, nhất là khu vực kinh tế tư nhân, phát huy hiệu quả.

Việc bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trung ương và địa phương, giữa lập kế hoạch, phân bổ vốn và điều hành ngân sách có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả tổng thể của chính sách đầu tư công./.