Đầu ngắn, đầu dài
Đầu ngắn, đầu dài chỉ là đặc điểm hộp sọ, là hình hài sinh học; khuyến học, khuyến tài mới là cơ chế cầu thị để phát triển
Trí thông minh của loài người định khu ở thùy trán. Hộp sọ kéo dài của những chủng người đầu dài (dolichocéphale) có nhiều năng lực trí tuệ và nghị lực mạnh mẽ. Còn các chủng tộc da vàng nói chung được xếp vào nhóm đầu ngắn (brachycéphale). Người thuộc chủng tộc đầu ngắn không có sáng kiến, thiếu ý chí, nghị lực.
Trên đây là những dòng chữ do một quan chức cai trị thuộc địa Pháp là Paul Giran dẫn lời các nhà nhân chủng học làm căn cứ để viết cuốn sách “Tâm lý dân tộc An Nam”, xuất bản lần đầu năm 1904 (Nhà xuất bản Hội Nhà văn in lại năm 2024). Theo cuốn sách này thì người Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mông Cổ thuộc chủng tộc da vàng Mongoloid, còn gọi là Đại chủng Á. Đây là nhóm người có đặc điểm ngoại hình đặc trưng như mắt đen, tóc đen thẳng, da vàng, khác với nước da trắng hồng của người châu Âu.
Truyền tụng rằng, xưa vó ngựa Mông Cổ đi đến đâu thì cỏ không mọc được ở đó. Thực ra, người Mông Cổ chinh phạt thế giới không chỉ bằng chân cưỡi ngựa, tay bắn cung, mà bằng cái đầu đầy mưu lược. Chuyện công chiếm thành Wulahai kiên cố là ví dụ cho thấy sự phiến diện trong thuyết đầu ngắn, đầu dài.
Vây giáp, tấn công liên tục nhưng vó ngựa Mông Cổ không thể lên thành. Thành Cát Tư Hãn bèn thương lượng cho quân dân trong thành Wulahai nộp cống vật là 1.000 con mèo và 1.000 con chim sẻ thì ông sẽ rút quân.
Sau khi nhận cống nộp mèo và chim sẻ, quân Mông Cổ buộc bông tẩm dầu, lưu huỳnh vào đuôi chúng và châm lửa. Các con vật hoảng loạn bay, chạy ngược vào thành, về tổ của chúng, gây ra hàng trăm đám cháy cùng lúc. Khi người trong thành hốt hoảng dập lửa thì quân Mông Cổ chớp thời cơ tấn công và nhanh chóng chiếm được thành.
Thế kỷ XIII, các nước châu Âu bị chinh phục bởi đội quân Mông Cổ thuộc chủng tộc da vàng Mongoloid đã chứng minh rằng đầu dài, đầu ngắn chỉ là cái nhìn phiến diện, là phân biệt chủng tộc.
Thực chất trong lịch sử, các dân tộc đều có cơ hội vươn lên lúc này lúc khác. Cuối thế kỷ XIX, Trung Quốc lạc hậu bị các đế quốc phương Tây xâu xé. Đầu thế kỷ XXI này, cả thế giới giật mình vì tiềm lực của Trung Quốc. Màn biểu diễn trí tuệ nhân tạo (AI) của người máy chào mừng năm mới 2026 ở Trung Quốc khiến các nước phải kính nể.
Tỷ phú người Mỹ giàu nhất thế giới - Elon Musk cho rằng con người phải mất hàng triệu năm tiến hóa mới có mức trí tuệ như hiện nay, nhưng AI có thể chỉ cần vài tháng. AI đã bắt đầu tự thiết kế chip cho chính mình, điều đó có nghĩa là nó đang tinh luyện bộ não của chính nó. Dựa trên thực trạng và xu hướng, Elon Musk dự đoán rằng năng lực tính toán AI của Trung Quốc sẽ vượt xa phần còn lại của thế giới.
Công nghệ và AI không phụ thuộc đầu dài hay đầu ngắn. Trong nhiều thập niên, Nhật Bản là một cường quốc xuất khẩu ô tô sang các thị trường phương Tây (như Mỹ và châu Âu) nhờ các thương hiệu danh tiếng, như Toyota, Honda, Mazda, Mitsubishi... Đầu thế kỷ XXI, sự ra đời điện thoại thông minh Samsung của Hàn Quốc đã chấm dứt sự thống trị thị trường điện thoại di động toàn cầu của Nokia, một thương hiệu nổi tiếng châu Âu.
Tổng hợp tin tức cho thấy đang có một làn sóng di cư ngược: đông đảo kỹ sư và nhà khoa học AI gốc Hoa đang ồ ạt rời thung lũng Silicon (Mỹ) trở về Trung Quốc do sự hấp dẫn về lương, thưởng và môi trường tại Mỹ thì không còn cởi mở, khuyến khích như trước.
Báo chí cũng nhận định rằng trong cuộc đua AI toàn cầu, dòng chảy chất xám giờ đây không còn đi theo con đường một chiều hướng về phương Tây, mà dịch chuyển linh hoạt đến những nơi mang lại cơ hội tươi mới và sự ổn định cao nhất. Giáo sư Ngô Bảo Châu cũng đã quyết định rời Đại học Chicago (Mỹ) để gia nhập Đại học Hồng Kông (Trung Quốc).
Trong lịch sử, tiến bộ văn minh không phụ thuộc sắc tóc, màu da. Những người Mỹ da màu như Mục sư Luther King, Tổng thống Barack Obama đã chứng tỏ điều đó. Thực dân Pháp cũng học được rất nhiều về người Việt Nam sau trận Điện Biên Phủ chứ không phải trong cuốn sách “Tâm lý dân tộc An Nam”.
Đầu ngắn, đầu dài chỉ là đặc điểm hộp sọ, là hình hài sinh học; khuyến học, khuyến tài mới là cơ chế cầu thị để phát triển. Kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam diễn ra trong bối cảnh thế giới văn minh đang xoay trục sang châu Á. Đó là cơ hội vàng cho dân tộc ta vượt lên. Khi ấy, thêm nhiều người sẽ nhận ra rằng cuốn sách cũ “Tâm lý dân tộc An Nam” sẽ là tài liệu hữu ích để đối chiếu, tham khảo./.
