Dầu mỏ đang “lắng nghe” ai?

Bất chấp tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc chiến tranh sắp kết thúc, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các tàu chở dầu và cơ sở hạ tầng đã đẩy giá cả lên cao, làm nổi bật ảnh hưởng trực tiếp của Tehran đối với dòng chảy cung cấp qua eo biển Hormuz.

Các thị trường dầu mỏ thường hoạt động như một thước đo địa - chính trị. Nhưng trong cuộc khủng hoảng Trung Đông hiện nay, các thị trường dầu mỏ bắt đầu giống với một thứ gì đó mang tính chính trị hơn. Giá cả tăng giảm không chỉ dựa trên cung và cầu, mà còn dựa trên lời nói và những lời đe dọa và cả độ tin cậy của chúng - vốn cũng biến động như giá dầu.

Ban đầu, dầu mỏ dường như nghe theo Mỹ. Khi Tổng thống Mỹ D. Trump gợi ý rằng cuộc chiến với Iran có thể sớm kết thúc, giá dầu đã giảm mạnh từ mức cao kỷ lục. Nhưng trong những ngày sau đó, thị trường bắt đầu phớt lờ Washington và chú ý hơn đến Tehran.

Khi Iran củng cố lời lẽ của nước này bằng các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu và những lời đe dọa mới đối với eo biển Hormuz, giá dầu lại tăng vọt vượt qua mốc 100 USD/thùng.

Kết quả là một thị trường đầy biến động vốn dường như ngày càng bị chi phối bởi những tuyên bố gây tác động đến dòng chảy dầu mỏ - tuyên bố càng có vẻ đáng tin cậy, giá dầu càng nhạy cảm với nó. Và hiện tại, có rất nhiều sự bất ổn đang gia tăng xung quanh giá dầu.

Trong khi nhiều người dự đoán ông D. Trump sẽ lại “nhát gan bỏ cuộc” và chiến tranh sẽ sớm kết thúc như ông chủ Nhà Trắng từng nhiều lần tuyên bố, Iran lại đang chứng minh những lời đe dọa của nước này bằng các cuộc tấn công, khiến dầu mỏ bốc cháy theo đúng nghĩa đen.

Thị trường dầu mỏ đang lắng nghe Iran?

Biến động mạnh đầu tiên xảy ra trong tuần đầu tháng 3 khi giá dầu Brent đã tăng vọt lên khoảng 119,50 USD/thùng - mức cao nhất kể từ giữa năm 2022, do ngày càng quan ngại cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran có thể làm gián đoạn việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz.

Mối quan ngại đó bắt nguồn từ yếu tố địa lý. Khoảng 1/5 nguồn cung dầu của thế giới được vận chuyển qua tuyến đường biển hẹp giữa Iran và Oman này. Bất kỳ mối đe dọa nào đối với việc vận chuyển ở đó ngay lập tức dẫn đến cú sốc giá toàn cầu.

Tuy nhiên, thị trường đột nhiên bình tĩnh trở lại sau những bình luận của ông D. Trump cho rằng cuộc chiến sắp kết thúc. Giá dầu giảm mạnh, có lúc xuống dưới 90 USD, sau khi ông D. Trump nói rằng cuộc chiến đã “hoàn tất” và có thể sớm kết thúc, đồng thời năng lực hải quân của Iran đã bị phá hủy phần lớn, ngụ ý rằng khả năng làm gián đoạn giao thông tàu chở dầu của nước này bị hạn chế.

Nhưng lần này giá dầu lại vượt mốc 100 USD vì lời nói của Iran dường như có trọng lượng hơn. Tâm trạng thị trường thay đổi đột ngột khi Iran đáp trả bằng những tuyên bố kèm theo các cuộc tấn công.

Giá dầu Brent đã tăng hơn 9% vào ngày 12-3, lên 100,52 USD/thùng sau khi Iran tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ và vận tải, đồng thời đánh trúng một số tàu thuyền trong khu vực.

Một số tàu chở nhiên liệu đã bị các xuồng chở đầy chất nổ tấn công trong vùng biển Iraq, làm dấy lên những lo ngại mới rằng hoạt động vận chuyển hàng hải ở vịnh Ba Tư đang trở nên không an toàn.

Sự leo thang này đã gửi thông điệp đến các nhà giao dịch rằng quốc gia nằm cạnh eo biển Hormuz vẫn có khả năng đe dọa hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Iran đã tuyên bố công khai chiến lược của nước này. Người phát ngôn của Bộ chỉ huy quân sự Iran cảnh báo Mỹ rằng “hãy chuẩn bị cho giá dầu lên mức 200 USD/thùng”. Đối với thị trường dầu mỏ, những lời nói đó có trọng lượng vì chúng đi kèm với hành động.

Các tàu chở dầu, giếng dầu, kho chứa và cảng đã bị Iran tấn công và hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị chậm lại. Đột nhiên, luận điểm trước đó về một cuộc chiến gần như đã kết thúc trở nên kém thuyết phục hơn.

Lời nói của ông D. Trump “hết thiêng”

Một yếu tố khác định hình tâm lý thị trường chính là sự không chắc chắn về việc liệu Mỹ có sẵn lòng, hay thậm chí có khả năng, bảo đảm an toàn cho tàu chở dầu đi qua vùng Vịnh hay không. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã đăng tải trên mạng xã hội một thời gian ngắn rằng quân đội Mỹ đã bảo vệ một tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz trước khi xóa bỏ tuyên bố này.

Nhà Trắng sau đó đã làm rõ rằng tuyên bố đó không chính xác. Sự việc này làm dấy lên những câu hỏi khó chịu về việc liệu Hải quân Mỹ có thực sự đủ khả năng để bảo đảm giao thông tàu chở dầu thông suốt ở Hormuz hay không.

Đối với các nhà giao dịch, sự mơ hồ quan trọng gần như bằng thực tế. Nếu các nhà khai thác tàu chở dầu không thể dựa vào sự bảo vệ được bảo đảm, chi phí bảo hiểm sẽ tăng lên, vận chuyển chậm lại và rủi ro đối với nguồn cung tăng lên.

Lời đề nghị bảo hiểm trước đó của ông D. Trump đối với các tàu chở dầu dường như cũng không thuyết phục được các nhà giao dịch. Ông đã công bố một kế hoạch tái bảo hiểm trị giá 20 tỷ USD để khôi phục vận chuyển qua eo biển trên.

Sau đó, ông nói rằng các chủ tàu nên “thể hiện sự can đảm” bằng cách đi qua vùng chiến sự. Giá dầu hiện nay dường như đã bỏ qua những động thái này. Rõ ràng là những lời bảo đảm từ ông D. Trump không còn tác động đến giá dầu nữa.

Thị trường đang lựa chọn nên tin ai

Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, các chính phủ thường cố gắng ổn định thị trường dầu mỏ bằng cách giải phóng dự trữ khẩn cấp. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã công bố điều mà họ gọi là đợt giải phóng phối hợp lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này.

32 quốc gia thành viên của cơ quan này đã đồng ý giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, trong đó Mỹ đóng góp 172 triệu thùng trong 4 tháng tới.

Về lý thuyết, lượng dầu đó sẽ giúp ổn định thị trường, nhưng trên thực tế, điều đó đã không xảy ra. Ngay cả sau thông báo, giá dầu lại tăng vọt khi các vụ tấn công tàu chở dầu gia tăng và mối lo ngại về eo biển Hormuz ngày càng lớn.

Các chiến lược gia thị trường đã cảnh báo rằng việc giải phóng dự trữ chỉ có thể giải quyết được một phần vấn đề. Tina Teng - một chiến lược gia tại Moomoo ANZ - nói rằng, những biện pháp như vậy có thể chỉ mang lại sự cứu trợ tạm thời nếu tình trạng gián đoạn vận chuyển vẫn tiếp diễn.

Tương tự, các nhà phân tích tại Tập đoàn ING - một tổ chức tài chính và ngân hàng đa quốc gia lớn có trụ sở tại Hà Lan - cảnh báo rằng, mối quan ngại lớn nhất của thị trường không chỉ đơn thuần là nguồn cung, mà là liệu dầu có thể đến tay người tiêu dùng hay không nếu eo biển Hormuz vẫn không an toàn.

Các nhà phân tích tại ING nói với Reuters rằng, cách duy nhất để giảm giá một cách bền vững là rất đơn giản: “cách duy nhất để thấy giá dầu giảm một cách bền vững là đưa dầu chảy qua eo biển Hormuz”.

Cho đến khi điều đó xảy ra, các nhà giao dịch sẽ cho rằng thị trường vẫn đang thiếu hụt nguồn cung về mặt cấu trúc. Cũng giống như những lời lẽ của ông D. Trump không tác động đến giá dầu, kế hoạch của IEA dường như cũng không có nhiều hiệu quả.

Có thể thấy rõ, những biến động mạnh mẽ của giá dầu trong những tuần qua cho thấy một quy luật: đầu tiên, dầu mỏ đã lắng nghe những lời trấn an chính trị từ Washington. Những bình luận của ông D. Trump về việc chiến tranh sắp kết thúc đã đẩy giá dầu giảm mạnh.

Sau đó, thị trường bắt đầu lắng nghe một yếu tố khác - thực tế vật chất ở eo biển Hormuz. Các cuộc tấn công của Iran vào các tàu chở dầu, các mối đe dọa đóng cửa tuyến đường biển và cảnh báo giá dầu có thể tăng vọt lên 200 USD đã tác động mạnh mẽ hơn đến giá cả so với các tuyên bố chính trị hoặc việc giải phóng dự trữ.

Sự khác biệt nằm ở độ tin cậy. Thị trường phản ứng với những tác nhân có thể ảnh hưởng trực tiếp nhất đến nguồn cung. Hiện tại, tác nhân đó đang nằm ở bờ Bắc của eo biển Hormuz. Cho đến khi dòng chảy dầu qua tuyến đường thủy hẹp này được bảo đảm an toàn trở lại, các nhà giao dịch có khả năng sẽ tiếp tục lắng nghe Tehran nhiều hơn là Washington./.