Đảo Nam Yết – con cá kình khổng lồ giữa Biển Đông
Nhìn từ trên cao, đảo Nam Yết hiện lên như một con cá kình khổng lồ đang lừng lững bơi về phía Tây, hướng đất liền Tổ quốc, đuôi quẫy tung sóng Biển Đông. Nhìn từ hướng con tàu đi tới, Nam Yết trông như một ốc đảo xanh đang chớp chớp con mắt hải đăng chào khách đến thăm.
Tượng Trần Hưng Đạo tạc bằng đá xanh đặt trên bệ cao, mình mặc giáp trụ, chân đạp trên sóng, tay trái cầm Binh thư yếu lược, tay phải chỉ xuống phía biển như nói với các thế hệ hậu thế rằng: biển trời này là một phần máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc. Phải giữ lấy!
Hơn 50 năm không ngừng lớn mạnh
Con tàu cập bến cảng ngay trong âu tàu lớn của đảo, mang đến cho chúng tôi một cảm giác ngỡ ngàng khi đặt chân lên đảo lần nay, vừa vui, vừa tự hào về sự lớn mạnh của hòn đảo – pháo đài kiên trung của đất nước trên vùng biển Trường Sa.
Đảo Nam Yết đã trải qua một lịch sử lâu dài, rất đặc biệt trong số các đảo của nước ta ở Trường Sa. Ngày 22-8-1956, phái bộ quân sự chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã đến thị sát và dựng bia chủ quyền ở đây.
Bia chủ quyền ghi rõ: “Quần đảo Trường Sa trực thuộc tỉnh Phước Tuy. Phái bộ quân sự thị sát nghiên cứu đến viếng quần đảo này ngày 22 tháng 8 năm 1956 dưới sự hướng dẫn của Hải quân Việt Nam”.
Từ tháng 8-1973, quân đội Việt Nam Cộng hòa đã đồn trú tại đây. Đảo mang tên Nam Ai, trở thành trung tâm chỉ huy của các đơn vị quân đội Việt Nam Cộng hòa đồn trú trên các đảo ở Trường Sa. Ngày 27-4-1975, Hải quân của ta đã đổ bộ lên đảo và hoàn toàn làm chủ hòn đảo. Từ đó, đảo được đổi tên thành đảo Nam Yết.
Nam Yết là một đảo san hô thuộc cụm đảo Nam Yết của quần đảo Trường Sa, có tọa độ địa lý là: 10010’45’’ Vĩ độ Bắc, 114022’0’’ Kinh độ Đông. Đảo Nam Yết nằm trên một rạn san hô vòng lớn, mặt ngoài về phía Nam rất dốc, rất sâu, mặt trong về phía Bắc, hướng vào vụng biển thoải đều và nông. Diện tích của rạn san hô vòng này lên đến gần 4km2. Đất trên đảo này chủ yếu là sạn, sỏi và cát thô từ san hô, vỏ sò ốc và chỉ mới hình thành khoảng hơn 10.000 năm trước. Khí hậu đảo Nam Yết mang đặc trưng của khí hậu nam Biển Đông, nhiệt độ trong năm trung bình từ 26,50C đến 270C và biến thiên theo mùa không lớn. Mưa nhiều vào 3 tháng cuối năm. Mỗi năm có hơn 10 cơn bão, áp thấp ảnh hưởng trực tiếp đến đảo. Hải đăng Nam Yết nằm về phía Tây Nam đảo, được xây dựng năm 2013, có thân sơn màu trắng - đỏ - trắng, chiều cao tháp đèn là 24,9m, chu kỳ chớp 15 giây.
Qua hơn 50 năm xây dựng, phát triển, đảo Nam Yết không ngừng lớn mạnh, trở thành một trong những pháo đài trung kiên của Tổ quốc, một thiên đường xanh giữa biển trời Trường Sa. Nam Yết được mệnh danh là “Thủ đô dừa của Trường Sa”.
Trên đảo có hàng trăm cây dừa, có những cây đã có tuổi đời đáng xếp vào hàng các “cụ”. Nhiều cây dừa sai trĩu quả. Nhiều con đường trên đảo rợp bóng mát của hàng dừa. Cán bộ, chiến sĩ trên đảo còn đang tiếp tục nhân giống, trồng thêm dừa trên đảo và hỗ trợ các đảo khác.
Đặc biệt, hôm chúng tôi lên đảo được chiêu đãi nước dừa. Thật hạnh phúc khi được nhận một ly nước dừa mát lạnh giữa trưa nắng gắt. Một cảm giác lâng lâng khó tả khi cảm nhận cái vị ngọt đậm đà rất riêng chỉ có ở những trái dừa trên hòn đảo đất cằn khô, quanh năm khét nắng và lộng gió của đảo Nam Yết.
Không chỉ có dừa, trên đảo Nam Yết còn có nhiều loại cây khác, từ những loài cây phổ biến ở Trường Sa như: tra, bàng vuông, bàng ta, mù u, phong ba đến những loài cây được mang từ đất liền ra trồng đã quen dần với năng gió, khô khát ở đảo như: mía, đu đủ.
Đặc biệt, đu đủ ở Nam Yết rất sai quả. Có người đã gọi Nam Yết là “Vương quốc của đu đủ”. Thật ra, vườn đu đủ trên đảo chỉ rộng vài trăm mét vuông, không thể so với những thứ “quy mô vương quốc” như trên đất liền.
Nhưng ở đảo, vấn đề không phải số lượng, quy mô. Có được vườn đu đủ như vậy đã là công sức chăm bón, tưới tắm công phu lắm, đã là thành quả quý lắm!
Đặc biệt gây ấn tượng là 2 cây đại thụ tỏa bóng rợp mát một góc quảng trường trung tâm của đảo. Cây bàng vuông có 8 nhánh lớn, vươn ra 8 hướng, cành lá xanh tươi xum xuê, đã được công nhận là “Cây di sản”.
Cư dân trên đảo kể rằng, cây bàng vuông ấy có từ lâu lắm. Những người đầu tiên đồn trú trên đảo đã nhìn thấy cây rồi. Vốn ban đầu, cây chỉ có một gốc lớn. Về sau gốc cây chết khô, mục nát, từ gốc cây nảy lên 8 mầm cây và lớn dần lên thành 8 nhánh cây như ngày nay.
Cách cây bàng vuông 8 nhánh chỉ gần chục mét là cây mù u, gốc cây to cả vài người ôm không xuể. Cây vươn cành nhánh, xòe tán rộng, lá xanh mướt. Tán lá 2 cây cổ thụ vươn rộng, tạo thành 2 cái ô xanh khổng lồ dương lên, che rợp cả một vùng rộng.
Khu vực dưới 2 tán cây cổ thụ trở thành nơi nghỉ ngơi, uống nước, trò chuyện của cư dân trên đảo những lúc thư thả, rỗi rãi. Nơi đây cũng là địa điểm mà không có vị khách nào đến thăm Nam Yết không dừng chân ngồi nghỉ, chia sẻ với nhau những câu chuyện, cảm nhận mới mẻ về cảnh và người trên đảo tiền tiêu của Tổ quốc.
Người đến thăm Nam Yết không thể không đến thăm Tượng đài Quốc công tiết chế Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn và chùa Nam Huyên - 2 địa điểm có ý nghĩa tâm linh quan trọng trên đảo.
Tượng Trần Hưng Đạo tạc bằng đá xanh đặt trên bệ cao, mình mặc giáp trụ, chân đạp trên sóng, tay trái cầm Binh thư yếu lược, tay phải chỉ xuống phía biển như nói với các thế hệ hậu thế rằng: biển trời này là một phần máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc. Phải giữ lấy!
Từ Tượng đài Trần Hưng Đạo đi về phía Đông vài trăm mét ta bắt gặp chùa Nam Huyên. Mái chùa khiêm nhường nép dưới bóng rợp cây lá xanh mát. Mới bước đến gần chùa đã nghe tiếng mõ đều đều như điểm nhịp thời gian, mang lại cảm giác bình yên trên đảo nhỏ.
Phòng truyền thống trên đảo Nam Yết rộng hàng trăm mét vuông, bài trí rất hiện đại. Hiện vật trưng bày trong phòng khá phong phú, từ những di vật khảo cổ trên đảo, những hình ảnh, hiện vật gắn với lịch sử hòn đảo, lịch sử và những chiến công của Hải quân Việt Nam và đơn vị đồn trú trên đảo, đến những quà tặng của các đoàn khách đến thăm và làm việc tại đảo.
Nhiều vị khách vào thăm phòng truyền thống đều rất thích thú đứng chụp ảnh dưới cột chỉ đường đặt ở một góc phòng, trong đó chỉ hướng và ghi khoảng cách đến một số địa điểm ở quần đảo Trường Sa, ở nước ta và cả một số thành phố lớn trên thế giới.
Trên đảo Nam Yết có bệnh xá với sự kết nối hỗ trợ từ Bệnh viện quân đội 103 và Trường Đại học Quân y. Bệnh xá không chỉ khám chữa bệnh cho cư dân trên đảo, mà còn chữa bệnh, phát thuốc và xử lý những ca cấp cứu, giúp cho bà con ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển.
Chỉ riêng quý I-2026, Bệnh xá Nam Yết đã khám và cấp thuốc cho 2.417 lượt người, cấp cứu 119 ca, điều trị 115 ca bệnh nhân, trong đó thực hiện thủ thuật phẫu thuật 53 trường hợp.
Vùng biển quanh đảo Nam Yết có hệ sinh vật rất phong phú. Theo một thống kê từ năm 2009, ở đây có 185 loài thực vật phù du, 141 loài động vật phù du, 225 loài sinh vật đáy, 298 loài san hô, 186 loài cá rạn san hô, 8 loài rùa biển và thú biển.
Nhà nước ta đã quyết định quy hoạch Nam Yết thành Khu bảo tồn biển với tổng diện tích 35.000ha. Đây là khu bảo tồn biển lớn nhất Việt Nam.
Hướng tới một trung tâm kinh tế phát triển
Tôi trở lại Nam Yết sau 4 năm, gặp lại nhiều hình ảnh, đường nét đã trở thành quen thuộc, đã ghi khắc không phai mờ trong tâm trí: màu xanh cây lá; những căn nhà đầm ấm, khang trang của cư dân; trường học với tiếng đọc bài trong trẻo ngây thơ của trẻ nhỏ; hình ảnh vị tướng lĩnh thiên tài, người Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo oai nghiêm trước mênh mang biển lớn; những đường nét cổ kính của mái chùa trong bóng rợp cây xanh...
Nhưng tôi cũng thật ngỡ ngàng trước những thay đổi to lớn của hòn đảo. Âu tàu đã đủ để sức để đón những con tàu lớn, hiện đại cập bến, giúp tàu thuyền của bà con ngư dân neo đậu nhận tiếp tế và tránh trú kể cả trong những điều kiện thời tiết phức tạp.
Sẽ đến lúc chúng ta đánh thức con cá kình khổng lồ - Nam Yết, để nơi đây không chỉ là tiền đồn bất khả xâm phạm bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc, mà còn là một trung tâm kinh tế phát triển, góp phần làm giàu cho đất nước, quê hương.
Những công trình trên đảo được củng cố, xây dựng mới khang trang hơn, bền vững hơn, đảm bảo cho đảo ngày càng xứng tầm với một pháo đài kiên trung, mạnh mẽ, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.
Nhiều cây xanh tiếp tục được ươm trồng, chăm bón để hòn đảo ngày càng xứng đáng hơn với danh hiệu “thiên đường xanh”, cho đảo nhỏ ngày càng xanh tươi, xinh đẹp hơn lên.
Và tất cả cho tôi một cảm nhận rằng, hình ảnh “Nam Yết như hình một con cá kình khổng lồ đang nghiêng mình giỡn sóng giữa biển san hô” mà tôi đã nhắc đến trong thiên bút ký “Ghi dọc hải trình Trường Sa” năm xưa, nay đã trưởng thành hơn, sức vóc hơn và mạnh mẽ hơn!
“Với không gian bao la giữa biển trời, những tiềm năng, thế mạnh to lớn về du lịch khó có nơi nào sánh được, hy vọng có một ngày nào đó, chúng ta sẽ xây dựng Nam Yết giàu đẹp, thành thiên đường du lịch, để người dân có thể đến nghỉ dưỡng trên đảo, lặn biển ngắm san hô và thưởng thức những hảo vị, quà tặng của biển cả!”.
Anh bạn nhà báo nói với giọng sôi nổi và rất thành ý. Tại sao không? Nhiều người trong chúng tôi cùng ý nghĩ như thế! Vâng, sẽ đến lúc chúng ta đánh thức con cá kình khổng lồ - Nam Yết, để nơi đây không chỉ là tiền đồn bất khả xâm phạm bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc, mà còn là một trung tâm kinh tế phát triển, góp phần làm giàu cho đất nước, quê hương./.
