Đánh giá các động lực phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền Trung - Tây Nguyên trong kỷ nguyên mới

Hội thảo nhằm đánh giá toàn diện những tiềm năng, lợi thế, dư địa phát triển và các động lực tăng trưởng mới của khu vực miền Trung - Tây Nguyên; đồng thời đề xuất các định hướng, giải pháp nhằm phát huy hiệu quả các nguồn lực, tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của vùng trong giai đoạn mới.

Các đồng chí: PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; PGS, TS Nguyễn Ngọc Hoà, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III đồng chủ trì hội thảo.

Dự hội thảo có các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đến từ các học viện, trường đại học, viện nghiên cứu; đại diện lãnh đạo các địa phương, sở, ban, ngành khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS, TS Nguyễn Ngọc Hòa - Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III - nhấn mạnh, miền Trung - Tây Nguyên là khu vực có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; đồng thời là không gian phát triển giàu tiềm năng với hệ thống cảng biển, sân bay, hành lang kinh tế, tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa đa dạng.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng, cùng với việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc nhận diện đầy đủ các động lực tăng trưởng, những lợi thế cạnh tranh cũng như các điểm nghẽn phát triển của khu vực có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

Theo đồng chí, bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực miền Trung - Tây Nguyên vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như liên kết vùng chưa thực sự hiệu quả, hạ tầng chiến lược còn thiếu đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới, năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn nhiều hạn chế.

Do đó, cần có những nghiên cứu chuyên sâu nhằm làm rõ các động lực phát triển mới, từ đó đề xuất các cơ chế, chính sách và giải pháp phù hợp để phát huy tiềm năng, lợi thế của vùng trong thời gian tới.

Hội thảo đã nhận được 62 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý. Các tham luận tập trung phân tích những xu hướng phát triển mới của thế giới và tác động đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên; đánh giá vai trò chiến lược của vùng trong tiến trình phát triển đất nước; làm rõ tiềm năng và dư địa phát triển trong các lĩnh vực kinh tế biển, logistics, năng lượng tái tạo, công nghiệp công nghệ cao, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế rừng, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nhiều tham luận cũng đề cập đến các vấn đề liên kết vùng, phát triển hạ tầng chiến lược, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho khu vực.

Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng miền Trung - Tây Nguyên đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi nhiều chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển vùng đang được triển khai đồng bộ.

Việc phát huy hiệu quả lợi thế về kinh tế biển, hệ thống cảng biển và logistics, năng lượng tái tạo, các khu kinh tế ven biển, hành lang kinh tế Đông - Tây cùng với thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực trong thời gian tới.

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Dũng Anh - Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III - cho rằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương khu vực miền Trung.

Tuy nhiên, cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn lực cho lĩnh vực này vẫn còn phân tán, dàn trải; năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp còn hạn chế và liên kết vùng trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo chưa thực sự hiệu quả.

Từ thực tiễn đó, đồng chí đề xuất đổi mới cơ chế phân bổ nguồn lực theo hướng tập trung, trọng điểm, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo; xác lập doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; hoàn thiện cơ chế tài chính linh hoạt cho khoa học, công nghệ; đồng thời tăng cường liên kết vùng, và phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước nhằm hình thành các cực đổi mới sáng tạo, tạo động lực tăng trưởng mới cho khu vực miền Trung trong giai đoạn phát triển mới.

PGS, TS Nguyễn Văn Quang - Học viện Chính trị khu vực III - đánh giá: Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong thời điểm đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo hướng phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của từng vùng và hình thành các cực tăng trưởng có sức lan tỏa mạnh là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược.

Trong cấu trúc phát triển quốc gia, miền Trung giữ vai trò là không gian kết nối giữa Bắc và Nam, giữa biển với Tây Nguyên và các nước tiểu vùng sông Mê Kông; đồng thời là địa bàn hội tụ nhiều lợi thế về kinh tế biển, cảng biển nước sâu, logistics, năng lượng tái tạo, du lịch và các hành lang kinh tế quốc tế.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh thời gian qua đã mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển của khu vực theo hướng tích hợp hơn, tạo điều kiện hình thành các tổ hợp phát triển mới giữa biển, đồng bằng và cao nguyên, mở rộng quy mô thị trường và nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ nguồn lực.

PGS, TS Nguyễn Minh Phương - Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng - cho rằng, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025 không chỉ tạo ra sự thay đổi về tổ chức lãnh thổ mà còn mở ra không gian phát triển mới cho khu vực miền Trung, đặc biệt là Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Sau sáp nhập, nhiều địa phương đã chủ động rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch tỉnh theo hướng tích hợp, phù hợp với quy mô và cấu trúc phát triển mới; trong đó, Đà Nẵng - Quảng Nam định hướng hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics và công nghiệp công nghệ cao; Quảng Ngãi - Kon Tum phát triển không gian liên kết giữa công nghiệp, cảng biển với kinh tế cửa khẩu và vùng nguyên liệu Tây Nguyên; Khánh Hòa - Ninh Thuận tập trung xây dựng cực tăng trưởng kinh tế biển, năng lượng và logistics quốc tế; Gia Lai - Bình Định tăng cường kết nối giữa cao nguyên và duyên hải thông qua các hành lang kinh tế chiến lược.

Theo tác giả, quá trình này tạo điều kiện phát huy lợi thế quy mô, hình thành các không gian phát triển tích hợp giữa biển, đồng bằng và cao nguyên, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển từ địa giới hành chính sang không gian chức năng, đẩy mạnh tích hợp quy hoạch, hoàn thiện cơ chế điều phối vùng và tăng cường liên kết giữa các cực tăng trưởng nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực, bảo đảm phát triển bền vững khu vực miền Trung trong giai đoạn mới...

Phát biểu kết luận hội thảo, PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà đánh giá cao các tham luận, ý kiến trao đổi tâm huyết, trách nhiệm và có giá trị khoa học, thực tiễn sâu sắc của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đại biểu tham dự.

Các tham luận đã tập trung phân tích nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền Trung - Tây Nguyên trong bối cảnh mới; đồng thời cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn có giá trị, góp phần nhận diện rõ hơn những động lực tăng trưởng mới, các tiềm năng, lợi thế nổi trội cũng như những khó khăn, thách thức và yêu cầu đặt ra đối với sự phát triển của khu vực trong giai đoạn tới.

Đồng chí nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, với mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Trong tiến trình đó, khu vực miền Trung - Tây Nguyên có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, là cầu nối giữa Bắc và Nam, giữa vùng duyên hải với Tây Nguyên, đồng thời là không gian phát triển giàu tiềm năng về kinh tế biển, năng lượng tái tạo, logistics, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế số.

Việc phát huy hiệu quả các tiềm năng, lợi thế của khu vực không chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển của từng địa phương, mà còn góp phần tạo dựng các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế quốc gia.

Đồng chí cũng cho rằng, việc thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ năm 2025 đã mở ra những không gian phát triển mới với quy mô lớn hơn về lãnh thổ, dân số, nguồn lực và thị trường. Đây là cơ hội quan trọng để tái cấu trúc các động lực tăng trưởng, thúc đẩy liên kết vùng, tích hợp các nguồn lực phát triển và nâng cao hiệu quả quản trị.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới về hoàn thiện thể chế, điều chỉnh quy hoạch, tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và nâng cao năng lực điều hành của chính quyền các cấp. Do đó, các địa phương cần chủ động rà soát, cập nhật và tích hợp quy hoạch phát triển phù hợp với không gian hành chính mới; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả nhằm phát huy tối đa lợi thế của các đơn vị hành chính sau sắp xếp.

PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà nhấn mạnh rằng, để khu vực miền Trung - Tây Nguyên phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển theo hướng lấy liên kết vùng làm nền tảng, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực; đẩy mạnh phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, nhất là hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng số và hạ tầng năng lượng; thu hút có chọn lọc các dòng vốn đầu tư chất lượng cao; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời khai thác hiệu quả các tiềm năng về kinh tế biển, công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao.

Bên cạnh đó, cần chú trọng bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, giữ vững quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng đời sống của người dân.

Kết quả hội thảo sẽ được ban tổ chức tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu để phục vụ công tác tham mưu, tư vấn chính sách, góp phần hoàn thiện các chủ trương, định hướng và giải pháp phát triển khu vực miền Trung - Tây Nguyên trong giai đoạn tới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng của đất nước./.