Cửa sổ nhìn ra thế giới

Cuộc gặp Nga - Mỹ - Trung Quốc bên lề APEC 2026 và triển vọng đối thoại chiến lược

Hà Anh • 16/11/2026 16:30

Bên lề Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC (Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương) tại Thâm Quyến, Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến có cuộc gặp ba bên đầu tiên. Kế hoạch được Nhà Trắng và Điện Kremlin xác nhận, trong khi Bắc Kinh cho biết đang trao đổi với các bên liên quan. Sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực, việc 3 nhà lãnh đạo cùng thảo luận về vũ khí hạt nhân có thể mở đường cho đối thoại. Triển vọng ấy phụ thuộc vào khả năng dung hòa những ưu tiên khác nhau của 3 nước.

lanh-dao.jpg
Ba nhà lãnh đạo Nga - Mỹ - Trung Quốc dự kiến gặp mặt bên lề Hội nghị APEC 2026_Ảnh: Global Look Press

Ba ưu tiên tại Thâm Quyến

Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 diễn ra ngày 18 và 19-11-2026. Với 21 nền kinh tế thành viên chiếm hơn 60% GDP toàn cầu, APEC năm nay tập trung vào mở cửa, đổi mới và hợp tác, trong đó thương mại và trí tuệ nhân tạo (AI) là những nội dung đáng chú ý.

Cuộc gặp giữa 3 nhà lãnh đạo Nga - Mỹ - Trung Quốc được thu xếp bên lề hội nghị. Địa điểm Thâm Quyến tạo điều kiện cho 3 nhà lãnh đạo tiếp xúc trực tiếp trong một chuyến công du vốn đã có chương trình nghị sự kinh tế riêng.

Theo giới phân tích nhận định, Mỹ muốn đưa Trung Quốc vào một khuôn khổ kiểm soát vũ khí hạt nhân cùng với Nga. Đề xuất này được đặt ra sau khi Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược mới (New START) hết hiệu lực ngày 5-2-2026.

Hiệp ước từng giới hạn mỗi bên ở mức 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược triển khai theo quy tắc tính của hiệp ước, đồng thời quy định trao đổi dữ liệu và thanh sát. Các biện pháp minh bạch đã suy yếu từ trước khi New START hết hiệu lực.

Việc hiệp ước chấm dứt làm mất cơ sở pháp lý chung cho cả giới hạn số lượng lẫn việc kiểm chứng, khiến mỗi bên khó đánh giá hơn về quy mô và hướng điều chỉnh lực lượng của bên kia.

Trung Quốc có cơ sở để thận trọng với một khuôn khổ ba bên. Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) ước tính vào tháng 1-2026, Nga có khoảng 5.420 đầu đạn, Mỹ có 5.042 và Trung Quốc có 620, tính cả đầu đạn đã loại biên nhưng chưa tháo dỡ.

Các con số này phản ánh tổng số đầu đạn theo cách thống kê của SIPRI. Chênh lệch về quy mô đặt ra vấn đề phân bổ nghĩa vụ. Một mức trần chung đủ thấp để hạn chế Mỹ và Nga vẫn có thể để lại dư địa mở rộng cho Trung Quốc. Một mức trần sát với quy mô lực lượng của Trung Quốc lại đòi hỏi Mỹ và Nga chấp nhận cắt giảm sâu.

Với tư cách chủ nhà, Bắc Kinh có thể tham gia trao đổi cấp cao để duy trì ổn định quan hệ với Mỹ và giữ quan hệ đối tác chiến lược với Nga, đồng thời bảo lưu lập trường về hình thức và điều kiện đàm phán.

Đối với Nga, cuộc gặp mở ra cơ hội duy trì đối thoại trực tiếp với Washington về ổn định chiến lược và củng cố vai trò của Nga trong các vấn đề an ninh quốc tế.

Nga từng đề xuất 2 nước tiếp tục tuân thủ các giới hạn trung tâm của New START thêm 1 năm sau khi hiệp ước hết hiệu lực. Đề xuất đó cho thấy, Nga quan tâm đến việc duy trì khả năng dự báo trong quan hệ hạt nhân song phương.

Chính quyền Tổng thống Vladimir Putin cũng muốn thảo luận về Ukraina, song theo AP, một quan chức cấp cao Mỹ cho biết ông Donald Trump dự kiến tránh nêu vấn đề này tại cuộc gặp ba bên.

Iran là chủ đề có khả năng được thảo luận vì xung đột và gián đoạn hàng hải qua eo biển Hormuz tác động đến cả 3 nước theo những cách khác nhau.

Washington có lợi ích trong việc giảm căng thẳng và khôi phục lưu thông hàng hải. Bắc Kinh quan tâm đến an ninh nguồn cung năng lượng và chi phí nhập khẩu. Moscow phải tính đến cả quan hệ với Tehran lẫn tác động của biến động giá dầu đối với một nước xuất khẩu năng lượng.

Những lợi ích đó tạo cơ sở để trao đổi về giảm căng thẳng và bảo đảm an toàn vận tải. Tuy nhiên, khả năng chuyển trao đổi thành cam kết thực tế còn phụ thuộc vào quyết định của Iran, Israel và các bên trực tiếp liên quan.

apec-2026.jpg
Hội nghị APEC 2026 tại Trung Quốc_Ảnh: Global Look Press

Dư địa đối thoại và giới hạn của một thỏa thuận ba bên

Giới phân tích nhận định, kết quả khả thi nhất ở Thâm Quyến là một bước khởi đầu về quy trình. Ba nhà lãnh đạo có thể giao đầu mối tiếp tục tham vấn về cách duy trì liên lạc trong khủng hoảng, thông báo trước một số hoạt động quân sự hoặc tăng tính minh bạch theo nguyên tắc có đi có lại.

Những biện pháp này có thể được xem xét ngay cả khi 3 nước còn bất đồng về mức trần đầu đạn. Nếu có lịch tham vấn và nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm chuyên gia, các bên sẽ có cơ sở để kiểm tra mức độ sẵn sàng hợp tác sau cuộc gặp. Một quan chức Mỹ được AP dẫn lời cho biết, Washington kỳ vọng mở đầu cuộc trao đổi và dự kiến chưa công bố thỏa thuận.

Trong dài hạn, có thể hình dung 2 tiến trình song song. Mỹ và Nga có thể bàn về việc khôi phục cơ chế minh bạch và giới hạn song phương dựa trên kinh nghiệm của New START. Đối thoại có Trung Quốc có thể khởi đầu từ giảm nguy cơ tính toán sai và làm rõ những cam kết mà mỗi nước sẵn sàng chấp nhận.

Cách tiếp cận này giúp Washington và Moscow xử lý khoảng trống do hiệp ước hết hiệu lực, đồng thời để ngỏ khả năng mở rộng hợp tác khi ba bên tìm được nguyên tắc phân bổ nghĩa vụ phù hợp.

Mức độ tiến triển sẽ phụ thuộc vào việc họ có thống nhất được phạm vi cam kết, cách kiểm chứng và điều kiện thực hiện qua nhiều vòng đàm phán hay không.

Nhiều ý kiến chuyên gia so sánh hội nghị ở Thâm Quyến với Yalta năm 1945, phản ánh mối quan tâm về khả năng các cường quốc thương lượng những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến bên thứ ba.

Bối cảnh lịch sử của Yalta gắn với việc các nước đồng minh thảo luận về trật tự hậu chiến khi Chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc ở châu Âu.

Tại Thâm Quyến, ba bên dự kiến gặp nhau trong lúc các xung đột còn diễn biến và lợi ích của mỗi nước khác biệt trên nhiều hồ sơ. Riêng với Ukraina, Moscow, Washington và Bắc Kinh có thể trao đổi quan điểm hoặc thăm dò khả năng nối lại đối thoại.

Một dàn xếp có thể thực thi về ngừng bắn, bảo đảm an ninh hay phục hồi sau xung đột cần sự tham gia của Ukraina và sự phối hợp với các bên có trách nhiệm thực hiện cam kết, trong đó có các đối tác châu Âu.

Với các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, tác động trước mắt có thể đến qua giá năng lượng, chi phí vận tải và mức độ ổn định của quan hệ Mỹ – Trung.

Chuỗi cung ứng bán dẫn là một ví dụ. Doanh nghiệp cần dự báo được các quy định về tiếp cận công nghệ, thị trường và nguyên liệu đầu vào để quyết định đầu tư dài hạn.

Một tín hiệu hạ nhiệt từ đối thoại cấp cao có thể cải thiện kỳ vọng, nhưng tác động bền vững còn tùy thuộc vào chính sách thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và các thỏa thuận thương mại được thực thi sau hội nghị.

Chương trình hợp tác kinh tế của APEC có ý nghĩa riêng ở chỗ tạo điều kiện cho cả 21 nền kinh tế thành viên tham gia thảo luận về thương mại và công nghệ.

Nếu diễn ra theo kế hoạch, cuộc gặp tại Thâm Quyến sẽ cho thấy Nga – Mỹ - Trung Quốc có thể duy trì trao đổi cấp cao đến đâu trong lúc cạnh tranh chiến lược tiếp diễn.

Dấu hiệu đáng theo dõi sau hội nghị là liệu các bên có công bố đầu mối, nội dung và thời điểm cho vòng tham vấn tiếp theo về ổn định hạt nhân hay không.

Một tiến trình như vậy sẽ tạo cơ hội khôi phục khả năng dự báo giữa 3 nước và giảm nguy cơ tính toán sai trong những thời điểm căng thẳng./.

    Nổi bật
        Mới nhất
        Cuộc gặp Nga - Mỹ - Trung Quốc bên lề APEC 2026 và triển vọng đối thoại chiến lược
        • Mặc định