Cuộc chuyển đổi phương thức quản trị lớn nhất trong nhiều thập niên

Một năm chưa phải là khoảng thời gian đủ dài để khẳng định thành công cuối cùng của một cuộc cải cách lớn. Nhưng 1 năm là đủ để nhận diện một sự chuyển động rất quan trọng: khi mô hình tổ chức mới đi vào cuộc sống, trọng tâm của cải cách không còn chỉ là sắp xếp lại bộ máy, mà đã chuyển sang một yêu cầu sâu sắc hơn - đổi mới phương thức vận hành của bộ máy ấy.

Đó cũng là ý nghĩa lớn nhất của Hội nghị hôm nay. Sau 1 năm, câu hỏi không còn là "có nên cải cách hay không", mà là "làm thế nào để mô hình mới vận hành hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn và tạo động lực mạnh mẽ hơn cho phát triển".

Chính từ góc nhìn đó, có thể thấy cuộc cải cách hiện nay không chỉ là đổi mới tổ chức, mà là sự khởi đầu của một cuộc chuyển đổi phương thức quản trị quốc gia có ý nghĩa sâu rộng nhất trong nhiều thập niên.

“

Tinh gọn tổ chức chưa bao giờ là mục tiêu tự thân. Mục tiêu cao hơn là xây dựng một hệ thống chính trị hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thống nhất và gần dân hơn. Bộ máy là hình thức tổ chức; phương thức vận hành mới quyết định chất lượng quản trị.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Điều đang thay đổi không chỉ là bộ máy

Một năm vận hành mô hình mới đã cho thấy một thực tế đáng chú ý: những khó khăn phát sinh hiện nay không còn chủ yếu đến từ việc thiết kế mô hình, mà đến từ yêu cầu làm cho mô hình ấy vận hành ngày càng thông suốt và hiệu quả.

Đó là dấu hiệu tích cực. Bởi trong mọi cuộc cải cách lớn, giai đoạn khó nhất không phải là quyết định thay đổi, mà là biến sự thay đổi về tổ chức thành sự thay đổi về chất lượng quản trị.

Tinh gọn tổ chức chưa bao giờ là mục tiêu tự thân. Mục tiêu cao hơn là xây dựng một hệ thống chính trị hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thống nhất và gần dân hơn. Bộ máy là hình thức tổ chức; phương thức vận hành mới quyết định chất lượng quản trị.

Trong nhiều năm qua, hệ thống chính trị nước ta đã đóng vai trò quyết định trong việc giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Tuy nhiên, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, chuyển đổi số mạnh mẽ hơn và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, phương thức vận hành của bộ máy cũng phải được đổi mới để đáp ứng yêu cầu mới.

Điều đó lý giải vì sao cuộc cải cách lần này không dừng lại ở việc sắp xếp tổ chức. Điều cốt lõi là tạo ra một phương thức quản trị phù hợp hơn với một nền kinh tế năng động hơn, một xã hội hiện đại hơn và một Nhà nước kiến tạo phát triển.

Ở góc độ đó, có thể nói cuộc cải cách hiện nay đánh dấu bước chuyển từ tư duy "quản lý" sang tư duy "quản trị". Quản lý chủ yếu hướng tới duy trì trật tự và thực hiện quy trình; quản trị hướng tới giải quyết vấn đề, tạo lập giá trị và thúc đẩy phát triển. Đây chính là ý nghĩa chiến lược của việc đổi mới mô hình tổ chức hệ thống chính trị.

Quyền lực được tổ chức lại để phục vụ tốt hơn

Nếu phần nổi của cuộc cải cách là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức, thì phần sâu hơn chính là sự thay đổi trong cách tổ chức và vận hành quyền lực công.

Thực tiễn 1 năm qua cho thấy, ở đâu quyền hạn được xác định rõ hơn, trách nhiệm được giao đầy đủ hơn và sự phối hợp được thực hiện hiệu quả hơn, ở đó việc giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp cũng chuyển biến rõ nét.

Ngược lại, những nơi còn lúng túng chủ yếu không phải vì mô hình chưa đúng, mà vì phương thức vận hành mới đang trong quá trình hoàn thiện.

Một đặc điểm nổi bật của quản trị hiện đại là quyền lực được tổ chức để phục vụ phát triển và phục vụ nhân dân. Trong mô hình mới, việc tiếp tục phân cấp, phân quyền được thực hiện theo hướng rõ hơn về thẩm quyền, rõ hơn về trách nhiệm và gắn chặt hơn với cơ chế kiểm tra, giám sát.

Cấp nào gần dân hơn, hiểu thực tiễn hơn và có khả năng giải quyết công việc hiệu quả hơn thì cần được giao quyền tương xứng. Nhưng quyền hạn luôn phải đi cùng trách nhiệm giải trình và sự kiểm soát chặt chẽ bằng thể chế, pháp luật.

Đó là sự chuyển đổi từ "quản lý theo cấp" sang "quản trị theo trách nhiệm". Trong mô hình cũ, một công việc có thể phải đi qua nhiều tầng trung gian. Trong mô hình mới, yêu cầu đặt ra là rút ngắn khoảng cách giữa quyết định và thực tiễn, giữa chính sách và cuộc sống, giữa chính quyền và người dân.

Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều hành mà còn khuyến khích tính chủ động, sáng tạo của địa phương và cơ sở. Khi quyền hạn được xác định rõ, trách nhiệm cũng trở nên rõ ràng hơn; khi trách nhiệm rõ ràng, việc đánh giá kết quả và xử lý trách nhiệm cũng minh bạch hơn.

Bản chất của sự thay đổi không phải là quyền lực được phân tán hay tập trung hơn, mà là quyền lực được tổ chức hợp lý hơn để tạo ra kết quả tốt hơn. Đây cũng chính là yêu cầu của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Mô hình mới chỉ thành công khi tạo ra năng lực mới

Có lẽ bài học quan trọng nhất sau 1 năm là: không có mô hình tổ chức nào tự thân tạo ra hiệu quả. Hội nghị sáng nay, vì thế, không chỉ nhìn lại việc đã sắp xếp được bao nhiêu đầu mối hay hoàn thành bao nhiêu nhiệm vụ tổ chức.

Điều quan trọng hơn là xác định nhiệm vụ của giai đoạn tiếp theo: chuyển từ "hoàn thành sắp xếp" sang "nâng cao năng lực vận hành". Đó là lúc chất lượng của cuộc cải cách sẽ được quyết định bởi năng lực ra quyết định, năng lực phối hợp, năng lực thực thi và năng lực phục vụ nhân dân.

Một mô hình tổ chức mới chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra năng lực quản trị mới.

Năng lực đầu tiên là năng lực ra quyết định. Trong bối cảnh phát triển nhanh và cạnh tranh gay gắt, khả năng ra quyết định kịp thời, đúng pháp luật và sát thực tiễn trở thành lợi thế quan trọng của một nền quản trị hiện đại.

Năng lực thứ hai là năng lực phối hợp. Hầu hết những vấn đề phát triển ngày nay đều mang tính liên ngành, liên vùng và liên cấp. Vì vậy, cùng với việc sắp xếp tổ chức, cần đổi mới phương thức phối hợp trên cơ sở dữ liệu liên thông, quy trình thống nhất và trách nhiệm rõ ràng.

Năng lực thứ ba là năng lực thực thi. Chính sách chỉ tạo ra giá trị khi được thực hiện hiệu quả. Đây cũng là lý do cấp cơ sở ngày càng giữ vai trò quan trọng hơn trong mô hình mới. Cơ sở là nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân, nơi chính sách được hiện thực hóa và cũng là nơi phản ánh rõ nhất chất lượng của bộ máy.

“

Thành công của cải cách không được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà bằng mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp; bằng thời gian xử lý công việc ngắn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn và chất lượng dịch vụ công tốt hơn.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Năng lực thứ tư là năng lực phục vụ. Thành công của cải cách không được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà bằng mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp; bằng thời gian xử lý công việc ngắn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn và chất lượng dịch vụ công tốt hơn.

Muốn tạo ra những năng lực ấy, giai đoạn tiếp theo của cuộc cải cách cần tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu dùng chung và xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên kết quả thực thi.

Nói cách khác, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay không còn là "hoàn thành việc sắp xếp", mà là chuyển hóa mô hình tổ chức mới thành năng lực vận hành mới của quốc gia.

Đích đến cuối cùng là một nền quản trị phát triển hiện đại

Nhìn từ Hội nghị hôm nay, có thể thấy cuộc cải cách đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu giai đoạn đầu tập trung vào việc thiết kế lại mô hình tổ chức, thì giai đoạn tiếp theo sẽ quyết định bởi khả năng hoàn thiện phương thức quản trị.

Thành công cuối cùng sẽ không được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà bằng chất lượng vận hành của cả hệ thống; không được đo bằng những thay đổi trên sơ đồ tổ chức, mà bằng những thay đổi người dân cảm nhận được trong đời sống hằng ngày.

Đó cũng là con đường để từng bước xây dựng một nền quản trị phát triển hiện đại: dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, với một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hoạt động hiệu lực, hiệu quả, lấy người dân và sự phát triển của đất nước làm trung tâm của mọi cuộc cải cách.

“

Ý nghĩa lớn nhất của cuộc cải cách hiện nay sẽ không chỉ là một bộ máy tinh gọn hơn, mà là sự hình thành một phương thức quản trị hiện đại hơn, hiệu lực hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Cuộc cải cách bước sang giai đoạn mới

Sau 1 năm vận hành mô hình mới, Hội nghị toàn quốc hôm nay không chỉ tổng kết một chặng đường cải cách. Quan trọng hơn, Hội nghị phát đi một thông điệp rõ ràng rằng cuộc cải cách đang bước sang giai đoạn mới - giai đoạn nâng cao chất lượng vận hành của toàn bộ hệ thống chính trị.

Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, những bước phát triển vượt bậc luôn gắn liền với những đổi mới sâu sắc về phương thức quản trị.

Đối với Việt Nam, ý nghĩa lớn nhất của cuộc cải cách hiện nay sẽ không chỉ là một bộ máy tinh gọn hơn, mà là sự hình thành một phương thức quản trị hiện đại hơn, hiệu lực hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Đó chính là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.