Công nghệ tài chính tạo khả năng hồi phục đáng nể tại khu vực ASEAN

Sau năm 2023 đầy biến động khi nguồn vốn đầu tư mạo hiểm giảm mạnh 41% so với cùng kỳ năm trước trên khắp Đông Nam Á, quý cuối cùng của năm 2024 đã mang lại sự phục hồi đáng ngạc nhiên khi giá trị các giao dịch Fintech (công nghệ tài chính) tăng 28% so với quý trước, khối lượng thanh toán xuyên biên giới tăng vọt và vượt qua mức đỉnh trước đại dịch COVID-19.

Sự năng động của Fintech đang nổi lên như một yếu tố then chốt hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) Đông Nam Á hồi phục.

Các nhà phân tích tại Bain & Company và Google cho rằng, tổng giá trị hàng hóa giao dịch (GMV) của nền kinh tế số Đông Nam Á năm 2025 đã vượt 300 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2024, với Fintech chiếm gần 1/3 mức tăng trưởng đó.

Theo các chuyên gia thuộc Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), tính đến tháng 2-2025, nền kinh tế số ASEAN bao gồm 6 lĩnh vực cốt lõi: thương mại điện tử (tổng giá trị giao dịch 186 tỷ USD), vận tải và giao đồ ăn (48 tỷ USD), truyền thông trực tuyến (31 tỷ USD), du lịch trực tuyến (42 tỷ USD), thanh toán và cho vay Fintech (doanh thu 18 tỷ USD) và cơ sở hạ tầng đám mây (5 tỷ USD). Indonesia chiếm 40% tổng giá trị giao dịch khu vực, tiếp theo là Thái Lan (18%), Việt Nam (15%), Philippines (13%), Singapore (9%).

Đòn bẩy từ các căng thẳng thương mại toàn cầu

Trong bài phân tích trên trang asialifestylemagazine.com, nhiều nhà phân tích đã nhấn mạnh tới khả năng phục hồi của người tiêu dùng trong khu vực ASEAN.

Bất chấp những khó khăn do lạm phát, khối lượng giao dịch ví điện tử vào tháng 12-2025 đã tăng 23% so với cùng kỳ năm trước đó, được thúc đẩy bởi các dự án thí điểm khả năng tương tác mã QR và sự gia tăng tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh ở vùng nông thôn (hiện đạt 78% trên toàn ASEAN-6).

Trong bức tranh toàn cảnh đó, Fintech chính là chất xúc tác cho khả năng phục hồi mạnh mẽ của của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) khu vực. Sự năng động của Fintech đang nổi lên như một yếu tố then chốt hỗ trợ SMEs.

Những thách thức do các căng thẳng thương mại toàn cầu gây ra đang thúc đẩy việc áp dụng Fintech và chứng minh giá trị của những đổi mới này đối với các SMEs Đông Nam Á.

Điều đầu tiên là khả năng nhận tiền nhanh hơn, tiếp cận vốn nhanh chóng hơn. Các SMEs thay vì phải chờ đợi hàng tuần hoặc hàng tháng để vay vốn ngân hàng truyền thống hoặc nhận thanh toán từ khách hàng, các nền tảng Fintech cung cấp các dịch vụ như tài trợ hóa đơn (nhận tiền tạm ứng cho các hóa đơn chưa thanh toán) và cho vay ngang hàng (P2P) (kết nối trực tiếp doanh nghiệp với nhà đầu tư).

Bài phân tích trên trang weforum.org lấy ví dụ về Funding Societies - một nhà điều hành P2P lớn ở Đông Nam Á - đã giải ngân hơn 4,38 tỷ USD cho hơn 100.000 doanh nghiệp SME, với gần 95% khoản vay được hoàn tất trong vòng chưa đầy 5 ngày. Điều này giúp các SME quản lý các chi phí phát sinh bất ngờ hoặc đầu tư vào việc tìm kiếm thị trường mới.

Thứ hai là Fintech có khả năng giúp hoạt động xuất nhập khẩu dễ dàng hơn. Việc bán hàng sang các quốc gia mới thường đồng nghĩa với việc thực hiện các giao dịch chuyển khoản ngân hàng quốc tế phức tạp và tốn kém.

Các nền tảng thanh toán kỹ thuật số đơn giản hóa điều này với các giao dịch nhanh hơn, rẻ hơn và minh bạch hơn. Các nền tảng thanh toán xuyên biên giới kỹ thuật số cung cấp các giải pháp được tối ưu hóa, nhanh hơn và tiết kiệm chi phí hơn, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ dàng tiếp cận các đối tác quốc tế mới.

Được khởi xướng vào cuối năm 2022, Sáng kiến Kết nối thanh toán khu vực ASEAN (RPC) đã đơn giản hóa các giao dịch xuyên biên giới bằng cách cho phép thanh toán bằng tiền tệ địa phương, giảm sự phụ thuộc vào các bên trung gian, từ đó giảm chi phí và thời gian giao dịch.

Ngoài ra, các chuyên gia đã chỉ ra yếu tố tăng cường sự tin cậy và hiệu quả trong chuỗi cung ứng tại ASEAN. Các công cụ Fintech có thể cải thiện cách thức luân chuyển tiền tệ trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Một số công nghệ mới, như blockchain, hứa hẹn mang lại sự minh bạch và hiệu quả cao hơn nữa trong việc theo dõi hàng hóa và thanh toán.

Ví dụ, sáng kiến PromptBiz của Thái Lan nhằm mục đích đơn giản hóa thương mại và thanh toán B2B (giao dịch trực tiếp giữa doanh nghiệp và doanh nghiệp), cho phép các doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ dàng tiếp cận nguồn tài trợ hóa đơn thông qua các ngân hàng tham gia.

Tiêu chuẩn cho toàn cầu

Khi một lượng lớn SMEs áp dụng các công cụ Fintech vì nhu cầu thiết yếu, đó không chỉ là câu chuyện về sự sống còn. Đó là một môi trường thử nghiệm thực tế cho những cách thức kinh doanh tốt hơn trên toàn cầu.

Các SME châu Á đang chứng minh trên quy mô lớn rằng các giải pháp Fintech không chỉ là lý thuyết mà còn là những công cụ thiết thực, hiệu quả và hữu ích cho thương mại toàn cầu.

Khi các doanh nghiệp dần quen với việc thanh toán nhanh hơn, chi phí giao dịch thấp hơn và tính minh bạch cao hơn, những lợi ích này bắt đầu trở thành kỳ vọng mới.

Sự chuyển đổi này không diễn ra từ từ, mà là hệ quả trực tiếp của những áp lực hiện tại buộc phải đổi mới nhanh chóng, khiến việc áp dụng rộng rãi trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Điều này có thể thúc đẩy các công ty lớn và các ngân hàng truyền thống cải thiện dịch vụ của họ.

Các công cụ và phương pháp đang được các doanh nghiệp vừa và nhỏ ưa chuộng hiện nay rất có thể sẽ trở thành tiêu chuẩn trong thương mại và tài chính quốc tế trong tương lai.

Quyền tiếp cận bình đẳng

Theo các chuyên gia thuộc Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), hiện còn có không ít rào cản đối với Fintech, công cụ thực sự giúp ích cho tất cả SME và định hình lại thương mại toàn cầu.

Nhiều nhà phân tích đã nói về khoảng cách kỹ thuật số tại ASEAN khi không phải người dân nào cũng có quyền tiếp cận bình đẳng với các công cụ kỹ thuật số hoặc kỹ năng sử dụng chúng.

Đây là một khoảng cách mà nếu không được giải quyết trong nền kinh tế toàn cầu đang số hóa nhanh chóng hiện nay, khá nhiều SME sẽ bị tụt hậu. Các sáng kiến như “Go Digital ASEAN”, đã đào tạo hơn 215.000 SME về kỹ năng kỹ thuật số và đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Cùng lúc, việc sử dụng nhiều công cụ kỹ thuật số đồng nghĩa với việc gia tăng nguy cơ bị tấn công mạng. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường là mục tiêu tấn công.

Các thống kê chỉ ra rằng 43% các cuộc tấn công mạng năm 2023 nhắm vào các doanh nghiệp nhỏ, và “tổn thất” trung bình của một cuộc tấn công như vậy có thể rất lớn, thậm chí lên đến 120.000 USD. Các biện pháp an ninh mạng mạnh mẽ hơn và nâng cao nhận thức là vô cùng quan trọng.

Ngoài ra là vấn đề phải có các quy tắc rõ ràng và sự hợp tác. Các quy tắc dành cho Fintech vẫn đang được phát triển và có thể có sự khác biệt lớn giữa các quốc gia. Cần có các quy định rõ ràng và nhất quán hơn để khuyến khích đổi mới đồng thời bảo vệ người dùng và bảo đảm sự ổn định tài chính./.