Cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và những vấn đề đặt ra trong thực hiện phát triển nguồn nhân lực ở thành phố Hà Nội

Cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, việc lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) không chỉ là một quyết định mang tính chiến lược, mà còn là sự khẳng định con đường phát triển đặc thù, phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và mục tiêu phát triển bền vững, công bằng của đất nước. Một trong những nội dung cốt lõi của mô hình này chính là cơ chế phân bổ nguồn lực yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của nền kinh tế, khả năng huy động và sử dụng các yếu tố đầu vào cho tăng trưởng, cũng như đảm bảo các mục tiêu xã hội.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực theo hướng vừa phát huy vai trò của thị trường, vừa đảm bảo vai trò điều tiết của Nhà nước là yêu cầu cấp thiết. Đặc biệt, khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, thì việc xây dựng một cơ chế phân bổ nguồn lực hiệu quả, công bằng, linh hoạt và thích ứng là nền tảng không thể thiếu.

Nguồn lực, xét theo nghĩa rộng, bao gồm toàn bộ các yếu tố vật chất và phi vật chất có thể huy động để phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Theo các nhà kinh tế học cổ điển như Adam Smith, nguồn lực bao gồm đất đai, lao động và vốn. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, khái niệm này đã được mở rộng, bao gồm cả công nghệ, thể chế, tri thức, thông tin, năng lực quản trị và cả các nguồn lực tiềm năng trong tương lai.

Phân bổ nguồn lực là quá trình xác định cách thức, mức độ và địa điểm sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu phát triển. Đây là hoạt động mang tính chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và tính bền vững của quá trình phát triển.

Vai trò của Nhà nước trong phân bổ nguồn lực

Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc định hướng, điều tiết và can thiệp vào quá trình phân bổ nguồn lực. Vai trò này được thể hiện qua ba công cụ chính: ngân sách nhà nước, chính sách ưu tiên và chiến lược phát triển.

Một là, phân bổ thông qua ngân sách nhà nước. Ngân sách nhà nước là công cụ tài chính quan trọng nhất để Nhà nước thực hiện chức năng phân bổ nguồn lực. Thông qua ngân sách, Nhà nước đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, kết cấu hạ tầng những lĩnh vực mà thị trường không thể hoặc không muốn đầu tư do lợi nhuận thấp hoặc rủi ro cao. Việc phân bổ ngân sách cần bảo đảm nguyên tắc hiệu quả, công bằng và minh bạch. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn tồn tại tình trạng phân bổ dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu phát triển dài hạn. Điều này đòi hỏi cải cách mạnh mẽ trong quy trình lập kế hoạch, phân bổ và giám sát ngân sách.

Hai là, chính sách ưu tiên và định hướng phát triển. Nhà nước sử dụng các chính sách ưu tiên để định hướng dòng chảy của nguồn lực vào các lĩnh vực, vùng miền hoặc nhóm đối tượng cần được thúc đẩy. Ví dụ, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chính sách phát triển vùng sâu vùng xa, hay chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ cao. Các chính sách này không chỉ tạo động lực cho khu vực tư nhân, mà còn góp phần điều chỉnh những lệch lạc của thị trường, bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa các vùng, các tầng lớp dân cư, và giữa các ngành kinh tế.

Ba là, Chiến lược phát triển quốc gia. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là kim chỉ nam cho toàn bộ hoạt động phân bổ nguồn lực. Các chiến lược như Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm, Quy hoạch tổng thể quốc gia, hay các chương trình mục tiêu quốc gia đều đóng vai trò định hình hướng đi, xác định ưu tiên và phân bổ nguồn lực tương ứng. Tuy nhiên, một trong những thách thức hiện nay là khả năng dự báo và thích ứng của các chiến lược còn hạn chế. Trong bối cảnh biến động nhanh chóng của công nghệ, môi trường và địa chính trị, việc xây dựng chiến lược cần linh hoạt hơn, có khả năng điều chỉnh theo thời gian thực.

Vai trò của thị trường trong điều tiết cung - cầu nguồn lực

Thị trường, với tư cách là cơ chế tự điều chỉnh thông qua tín hiệu giá cả, đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả. Khi giá cả phản ánh đúng quan hệ cung - cầu, các nguồn lực sẽ được điều chuyển tới nơi có năng suất cao nhất, từ đó tối ưu hóa hiệu quả kinh tế.

Một là, cơ chế giá cả và cạnh tranh. Giá cả là tín hiệu quan trọng nhất trong nền kinh tế thị trường. Khi một loại hàng hóa hoặc dịch vụ trở nên khan hiếm, giá sẽ tăng, kích thích sản xuất và điều chỉnh tiêu dùng. Ngược lại, khi dư thừa, giá giảm sẽ hạn chế sản xuất và khuyến khích tiêu dùng. Cạnh tranh trên thị trường thúc đẩy các doanh nghiệp nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và sử dụng nguồn lực một cách tiết kiệm. Đây là động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Hai là, thị trường lao động, vốn và công nghệ. Các thị trường chuyên biệt như thị trường lao động, thị trường vốn, thị trường công nghệ đóng vai trò điều tiết các nguồn lực đầu vào. Khi các thị trường này vận hành hiệu quả, các nguồn lực sẽ được phân bổ tới những ngành, lĩnh vực có tiềm năng phát triển cao. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các thị trường này vẫn còn nhiều hạn chế, như thị trường lao động thiếu minh bạch, thị trường vốn chưa đa dạng hóa, thị trường công nghệ còn yếu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng điều tiết và phân bổ nguồn lực theo tín hiệu thị trường.

Về sự kết hợp giữa Nhà nước và thị trường

Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN là sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố: thị trường và Nhà nước. Trong đó, thị trường đóng vai trò phân bổ nguồn lực theo nguyên tắc hiệu quả, còn Nhà nước bảo đảm các mục tiêu xã hội, công bằng và phát triển bền vững. Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, sự phối hợp giữa Nhà nước và thị trường không phải là sự lựa chọn mang tính tình thế, mà là nguyên lý vận hành cốt lõi, phản ánh bản chất của mô hình phát triển kinh tế đặc thù của Việt Nam. Việc phân bổ nguồn lực bao gồm vốn, lao động, đất đai, công nghệ và tri thức không thể chỉ dựa vào một cơ chế duy nhất, mà phải là sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố: thị trường và Nhà nước. Sự phối hợp này được định hình bởi ba nguyên tắc cơ bản sau:

Một là, thị trường quyết định phân bổ nguồn lực trong phần lớn các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.

Thị trường, với tư cách là cơ chế tự điều chỉnh thông qua tín hiệu giá cả, đóng vai trò trung tâm trong việc phân bổ nguồn lực. Trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, nơi mà cạnh tranh lành mạnh và thông tin thị trường đầy đủ, thị trường có khả năng xác định đâu là ngành nghề, sản phẩm, dịch vụ cần được đầu tư, mở rộng hay thu hẹp. 1- Giá cả phản ánh quan hệ cung - cầu, từ đó dẫn dắt dòng chảy của vốn và lao động tới các lĩnh vực có năng suất cao, tiềm năng phát triển lớn. 2- Lợi nhuận là động lực thúc đẩy các chủ thể kinh tế tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực, đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả. 3- Cạnh tranh loại bỏ các mô hình sản xuất kém hiệu quả, tạo ra áp lực cải tiến liên tục.

Việc để thị trường đóng vai trò quyết định trong phân bổ nguồn lực giúp nền kinh tế vận hành theo nguyên tắc hiệu quả, tiết kiệm và năng động. Tuy nhiên, điều này chỉ phát huy tối đa khi thị trường vận hành minh bạch, có thông tin đầy đủ và được bảo vệ khỏi các hành vi thao túng, độc quyền.

Hai là, Nhà nước can thiệp có chọn lọc vào những lĩnh vực thiết yếu hoặc khi thị trường thất bại.

Thị trường không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Trong nhiều trường hợp, thị trường có thể dẫn đến phân bổ sai lệch, gây ra các hệ quả tiêu cực như bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường, thiếu hụt hàng hóa công cộng, hoặc không đảm bảo an sinh xã hội. Khi đó, vai trò của Nhà nước trở nên đặc biệt quan trọng, gồm: 1- Can thiệp vào lĩnh vực thiết yếu: như giáo dục, y tế, kết cấu hạ tầng, phúc lợi xã hội những lĩnh vực mà thị trường không thể hoặc không muốn đầu tư do lợi nhuận thấp hoặc rủi ro cao. 2- Khắc phục thất bại thị trường: thông qua các chính sách điều tiết, trợ giá, thuế, quy định pháp lý, Nhà nước điều chỉnh các lệch lạc của thị trường, đảm bảo sự phát triển hài hòa và bền vững. 3- Định hướng phát triển dài hạn: thị trường thường có xu hướng ngắn hạn, trong khi Nhà nước có khả năng hoạch định chiến lược dài hạn, đầu tư vào các lĩnh vực có tính nền tảng như khoa học - công nghệ, giáo dục, năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, sự can thiệp của Nhà nước phải được thực hiện một cách có chọn lọc, dựa trên nguyên tắc hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Việc can thiệp quá mức hoặc sai lệch có thể dẫn đến méo mó thị trường, làm giảm động lực cạnh tranh và sáng tạo.

Ba là, sự phối hợp phải bảo đảm tính bổ sung, không chồng lấn, không triệt tiêu lẫn nhau.

Nguyên tắc quan trọng nhất trong mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN là sự phối hợp giữa Nhà nước và thị trường phải mang tính bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau, tránh tình trạng chồng lấn chức năng hoặc triệt tiêu vai trò của nhau. Thị trường và Nhà nước không đối lập, mà là hai cơ chế cùng tồn tại, cùng vận hành trong một hệ thống thống nhất. Nhà nước không thay thế thị trường, mà tạo điều kiện để thị trường phát triển lành mạnh, đồng thời can thiệp khi cần thiết để đảm bảo các mục tiêu xã hội. Thị trường không tuyệt đối hóa, mà phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật, đạo đức và chiến lược phát triển quốc gia. Sự phối hợp này đòi hỏi một hệ thống thể chế rõ ràng, minh bạch, có cơ chế giám sát và phản hồi hiệu quả. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của bộ máy quản lý nhà nước, bảo đảm tính chuyên nghiệp, liêm chính và khả năng thích ứng với biến động kinh tế - xã hội.

Nguồn lực cho phát triển nhân lực ở thành phố Hà Nội

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, nguồn nhân lực không chỉ là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất mà còn là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi mô hình phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đối với Hà Nội trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa và giáo dục của cả nước phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao, là một trong ba khâu đột phá chiến lược, được xác định rõ trong các nghị quyết của Đảng bộ thành phố.

Theo Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 5-5-2022, của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hà Nội cần “có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm thu hút, trọng dụng nguồn nhân lực chất lượng cao trong nước và quốc tế”. Điều này cho thấy, phát triển nguồn nhân lực không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết mà còn là chiến lược dài hạn để Hà Nội vươn lên trở thành thành phố thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Quy mô và tiềm năng nguồn nhân lực

Hà Nội hiện có dân số trên 8 triệu người, với diện tích tự nhiên hơn 334.470 ha, chiếm khoảng 1% diện tích cả nước. Là nơi tập trung hơn 100 trường đại học, học viện, hàng trăm trung tâm nghiên cứu, cơ sở đào tạo nghề, Hà Nội sở hữu một hệ sinh thái giáo dục - đào tạo lớn nhất cả nước. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Hà Nội tăng trưởng ổn định, đạt khoảng 7,39%/năm, thu nhập bình quân đầu người ước đạt 5.420 USD¹. Mức sống cao, môi trường làm việc năng động, cùng với hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện đã giúp Hà Nội trở thành điểm đến hấp dẫn đối với lao động từ các địa phương khác và cả quốc tế.

Chất lượng nguồn nhân lực

Hiện nay, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của thành phố có bước trưởng thành rõ rệt, chất lượng ngày càng được nâng lên, cơ cấu độ tuổi, giới tính, ngành nghề ngày càng hợp lý. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực nói chung vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của nền kinh tế tri thức, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao, quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo.

Một số vấn đề nổi bật, gồm: 1- Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp so với các nước trong khu vực. 2- Kỹ năng mềm, kỹ năng số, khả năng ngoại ngữ của lực lượng lao động còn hạn chế. 3- Sự liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”, đào tạo không sát với nhu cầu thị trường.

Các nguồn lực phục vụ phát triển nhân lực

Một là, nguồn lực tài chính. Ngân sách nhà nước dành cho giáo dục - đào tạo tại Hà Nội luôn chiếm tỷ trọng lớn, đặc biệt trong các chương trình mục tiêu như “Phát triển văn hóa - xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thủ đô” giai đoạn 2016-2020. Ngoài ra, thành phố còn huy động nguồn lực từ xã hội hóa, hợp tác quốc tế, đầu tư của doanh nghiệp vào đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn lực tài chính còn thiếu hiệu quả, chưa có cơ chế phân bổ linh hoạt theo nhu cầu thực tế của từng ngành, từng địa phương. Việc đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp, đào tạo lại lao động trung niên còn hạn chế.

Hai là, nguồn lực thể chế và chính sách. Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, như chính sách hỗ trợ học phí, học bổng, chính sách tuyển dụng đặc cách đối với người có thành tích xuất sắc. Luật Thủ đô (sửa đổi, có hiệu lực từ năm 2025) cũng quy định rõ về việc tiếp nhận người Việt Nam và người nước ngoài có trình độ chuyên môn cao vào làm việc tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp. Tuy nhiên, các chính sách này vẫn chưa tạo được sức hút mạnh mẽ. Một phần do thủ tục hành chính còn rườm rà, môi trường làm việc chưa thực sự cạnh tranh và chưa có cơ chế đãi ngộ tương xứng với năng lực của nhân tài.

Ba là, nguồn lực hạ tầng và công nghệ. Hà Nội đã đầu tư mạnh vào hạ tầng giáo dục, với nhiều trường đại học đạt chuẩn quốc tế, khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý nhân lực, đào tạo trực tuyến, kết nối thị trường lao động còn ở mức sơ khai. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) về nhân lực, hệ thống phân tích nhu cầu lao động theo ngành nghề, khu vực… vẫn chưa được triển khai đồng bộ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng dự báo và điều phối nguồn nhân lực một cách hiệu quả.

Những vấn đề đặt ra và một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực thành phố Hà Nội

Phát triển nguồn nhân lực tại Hà Nội đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc, đòi hỏi sự nhìn nhận nghiêm túc và giải pháp đồng bộ.

Trước hết, mâu thuẫn giữa số lượng và chất lượng lao động là vấn đề nổi cộm. Với lực lượng lao động hơn 5 triệu người, Hà Nội sở hữu quy mô nhân lực lớn, song chất lượng lại chưa tương xứng. Tình trạng “thừa lao động phổ thông, thiếu lao động chất lượng cao” không chỉ gây lãng phí nguồn lực xã hội mà còn làm suy giảm hiệu suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Thủ đô. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, năng suất lao động của Hà Nội năm 2024 chỉ đạt khoảng 145 triệu đồng/người/năm, thấp hơn đáng kể so với các đô thị trong khu vực như Kuala Lumpur hay Seoul. Điều này phản ánh rõ ràng rằng, nếu không nâng cao chất lượng nhân lực, Hà Nội sẽ khó duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Tiếp đó, sự chênh lệch giữa đào tạo và nhu cầu thị trường đang tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa nhà trường và doanh nghiệp. Nhiều ngành nghề truyền thống như quản trị kinh doanh, luật, kế toán vẫn được đào tạo với quy mô lớn, trong khi các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, năng lượng tái tạo lại thiếu hụt nghiêm trọng. Theo khảo sát của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực Hà Nội, năm 2024, nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực công nghệ thông tin tăng 25% so với năm trước, nhưng số lượng sinh viên tốt nghiệp ngành này chỉ đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu. Điều này cho thấy sự lạc hậu trong chương trình đào tạo, thiếu khả năng thích ứng với xu hướng công nghệ và thịtrường. Nếu không có cơ chế cập nhật liên tục và phản hồi từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh, hệ thống giáo dục sẽ tiếp tục đào tạo ra những thế hệ lao động không phù hợp, làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp và lãng phí nguồn lực.

Cuối cùng, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp là nguyên nhân gốc rễ khiến các chính sách phát triển nhân lực chưa phát huy được hiệu quả. Trong khi Nhà nước giữ vai trò hoạch định chiến lược và ban hành chính sách, nhà trường chịu trách nhiệm đào tạo, còn doanh nghiệp là nơi sử dụng lao động, thì sự kết nối giữa ba chủ thể này lại rời rạc, thiếu tính hệ thống. Theo báo cáo của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội, chỉ khoảng 25% doanh nghiệp có hợp tác thường xuyên với các cơ sở đào tạo. Điều này dẫn đến tình trạng sinh viên ra trường thiếu kỹ năng thực hành, doanh nghiệp phải đào tạo lại, gây tốn kém chi phí và thời gian. Việc xây dựng một cơ chế phối hợp chặt chẽ, có sự chia sẻ thông tin, trách nhiệm và lợi ích giữa các bên là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yêu cầu tất yếu để Hà Nội thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược về tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và nâng cao chất lượng sống của người dân. Trong bối cảnh cơ chế phân bổ nguồn lực đang chuyển dịch theo hướng kết hợp giữa thị trường và Nhà nước, các giải pháp cần được thiết kế đồng bộ, có tính hệ thống và khả thi. Dưới đây là một số nhóm giải pháp trọng tâm:

Hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển nhân lực

Thể chế là nền tảng để các nguồn lực được phân bổ hiệu quả. Trong phát triển nhân lực, thể chế không chỉ bao gồm các quy định pháp luật mà còn là hệ thống chính sách, cơ chế phối hợp và công cụ thực thi.

Thứ nhất, Hà Nội cần xây dựng một chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn, gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị và chiến lược chuyển đổi số. Chiến lược này phải xác định rõ các ngành ưu tiên, các nhóm kỹ năng cần phát triển, và lộ trình thực hiện cụ thể.

Thứ hai, cần ban hành các chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài có tính cạnh tranh, minh bạch và thực chất. Việc tuyển dụng đặc cách, đãi ngộ cao, tạo điều kiện làm việc thuận lợi cho người có năng lực cần được thể chế hóa, tránh tình trạng hình thức hoặc cục bộ.

Thứ ba, cần cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính liên quan đến đào tạo, tuyển dụng, sử dụng và đánh giá nhân lực. Việc phân cấp cho các quận, huyện trong quản lý nhân lực công lập cũng cần được xem xét để tăng tính linh hoạt và phù hợp với đặc thù địa phương.

Đổi mới giáo dục và đào tạo theo hướng thực tiễn, thích ứng

Giáo dục và đào tạo là công cụ trực tiếp tạo ra nguồn nhân lực. Tuy nhiên, hệ thống giáo dục hiện nay còn nặng lý thuyết, thiếu thực hành, chưa theo kịp tốc độ thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.

Hà Nội cần thúc đẩy mô hình giáo dục mở, học tập suốt đời, học tập số. Các chương trình đào tạo phải được cập nhật thường xuyên, có sự tham gia của doanh nghiệp và chuyên gia thực tiễn.

Cần tăng cường giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt là đào tạo kỹ năng số, kỹ năng mềm, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng. Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đến năm 2030, hơn 50% kỹ năng hiện tại sẽ bị thay thế bởi các kỹ năng mới điều này đòi hỏi hệ thống đào tạo phải linh hoạt và tiên phong.

Việc phân luồng học sinh sau trung học phổ thông cần được thực hiện hiệu quả, tránh tình trạng dồn vào đại học mà bỏ qua các hình thức đào tạo nghề, đào tạo kỹ năng chuyên biệt.

Tăng cường liên kết giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự thiếu liên kết giữa các chủ thể trong phát triển nhân lực. Để khắc phục, cần thiết lập cơ chế phối hợp ba bên có tính ràng buộc và chia sẻ trách nhiệm.

Nhà nước đóng vai trò điều phối, ban hành chính sách, hỗ trợ tài chính và giám sát chất lượng đào tạo. Đồng thời, cần xây dựng các trung tâm kết nối cung - cầu lao động, nơi doanh nghiệp và cơ sở đào tạo có thể trao đổi thông tin, nhu cầu và phản hồi.

Nhà trường cần chuyển từ mô hình đào tạo đóng sang mô hình đào tạo mở, gắn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Việc mời doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, giảng dạy, đánh giá đầu ra cần được khuyến khích và thể chế hóa.

Doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào đào tạo, cung cấp cơ hội thực tập, tuyển dụng sinh viên mới ra trường, và tham gia vào quá trình xây dựng chuẩn kỹ năng nghề nghiệp. Chính quyền thành phố có thể hỗ trợ thông qua ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính hoặc công nhận các chương trình đào tạo nội bộ.

Ứng dụng công nghệ trong quản lý và phát triển nhân lực

Trong thời đại số, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý nhân lực không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Hà Nội cần xây dựng cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) về nhân lực, bao gồm thông tin về kỹ năng, trình độ, kinh nghiệm, nhu cầu đào tạo và việc làm. Cơ sở dữ liệu này phải được kết nối với hệ thống tuyển dụng, đào tạo và tư vấn nghề nghiệp.

Triển khai các nền tảng số hỗ trợ học tập trực tuyến, đánh giá năng lực, cấp chứng chỉ kỹ năng, và kết nối việc làm. Các nền tảng như Coursera, Udemy, hay LinkedIn Learning có thể được tích hợp vào hệ thống đào tạo của thành phố.

Sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích xu hướng lao động, dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, khu vực, từ đó điều chỉnh chính sách đào tạo và tuyển dụng một cách kịp thời.

Bảo đảm công bằng và tiếp cận trong phát triển nhân lực

Phát triển nhân lực không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là vấn đề xã hội. Do đó, cần bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận giáo dục, đào tạo và việc làm. Cần có chính sách hỗ trợ học phí, học bổng, đào tạo miễn phí cho người nghèo, người yếu thế, người khuyết tật.

Phát triển hệ thống tư vấn nghề nghiệp, hướng nghiệp từ cấp phổ thông, giúp học sinh lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực và xu hướng thị trường.

Tăng cường đào tạo nhân lực ở vùng ven đô, vùng nông thôn, tránh tình trạng tập trung quá mức vào khu vực nội đô, gây mất cân đối nguồn lực./.

¹ Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực ở thành phố Hà Nội hiện nay, Tạp chí Quản lý Nhà nước, https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/09/16/mot-so-giai-phap-phat-trien-nguon-nhan-luc-o-thanh-pho-ha-noi-hien-nay/