Chính quyền địa phương 2 cấp ở Quảng Trị: Vận hành thông suốt, gần dân, sát dân hơn

Những chuyển biến tích cực

Sau sắp xếp, toàn tỉnh Quảng Trị có 78 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 8 phường, 69 xã và đặc khu Cồn Cỏ. Ở cấp tỉnh, số cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh giảm còn 14 đơn vị, giảm 48,14% đầu mối so với trước đây. Các tổ chức bên trong cơ quan chuyên môn cũng giảm 116 đầu mối.

Quảng Trị đã thành lập 77 trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện chức năng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch, thông tin, truyền thông, môi trường, khuyến công, khuyến nông, đô thị,… cơ bản đáp ứng nhu cầu của nhân dân.

Không chỉ là việc giảm đầu mối, mô hình mới đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực điều hành ở cơ sở. Cấp xã đã thành lập đồng bộ các cơ quan chuyên môn, trung tâm phục vụ hành chính công, qua đó tạo điều kiện để nhiều thủ tục hành chính được tiếp nhận, giải quyết ngay tại địa phương, giảm thời gian đi lại cho người dân.

Công tác cán bộ được Quảng Trị triển khai đồng bộ, bài bản. Tỉnh rà soát, bố trí, điều động cán bộ phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ mới, đồng thời tăng cường nhiều cán bộ có chuyên môn từ cấp tỉnh về cơ sở, nhất là ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, giáo dục, y tế.

Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày của người dân, đòi hỏi cán bộ cấp xã không chỉ nắm chắc chuyên môn mà còn phải xử lý công việc nhanh, đúng, sát thực tiễn. Cùng với kiện toàn tổ chức, việc phân cấp, phân quyền tiếp tục được đẩy mạnh.

Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền đối với 1.967 nhiệm vụ trên nhiều lĩnh vực. Việc đưa thẩm quyền về gần cơ sở hơn được xem là bước chuyển quan trọng, góp phần nâng cao tính chủ động của địa phương, đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính theo hướng thực chất.

Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã rút gọn tầng nấc trung gian, tinh gọn bộ máy, góp phần nâng cao tính trực tiếp, kịp thời trong chỉ đạo, điều hành.

Việc phân định lại thẩm quyền giữa các cơ quan, giữa cấp tỉnh và cấp xã bước đầu giúp giảm tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu vận hành, do chưa hoàn thiện đầy đủ các văn bản pháp lý nên ở một số lĩnh vực vẫn còn xảy ra lúng túng, nhất là trong xử lý các nhiệm vụ liên ngành, liên cấp.

Việc tinh gọn bộ máy và cải cách thủ tục hành chính đã góp phần tinh giản biên chế, giảm chi ngân sách, có điều kiện dành các nguồn lực cho đầu tư phát triển, an ninh xã hội, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và người dân.

Đặc biệt, việc áp dụng các nền tảng mạng xã hội trong công tác thông tin tuyên truyền được nhiều cấp cơ sở triển khai rộng rãi, nhận được sự ủng hộ của đông đảo nhân dân.

Như xã Cam Lộ đã tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền thông qua nhiều kênh như hệ thống truyền thanh cơ sở, trang thông tin điện tử và các nền tảng mạng xã hội (Zalo, Facebook…).

Tỷ lệ tin, bài tuyên truyền về chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đạt cao, gần như toàn bộ các tin, bài đã sản xuất đều được đăng tải.

Nội dung tuyên truyền tập trung làm rõ mục tiêu, ý nghĩa, sự cần thiết và những lợi ích thiết thực của việc sắp xếp, qua đó góp phần nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận, thống nhất cao trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Cùng với đó, việc nắm bắt tình hình dư luận xã hội được triển khai thường xuyên, thông qua nhiều kênh như phản ánh từ cơ sở, hoạt động của tổ chức chính trị - xã hội tiếp xúc cử tri, cũng như theo dõi thông tin trên không gian mạng.

Nhìn chung, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cơ bản đồng tình, ủng hộ chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, đa số người dân đánh giá tích cực đối với chủ trương tinh gọn bộ máy, nhưng cũng quan tâm đến tính thuận tiện trong giải quyết thủ tục hành chính và chất lượng cung ứng dịch vụ công.

Công tác nắm tình hình, định hướng dư luận xã hội được thực hiện thường xuyên; các ý kiến, kiến nghị, tâm tư của cán bộ và nhân dân được tiếp nhận, giải đáp kịp thời, không để phát sinh điểm nóng, phức tạp.

Hệ thống trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã được hình thành đã tăng khả năng tiếp cận dịch vụ công tại cơ sở, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; chính quyền cấp xã được củng cố, gần dân, sát dân, giúp dân giải quyết các vấn đề hàng giờ và hàng ngày.

Những khó khăn, bất cập

Tuy nhiên, do quy mô địa bàn hành chính cấp xã mở rộng, năng lực đội ngũ chưa đồng đều giữa các xã nên việc triển khai một số chương trình phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở còn chậm, chưa đồng đều giữa các khu vực.

Cùng với đó, chất lượng cung ứng dịch vụ công từng bước được nâng lên nhờ áp dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và cơ chế “một cửa, một cửa liên thông”. Người dân được tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn, giảm chi phí và thời gian đi lại trong nhiều lĩnh vực.

Tuy nhiên, khoảng cách địa lý xa hơn sau sắp xếp, cùng với hạn chế về hạ tầng công nghệ tại một số địa phương đã ảnh hưởng nhất định đến khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa.

Trong hội nghị “Sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp” diễn ra hồi tháng 5-2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị đã chỉ ra hàng loạt khó khăn, vướng mắc được ghi nhận từ thực tế triển khai. Đặc biệt là sự quá tải công việc tại cấp xã do khối lượng nhiệm vụ lớn nhưng biên chế hạn chế.

Sau khi kết thúc chính quyền cấp huyện và sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, hầu hết các nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện đều chuyển giao cho cấp xã xử lý, nhiều cán bộ có năng lực thực hiện chính sách nghỉ việc trước tuổi, trong khi chế độ, chính sách tiền lương hiện chưa thực sự tương xứng; nhiều cán bộ, công chức có dấu hiệu chán nản, thiếu ý chí phấn đấu, tâm huyết với nghề.

Bên cạnh đó, do biên chế có hạn, nhiều công chức phải kiêm nhiệm nhiều vị trí, nhiều lĩnh vực. Hiện cấp xã còn thiếu hụt ở các vị trí yêu cầu chuyên môn đặc thù như: công nghệ thông tin, chuyển đổi số, quản lý đất đai, xây dựng, môi trường, kế toán, tài chính, giao thông, y tế, giáo dục.

Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức còn chưa đồng đều giữa các khu vực, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Kỹ năng tin học, kỹ năng mềm của một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã (cũ) còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Nhiều cán bộ, công chức cấp xã (cũ) mặc dù có trình độ đại học nhưng không có chuyên môn phù hợp hoặc chưa có kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực mới, dẫn đến lúng túng, bỡ ngỡ khi phải thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn sâu. Bên cạnh đó, kỹ năng thực hiện công việc, tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay còn hạn chế.

Tinh gọn, hiệu lực, tạo sự chuyển biến rõ nét từ cơ sở

Theo báo cáo sơ kết về thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp của tỉnh Quảng Trị, trong điều kiện khối lượng công việc lớn, yêu cầu nhiệm vụ cao và nhiều vấn đề mới phát sinh chưa có tiền lệ, địa phương đã nỗ lực triển khai đồng bộ các giải pháp để từng bước ổn định tổ chức bộ máy.

Bộ máy mới cơ bản vận hành thông suốt, hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo cũng chỉ ra một số khó khăn, hạn chế cần tiếp tục tháo gỡ. Trong đó, việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa gắn đầy đủ với nguồn lực thực hiện. Cơ sở vật chất, hạ tầng phục vụ chuyển đổi số tại cơ sở còn thiếu. Chất lượng đội ngũ cán bộ ở một số nơi chưa đồng đều, chưa đáp ứng trọn vẹn yêu cầu của mô hình mới.

Như tại xã Cam Lộ, khối lượng công việc và yêu cầu nhiệm vụ của địa phương lớn hơn so với trước đây, việc cơ cấu, sắp xếp số lượng cán bộ, công chức tại một số cơ quan, đơn vị chưa thực sự phù hợp với thực tiễn dẫn đến tình trạng dư thừa biên chế nhưng thiếu nhân lực ở một số lĩnh vực quan trọng; việc báo cáo công tác chuyên môn về các sở, ngành cấp tỉnh nhiều (1 phòng chịu sự quản lý, hướng dẫn của 5 - 6 sở, ngành), trong khi đó thủ tục hành chính phải giải quyết trong thời gian quá ngắn, công chức kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực dẫn đến tình trạng quá tải, áp lực công việc cao...

Bên cạnh đó, trình độ, năng lực cán bộ, công chức không đồng đều, nhiều cán bộ, công chức được bố trí công việc khác so với chuyên môn trước đây, một bộ phận cán bộ, công chức thiếu năng lực để giải quyết các thủ tục hành chính phức tạp, chưa chủ động, tích cực, hiệu quả công việc nhìn chung còn phụ thuộc nhiều vào chỉ đạo của cấp trên,… dẫn đến chất lượng trong tham mưu ban hành văn bản còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu công việc.

Để bộ máy chính quyền địa phương tiếp tục vận hành tốt hướng tới mục tiêu phục vụ nhân dân, đội ngũ cán bộ cần phải đổi mới tư duy, nâng cao năng lực quản trị, phát huy tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”, gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.

Cùng với đó, các cấp, ngành cần rà soát, sắp xếp, bố trí đội ngũ cán bộ, công chức hợp lý giữa các địa phương, đơn vị, thực hiện điều chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu, gắn với triển khai hiệu quả chủ đề năm 2026 là “Năm cán bộ cơ sở”.

Bên cạnh đó, tỉnh Quảng Trị cũng cần phải tiếp tục huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, điều kiện làm việc cho cấp xã, nhất là tại địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Việc khắc phục tình trạng thiếu đồng bộ về trụ sở, hạ tầng số không chỉ phục vụ hoạt động của bộ máy mà còn trực tiếp tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi giải quyết công việc.

Hơn 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là chặng đường vừa sắp xếp, vừa hoàn thiện, vừa xử lý những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Với Quảng Trị, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo không chỉ là bộ máy tinh gọn hơn, mà phải hiệu lực hơn, phục vụ tốt hơn và tạo được chuyển biến rõ nét hơn từ cơ sở./.