Chiến lược bứt phá cho công nghiệp văn hóa Thủ đô

Nền tảng chiến lược và tiềm năng

Thực tiễn cho thấy, khi các giá trị văn hóa được nhận diện đầy đủ và đầu tư khai thác đúng hướng sẽ góp phần bảo tồn bản sắc và trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Phát triển công nghiệp văn hóa góp phần tạo ưu thế cạnh tranh toàn diện; không chỉ thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà còn tạo sự cân bằng, đa dạng hóa nền kinh tế, đồng thời củng cố vị thế, quảng bá hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.

Kể từ năm 2019, khi Hà Nội chính thức gia nhập “Mạng lưới các thành phố sáng tạo của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO)”, nguồn lực văn hóa càng được chú trọng, và được xác định là nền tảng cốt lõi định hướng phát triển đô thị bền vững.

Thể hiện rõ vai trò kiến tạo và tiên phong, Hà Nội là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU, ngày 22-2-2022, của Thành ủy, về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Theo đó, phát triển công nghiệp văn hóa được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển văn hóa, con người Việt Nam nói chung và văn hóa, con người Thủ đô nói riêng; coi đây là điều kiện tiên quyết để phát huy tối đa nguồn lực văn hóa, con người, tạo sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng quyết định sự phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô.

Quán triệt và thực hiện hiệu quả tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026, của Bộ Chính trị, về “Phát triển văn hóa Việt Nam”, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU, ngày 17-3-2026, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức phát triển văn hóa, gắn kết chặt chẽ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 cùng Nghị quyết số 02-NQ/TW, ngày 17-3-2026, của Bộ Chính trị, về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”, tiếp tục khẳng định tầm nhìn chiến lược và định hình lại không gian phát triển.

Trong đó, nhiệm vụ cấp thiết được xác định là đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng các mô hình, thương hiệu và sản phẩm văn hóa Thủ đô đặc sắc, mang tầm quốc tế.

Với bề dày lịch sử, Hà Nội sở hữu hệ thống di sản phong phú, gồm 6.489 di tích lịch sử - văn hóa; trong đó có 1 di sản văn hóa thế giới, 22 di tích quốc gia đặc biệt, cùng hàng nghìn di tích cấp quốc gia và cấp thành phố. Về di sản phi vật thể, Thủ đô hiện lưu giữ 2.098 di sản (6 di sản được UNESCO vinh danh), cùng 1 di sản tư liệu thế giới và 50 bảo vật quốc gia.

Hệ thống thiết chế văn hóa của Hà Nội rất đa dạng, với hàng chục bảo tàng, rạp chiếu phim cùng sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú, nơi hội tụ tinh hoa nghề thủ công truyền thống với khoảng 1.350 làng nghề, làng có nghề (chiếm gần 1/3 số lượng làng nghề của cả nước), trong đó có hơn 300 làng nghề thủ công truyền thống tiêu biểu.

Việc khôi phục, bảo tồn, phát huy và “thổi luồng gió” đương đại vào các làng nghề này chính là “chìa khóa” để phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa tinh xảo, mang giá trị kinh tế cũng như giá trị xuất khẩu cao.

Thủ đô tập trung mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu quy mô lớn; đồng thời là nơi hội tụ cộng đồng sáng tạo bao gồm giới trí thức, nghệ sĩ, nhà thiết kế cùng hàng nghìn doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đây được xem là sức mạnh cốt lõi của thành phố trong hội nhập quốc tế, là lợi thế vượt trội nhằm quảng bá hình ảnh quốc gia, mở rộng thị trường và tham gia sâu rộng vào mạng lưới công nghiệp sáng tạo toàn cầu.

Nhờ phát huy hiệu quả các nguồn lực, trong quý III-2026, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Hà Nội ghi nhận sự bứt tốc ấn tượng, đạt mức 10,02%, kéo mức tăng trưởng 9 tháng đầu năm 2026 lên 8,85%.

Tính đến tháng 9-2026, lượng khách du lịch đến Hà Nội ước đạt 27,54 triệu lượt, tăng 6,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, có 6,67 triệu lượt khách quốc tế (tăng 22%). Tổng thu từ khách du lịch trong 9 tháng đầu năm ước đạt 113,15 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ; riêng doanh thu lữ hành 8 tháng đầu năm đạt 25,2 nghìn tỷ đồng (tăng 13,8%).

Là trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị tinh hoa, năng lực tổ chức và sức hút của Hà Nội ngày càng được minh chứng rõ nét qua nhiều sự kiện văn hóa quy mô lớn.

Tiêu biểu phải kể đến Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 mang chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow” (tháng 9-2026) và Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ hai (tháng 10-2026 tại Hoàng thành Thăng Long) với sự tham gia của 50 quốc gia và tổ chức quốc tế.

Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực, kiến tạo bứt phá

Nhằm khẳng định vững chắc thương hiệu “Thành phố sáng tạo”, Thành ủy Hà Nội đã đề ra 6 quan điểm trọng tâm: lấy văn hóa dân tộc làm nền tảng, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, coi đầu tư văn hóa là đầu tư bền vững, phát triển gắn liền với thị trường văn hóa, kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hoàn thiện thể chế để huy động tối đa mọi nguồn lực.

Về thể chế, Hà Nội từng bước hoàn thiện khung chính sách đặc thù, tạo hành lang pháp lý cho bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và huy động nguồn lực xã hội.

Tư duy quản lý chuyển từ chú trọng bảo tồn sang kiến tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp văn hóa.

Cùng với việc thúc đẩy các dự án văn hóa, thể thao và xây dựng các trung tâm công nghiệp văn hóa, thành phố từng bước hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, nghệ sĩ và cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy di sản, qua đó hình thành hệ sinh thái văn hóa năng động, góp phần tạo động lực mới cho phát triển Thủ đô.

Về nguồn nhân lực, tư duy “đầu tư cho con người là động lực của sự phát triển bền vững” được quán triệt sâu sắc. Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND, ngày 27-1-2026, của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, về “Việc ban hành quy định về cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng của thành phố Hà Nội”, đã tạo ra đòn bẩy lớn.

Thành phố chủ trương khuyến khích mở rộng nguồn nhân lực sáng tạo, bao gồm đội ngũ văn nghệ sĩ, giám đốc nghệ thuật, chuyên gia sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và truyền thông số.

Đồng thời, Hà Nội cũng tập trung nghiên cứu cơ chế thu hút tài năng theo hợp đồng nhiệm vụ gắn với sản phẩm đầu ra, đẩy mạnh giáo dục sáng tạo nhằm hình thành một thế hệ công dân toàn cầu.

Về ngân sách, Hà Nội phấn đấu bố trí tối thiểu 4% tổng chi ngân sách địa phương hằng năm cho sự nghiệp văn hóa. Riêng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, danh mục đầu tư lĩnh vực văn hóa, thể thao dự kiến lên tới 20.762 tỷ đồng (chiếm khoảng 3% tổng chi đầu tư).

Cùng với đó, thành phố đẩy mạnh công tác bảo tồn di sản, quy hoạch mạng lưới trung tâm công nghiệp văn hóa, ưu tiên đầu tư cho chuyển đổi số và phát triển cơ sở dữ liệu dùng chung trong lĩnh vực văn hóa.

Hà Nội đang từng bước cụ thể hóa định hướng huy động nguồn lực thông qua mô hình “Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp tham gia - cộng đồng sáng tạo - thị trường phát triển”.

Việc Điều 23, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 cho phép chuyển nhượng, cho thuê quyền khai thác tài sản công đối với các hoạt động văn hóa - sáng tạo được xem là bước đột phá quan trọng đối với mô hình đối tác công - tư (PPP).

Điều này thúc đẩy khu vực tư nhân tham gia thực chất, hiệu quả hơn vào quá trình phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô. Thành phố ưu tiên quy hoạch quỹ đất, thu hút đầu tư xây dựng các thiết chế, công trình văn hóa chất lượng cao (như Nhà hát Hồ Gươm, Nhà hát Ngọc Trai).

Với mục tiêu đến cuối năm 2026 sẽ hình thành bước đầu mạng lưới gồm 6 trung tâm hoạt động theo mô hình PPP, Hà Nội cũng tăng cường đa dạng hóa nguồn lực thông qua liên kết phát triển, điển hình như mô hình hợp tác giữa Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội với LOTTE Department Store, hay sự kiện “Chợ phiên kết duyên sáng tạo” tại Vincom.

Với 82 không gian sáng tạo đã được công nhận, một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa toàn diện, đồng bộ đang dần được định hình vững chắc.

Phát triển thị trường và đổi mới không gian sáng tạo

Thành phố chú trọng phát triển thị trường công nghiệp văn hóa thông qua công tác đào tạo, liên kết chuyên gia quốc tế và xây dựng thương hiệu sản phẩm chất lượng cao gắn với du lịch.

Tư duy bảo tồn di sản tiếp tục có sự chuyển biến, từ việc “giữ gìn” đơn thuần sang “khai thác, tái tạo giá trị di sản thông qua sáng tạo”, biến các không gian di sản thành môi trường thử nghiệm những trải nghiệm văn hóa mới mẻ.

Song song đó, Hà Nội đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, số hóa di sản và đặt mục tiêu xây dựng, tổ chức thường niên 3 - 5 sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch mang tầm vóc và quy mô quốc tế.

Theo định hướng chiến lược, Hà Nội sẽ hình thành 6 - 8 khu kinh tế đêm trọng điểm. Thành phố ưu tiên các dự án hạ tầng giao thông kết nối ban đêm, phát triển chuỗi tiện ích đô thị phục vụ kinh tế đêm, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý và ban hành các quy định cho phép khai thác linh hoạt không gian vỉa hè, lòng đường vào một số khung giờ nhất định. Mục tiêu phấn đấu đưa kinh tế đêm đóng góp khoảng 7% - 8% GRDP của thành phố vào năm 2035.

Đặc biệt, Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND, ngày 2-6-2026, của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã mở đường cho mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép ứng dụng các công nghệ mới (như AI, trải nghiệm số) trong phạm vi kiểm soát rủi ro.

Cùng với đó, Hà Nội tự hào là địa phương đầu tiên trong cả nước xây dựng và ban hành Bộ chỉ tiêu các ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô, tiến hành đánh giá 11 ngành thông qua 62 chỉ tiêu (chính thức áp dụng từ năm 2027).

Việc chuyển đổi phương pháp quản lý từ định tính sang đo lường định lượng sẽ giúp đánh giá một cách chính xác mức độ đóng góp của ngành vào GRDP, từ đó nhận diện rõ những “điểm nghẽn” để có biện pháp điều chỉnh chính sách sát với thực tiễn.

Nhìn một cách tổng thể, sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa Hà Nội đang từng bước giải quyết thành công 3 vấn đề cốt lõi: hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực xã hội; mở rộng không gian cho các chủ thể sáng tạo; và phát triển mạnh mẽ thị trường tiêu thụ. Trong đó, mô hình hợp tác công - tư đang đóng vai trò trọng tâm. Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nhân rộng các mô hình liên kết mang lại hiệu quả cao.

Những cơ hội lớn từ Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 không chỉ giúp gia tăng nguồn ngân sách đầu tư cho văn hóa, mà còn mở ra những cơ chế đột phá nhằm phát huy tối đa các giá trị văn hóa như một động lực nội sinh quan trọng.

Thương hiệu “Thành phố sáng tạo” được kỳ vọng sẽ trở thành “thỏi nam châm” thu hút đầu tư, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu của Thủ đô.

Có thể khẳng định, đẩy mạnh công nghiệp văn hóa là con đường tất yếu để Hà Nội bứt phá, vươn tầm trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu cả nước và khu vực, xứng danh là Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” và đậm chất sáng tạo./.