Bước ngoặt chiến lược của đồng nhân dân tệ kỹ thuật số

Ngày 1-1-2026, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC, ngân hàng trung ương) đã chính thức kích hoạt cơ chế trả lãi cho số dư đồng nhân dân tệ kỹ thuật số trong ví người tiêu dùng.

Theo đó, Trung Quốc đã biến đồng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (CBDC) của nước này trở thành đồng tiền đầu tiên loại này trên thế giới mang lại lợi tức cho những người nắm giữ thông thường.

Củng cố nền tảng hệ thống

Trung Quốc đã bắt đầu thí điểm e-CNY từ năm 2019, trở thành nền kinh tế lớn đầu tiên trên thế giới triển khai CBDC. Sau khi bắt đầu các cuộc thử nghiệm tại Thâm Quyến và Tô Châu, dự án này mở rộng ra hầu hết các đô thị lớn như Bắc Kinh và Thượng Hải.

Để cạnh tranh với vị thế áp đảo của các ứng dụng thanh toán như WeChat Pay và Alipay, chính quyền nhiều địa phương ở Trung Quốc đã triển khai các chương trình tặng thưởng qua hình thức xổ số hoặc thực hiện chi trả lương bằng e-CNY.

Ban đầu, e-CNY được thiết kế dựa trên định hướng của Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) là một nguồn cung M0 (tiền cơ sở - tiền mặt lưu thông) với mục tiêu là thay thế tiền giấy và tiền xu.

Dù sở hữu công nghệ ấn tượng như cho phép người dùng thanh toán ngay cả khi không có kết nối mạng, nhưng việc định vị là nguồn cung M0 đã bó buộc e-CNY vào các giao dịch nhỏ lẻ vì tiền mặt chủ yếu để tiêu dùng, không phải để tích lũy. Đây chính là lý do khiến lượng sử dụng e-CNY trong giai đoạn đầu chưa thực sự bùng nổ như kỳ vọng.

Trong suốt 1 thập niên qua, các cuộc thảo luận về CBDC do Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và BIS tiến hành đều đi đến một đồng thuận: CBDC phải hoạt động như tiền mặt kỹ thuật số, không trả lãi.

Lập luận của họ dựa trên nỗi lo ngại về sự ổn định cho hệ thống tài chính. Một đồng CBDC sinh lời có thể cạnh tranh trực tiếp với tiền gửi tại ngân hàng thương mại, dẫn đến nguy cơ rút tiền ồ ạt trong các giai đoạn căng thẳng tài chính và làm suy yếu khả năng cấp tín dụng của hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Trung Quốc đã xác định tiền kỹ thuật số quốc gia là một dự án trọng điểm. Trong các đề xuất chính sách công bố hồi tháng 10-2025, Trung Quốc khẳng định yêu cầu “phát triển vững chắc e-CNY” trong lộ trình kinh tế dài hạn. Đáng chú ý, số liệu từ PBoC công bố cuối tháng 12-2025 cho thấy quy mô áp dụng e-CNY đã tăng mạnh.

Tính đến cuối tháng 11-2025, hệ thống đã xử lý hơn 3,4 tỷ giao dịch với tổng trị giá 16.700 tỷ nhân dân tệ (2.380 tỷ USD). Con số này tăng hơn 800% so với năm 2023, củng cố vị thế của e-CNY là dự án CBDC lớn nhất thế giới đang hoạt động thực tế.

Để hỗ trợ quy mô khổng lồ này, Trung Quốc đã kiện toàn bộ máy quản trị theo mô hình mà Thống đốc PBoC Phan Công Thắng từng mô tả: một mặt, Trung tâm Quản lý và Vận hành e-CNY được thành lập tại Trung Quốc vào tháng 10-2025 chịu trách nhiệm giám sát hệ thống và hạ tầng nội địa.

Mặt khác, Trung tâm Vận hành quốc tế ra mắt hồi tháng 9-2025 tại Thượng Hải tập trung chuyên biệt vào các ứng dụng xuyên biên giới. Cả 2 trung tâm này đều trực thuộc Viện Nghiên cứu tiền tệ kỹ thuật số của PBoC.

Đáng chú ý, đội ngũ nhân sự làm việc cho dự án e-CNY đã tăng từ khoảng 40 người lên xấp xỉ 300 người, cho thấy cam kết dài hạn về nguồn lực của Trung Quốc dành cho lĩnh vực này.

Sự chuyển đổi chiến lược

Quyết định trả lãi từ ngày 1-1-2026 đánh dấu sự chuyển đổi chiến lược cho e-CNY. Khi chuyển sang trạng thái nguồn cung M1 (gồm M0 và tiền gửi không kỳ hạn), e-CNY bắt đầu hoạt động như một nghĩa vụ nợ của các ngân hàng thương mại dưới sự giám sát của PBoC. Nó không còn chỉ là phương tiện thanh toán, mà đã trở thành một tài sản lưu trữ giá trị.

Cuộc cải tổ mới nhất còn hướng tới việc giải quyết những hạn chế cố hữu. Việc cho phép số dư e-CNY hưởng lãi suất, hiện ở mức khoảng 0,05%, giúp dòng tiền của người dùng không còn rơi vào trạng thái “tiền chết”.

Đồng thời, các ngân hàng cũng có thêm động lực thương mại khi e-CNY được công nhận vị thế pháp lý tương đương tiền gửi, cho phép họ đưa vào bảng cân đối kế toán và sử dụng một phần để phục vụ hoạt động cho vay.

Sự thay đổi này mở khóa các kịch bản sử dụng hoàn toàn mới cho e-CNY: ở trong nước, chiến lược tích hợp e-CNY vào hệ thống tài chính công đang được Chính phủ Trung Quốc đẩy mạnh.

Chính phủ nước này đã sử dụng e-CNY để chi trả hoàn thuế, bảo hiểm y tế và các khoản trợ cấp, thanh toán hợp đồng và quan trọng nhất là quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp.

Đây là những lĩnh vực mà tiền mặt kỹ thuật số đơn thuần không thể thâm nhập hiệu quả. Tính năng có thể lập trình của e-CNY còn cho phép nhà nước chuyển tiền trực tiếp đến đối tượng thụ hưởng, theo dõi dòng tiền theo thời gian thực và quy định phạm vi chi tiêu.

Trên phương diện quốc tế, Trung Quốc kỳ vọng e-CNY sẽ trở thành đòn bẩy thúc đẩy việc sử dụng đồng nhân dân tệ trên toàn cầu. Hiện nay, Trung Quốc đang tích cực thử nghiệm nền tảng thanh toán xuyên biên giới mang tên Dự án mBridge cùng với ngân hàng trung ương các nước và vùng lãnh thổ như Khu hành chính đặc biệt Hồng Kông (Trung Quốc), Thái Lan, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê-út (Saudi Arabia).

Ông Zennon Kapron - Giám đốc Công ty tư vấn fintech GL Insight - phân tích rằng ở góc độ quản lý nội địa, e-CNY là công cụ hữu hiệu giúp chính phủ kiểm soát và giám sát dòng tiền một cách minh bạch.

Công nghệ này không chỉ cho phép theo dõi lộ trình của dòng vốn, mà còn có khả năng “lập trình” cách thức vận hành của tiền tệ. Điều này mở ra cơ hội kích cầu tiêu dùng có mục tiêu, ví dụ như thiết lập điều kiện cụ thể về phạm vi và đối tượng chi tiêu cho các khoản trợ cấp chính phủ, hoặc thực thi các hợp đồng thông minh tự động giải ngân khi đáp ứng đủ điều kiện.

Có thể thấy, trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự phân hóa trong các mô hình tiền kỹ thuật số, việc áp dụng mức lãi suất tương đương với tiền gửi không kỳ hạn tại các ngân hàng cho thấy Trung Quốc đang nỗ lực tái định hình e-CNY.

Từ một công cụ thanh toán có tính chất tương đương tiền mặt, e-CNY đang dần chuyển mình thành một loại tài sản có đặc điểm gần giống với tiền gửi tiết kiệm. Theo đó, chiến lược mới này sẽ tạo thêm động lực cho cả người tiêu dùng và các định chế tài chính trong việc sử dụng tiền kỹ thuật số ở Trung Quốc./.