BRICS thúc đẩy phối hợp trước các thách thức toàn cầu

Thế giới trong giai đoạn đầu năm 2026 tiếp tục chứng kiến những biến động địa - chính trị sâu sắc. Xung đột tại Trung Đông ngày càng phức tạp khi căng thẳng liên quan Iran, Israel và các đồng minh khu vực tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu.

Cuộc xung đột Nga - Ukraina chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, trong khi cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc tiếp tục định hình các chuỗi cung ứng, thương mại công nghệ và cấu trúc quyền lực quốc tế.

Trong bối cảnh đó, các thể chế đa phương truyền thống, như Liên hợp quốc, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) hay Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) ngày càng bị chỉ trích bởi những phản ứng chậm chạp trước các cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Đây chính là thời điểm BRICS nổi lên như một không gian hợp tác được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tiếng nói của các nền kinh tế đang phát triển trong tiến trình tái cấu trúc trật tự thế giới.

Hội nghị Ngoại trưởng BRICS mở rộng 2026 diễn ra tại Thủ đô New Delhi (Ấn Độ) từ ngày 14 đến ngày 15-5-2026 được xem là sự kiện ngoại giao đa phương quan trọng, mở màn cho chuỗi hoạt động chuẩn bị Hội nghị thượng đỉnh BRICS dự kiến tổ chức vào tháng 9-2026.

Với chủ đề năm Chủ tịch 2026 là “Xây dựng khả năng chống chịu, đổi mới, hợp tác và phát triển bền vững”, Ấn Độ đặt mục tiêu thúc đẩy BRICS chuyển từ một diễn đàn tham vấn chính trị sang một cơ chế phối hợp thực chất hơn trong quản trị toàn cầu.

Thúc đẩy cải cách, quản trị toàn cầu

Một nội dung nổi bật trong chương trình nghị sự năm nay là thúc đẩy cải cách quản trị toàn cầu. Đây là mục tiêu xuyên suốt của BRICS kể từ khi thành lập năm 2009, song hiện nay càng trở nên cấp thiết hơn khi khoảng cách quyền lực giữa các trung tâm kinh tế mới nổi và cấu trúc thể chế toàn cầu ngày càng lớn.

Phát biểu tại phiên khai mạc, Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar nhấn mạnh cộng đồng quốc tế ngày càng kỳ vọng BRICS đóng vai trò “ổn định hóa” trong bối cảnh các thể chế đa phương truyền thống bộc lộ rõ giới hạn trong xử lý khủng hoảng.

Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar đồng thời cho rằng cấu trúc Liên hợp quốc hiện nay cần được cải tổ để có sự hiện diện đầy đủ hơn của các đại diện quốc gia, khu vực trong hệ thống quốc tế.

Quan điểm này nhanh chóng nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ các nước thành viên, đặc biệt là Brazil, Nam Phi, Indonesia và Ethiopia.

Đây tiếp tục là thông điệp xuyên suốt của BRICS trong nhiều năm qua với việc yêu cầu cải tổ hệ thống quản trị toàn cầu theo hướng dân chủ hơn, đại diện hơn và phản ánh đúng vai trò ngày càng gia tăng của các nước Nam bán cầu.

Không phải ngẫu nhiên mà vấn đề cải cách quản trị quốc tế tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm. Trong hơn 1 thập niên qua, các nền kinh tế mới nổi đã gia tăng đáng kể tỷ trọng trong GDP toàn cầu, thương mại quốc tế và đổi mới công nghệ, song tiếng nói trong các định chế toàn cầu vẫn còn hạn chế.

Điều này tạo nên khoảng cách ngày càng lớn giữa việc phân bổ quyền lực và cấu trúc thể chế hiện hữu. Với việc mở rộng kết nạp thêm Ai Cập, Ethiopia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Indonesia, BRICS hiện đại diện cho gần 50% dân số thế giới và hơn 40% GDP toàn cầu tính theo sức mua tương đương.

Quy mô đó cho phép nhóm có cơ sở chính trị để yêu cầu vai trò lớn hơn trong hoạch định luật chơi quốc tế. Trong bối cảnh nhiều quốc gia phương Nam cho rằng lợi ích của họ chưa được phản ánh đầy đủ trong các quyết sách toàn cầu, BRICS nỗ lực trở thành diễn đàn tập hợp tiếng nói tập thể nhằm tái cân bằng hệ thống quốc tế.

Điểm nóng Trung Đông - phép thử đối với đoàn kết nội khối

Nếu cải cách thể chế là mục tiêu dài hạn thì khủng hoảng Trung Đông chính là phép thử tức thời đối với khả năng điều phối chiến lược của BRICS. Căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz và Biển Đỏ không chỉ đe dọa an ninh năng lượng, mà còn tác động trực tiếp đến thương mại hàng hải toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, BRICS với sự hiện diện của nhiều quốc gia có lợi ích trực tiếp tại khu vực được kỳ vọng đóng vai trò cầu nối thúc đẩy đối thoại và hạ nhiệt căng thẳng.

Căng thẳng leo thang ở Trung Đông được đánh giá đã phủ bóng lên toàn bộ chương trình nghị sự tại New Delhi. Do vậy, ngoại trưởng các nước BRICS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm dòng chảy hàng hải thông suốt, phản đối các biện pháp cưỡng ép đơn phương và kêu gọi đối thoại, đàm phán nhằm kiểm soát và từng bước tháo gỡ khủng hoảng.

Dù chưa đạt được tiếng nói thống nhất toàn diện, việc duy trì đối thoại nội khối trong bối cảnh chia rẽ cho thấy vai trò của BRICS là một không gian ngoại giao quan trọng của các quốc gia khu vực Nam bán cầu.

Mặc dù hội nghị khép lại mà chưa thông qua được tuyên bố chung, song Tuyên bố Chủ tịch phản ánh những nội dung đã đạt được sự đồng thuận của các bên.

Thực tế này cho thấy việc mở rộng thành viên giúp BRICS gia tăng ảnh hưởng, nhưng đồng thời đặt ra thách thức lớn hơn trong việc dung hòa khác biệt và xây dựng lập trường thống nhất.

Sự khác biệt này phản ánh rõ tính chất đa dạng của BRICS. Khác với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hay Liên minh châu Âu (EU) - vốn dựa trên nền tảng liên minh chiến lược và mức độ tương đồng tương đối cao - BRICS tập hợp của những quốc gia có hệ thống chính trị, ưu tiên đối ngoại và lợi ích an ninh khá khác biệt.

Chính vì vậy, khả năng dung hòa khác biệt và duy trì đồng thuận trong đa dạng sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả hợp tác và triển vọng phát triển của BRICS trong thời gian tới.

Kinh tế - trụ cột gắn kết chiến lược

Bất chấp khác biệt về chính trị, lợi ích an ninh và hợp tác kinh tế tiếp tục là chất keo gắn kết mạnh nhất của BRICS. Tại hội nghị, các bộ trưởng đã dành nhiều thời gian thảo luận việc mở rộng thanh toán bằng đồng nội tệ, tăng cường vai trò của Ngân hàng Phát triển mới (NDB), thúc đẩy kết nối số và xây dựng khuôn khổ hợp tác trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong bối cảnh đồng USD tiếp tục vấp phải nhiều tranh luận về “vũ khí hóa” công cụ tài chính và các biện pháp trừng phạt thứ cấp, nhiều nước thành viên BRICS coi việc đa dạng hóa hệ thống thanh toán và tài chính quốc tế là yêu cầu cần thiết nhằm tăng khả năng tự chủ chiến lược và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc.

“

Việt Nam tham dự Hội nghị Ngoại trưởng BRICS mở rộng 2026 với tư cách đối tác BRICS. Đoàn Việt Nam, do Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng dẫn đầu, đã có nhiều hoạt động tại hội nghị. Tại phiên thảo luận, Việt Nam đã chia sẻ các đề xuất về những định hướng hợp tác liên quan thương mại bền vững, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa BRICS với khu vực châu Á - Thái Bình Dương; nhấn mạnh vai trò cầu nối thúc đẩy đối thoại giữa BRICS với ASEAN, đồng thời ủng hộ cải cách quản trị toàn cầu trên cơ sở luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương bao trùm.

Bên cạnh đó, bảo đảm chuỗi cung ứng bền vững được đánh giá là ưu tiên hàng đầu. Sự gián đoạn do xung đột địa - chính trị, cạnh tranh công nghệ và xu hướng bảo hộ thương mại đang khiến các nền kinh tế mới nổi đối diện rủi ro lớn.

Vì vậy, BRICS thúc đẩy ý tưởng xây dựng mạng lưới hợp tác sản xuất - logistics mới, tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, năng lượng sạch, khoáng sản chiến lược và công nghệ số.

Đáng chú ý, AI đang trở thành lĩnh vực BRICS mong muốn tham gia định hình các nguyên tắc và chuẩn mực quản trị toàn cầu. Sau tuyên bố chung về quản trị AI tại Hội nghị thượng đỉnh Rio năm 2025, các thành viên tiếp tục thúc đẩy sáng kiến xây dựng nguyên tắc phát triển AI bao trùm, công bằng và thu hẹp khoảng cách số giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển.

Đây không chỉ là nỗ lực giảm phụ thuộc vào các trung tâm tài chính và công nghệ truyền thống, mà còn nhằm củng cố năng lực tự chủ chiến lược của các nền kinh tế mới nổi trước các cú sốc bên ngoài.

Những sáng kiến này khi được triển khai hiệu quả có thể tạo nền tảng thực chất cho BRICS chuyển từ một diễn đàn tham vấn chính trị thành một cấu trúc hợp tác kinh tế - chiến lược có sức ảnh hưởng thực chất hơn trong quản trị toàn cầu.

Hai mươi năm sau khi ra đời (2006 - 2026), BRICS đang đứng trước bước chuyển quan trọng của quá trình phát triển. Nếu vượt qua được khác biệt nội tại để xây dựng năng lực điều phối thực chất, BRICS có thể trở thành một cực quan trọng của trật tự thế giới đa cực đang định hình.

Tuy nhiên, nếu sự khác biệt chiến lược giữa các nước thành viên tiếp tục gia tăng, BRICS có nguy cơ chỉ dừng lại ở vai trò một diễn đàn đối thoại mang tính biểu tượng mà thiếu năng lực hành động tập thể.

Thực tế từ New Delhi cho thấy cả cả cơ hội lẫn thách thức đối với tương lai của BRICS. Trong một thế giới ngày càng bất định, cộng đồng quốc tế kỳ vọng về khả năng kiến tạo các giải pháp cụ thể cho những thách thức toàn cầu, từ xung đột, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu cho tới quản trị công nghệ mới. Đây là thước đo quan trọng quyết định vai trò, vị thế và triển vọng phát triển của BRICS trong trật tự quốc tế thế kỷ XXI./.