BRICS tăng cường hợp tác nông nghiệp vì an ninh lương thực toàn cầu

BRICS và những thách thức chung

Trong những năm gần đây, bảo đảm an ninh lương thực đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự toàn cầu. Theo Liên hợp quốc, hàng trăm triệu người trên thế giới vẫn đang phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực hoặc không được tiếp cận đầy đủ nguồn thực phẩm thiết yếu.

Tình trạng này càng trở nên quan ngại khi biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng về tần suất và cường độ, trong khi xung đột tại một số khu vực tiếp tục ảnh hưởng đến sản xuất, thương mại và chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.

Bên cạnh những tác động từ môi trường tự nhiên và địa - chính trị, nông nghiệp thế giới còn đứng trước nhiều sức ép mới. Dân số toàn cầu tiếp tục gia tăng, nhu cầu tiêu dùng lương thực, thực phẩm ngày càng lớn, trong khi nguồn tài nguyên đất, nước và nguồn lực phục vụ sản xuất nông nghiệp có xu hướng suy giảm.

Quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và khả năng thích ứng của ngành nông nghiệp.

“

Theo quan niệm của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), an ninh lương thực không chỉ là bảo đảm đủ lương thực cho mọi người, mà còn bao gồm khả năng tiếp cận thực phẩm an toàn, giàu dinh dưỡng và ổn định trong dài hạn. Vì vậy, các chính sách về an ninh lương thực hiện nay ngày càng gắn chặt với yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nông dân.

Là tập hợp các nền kinh tế mới nổi có quy mô lớn, BRICS đang giữ vị trí quan trọng trong bức tranh nông nghiệp toàn cầu. Các nước thành viên BRICS không chỉ sở hữu diện tích đất nông nghiệp rộng lớn, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, mà còn đóng góp đáng kể vào sản lượng lương thực, thực phẩm quan trọng của thế giới.

Sau khi mở rộng thành viên, BRICS hiện đại diện cho gần 50% dân số toàn cầu, tạo nên một không gian hợp tác rộng lớn cả về sản xuất, tiêu dùng và thương mại nông sản.

Tuy nhiên, các nước BRICS cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức chung. Từ hạn hán tại châu Phi, tình trạng khan hiếm nguồn nước ở một số khu vực đến tác động của biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp tại Nam Mỹ và châu Á, tất cả đều cho thấy tính chất liên kết ngày càng chặt chẽ của vấn đề an ninh lương thực.

Những thách thức này đòi hỏi cách tiếp cận mang tính hợp tác và phối hợp hành động ở quy mô lớn, vượt ra ngoài khuôn khổ của từng quốc gia riêng lẻ.

Trong điều kiện đó, tăng cường hợp tác nông nghiệp được xem là một trong những giải pháp hữu hiệu nhằm góp phần ứng phó hiệu quả với thách thức chung của thế giới.

Việc thúc đẩy liên kết về chính sách, khoa học - công nghệ, thương mại nông sản và phát triển chuỗi cung ứng bền vững trở thành cơ sở để BRICS phát huy vai trò trong nỗ lực bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu.

Động lực từ hợp tác nông nghiệp

Một dấu mốc đáng chú ý trong tiến trình hợp tác nông nghiệp của BRICS thời gian gần đây là việc Hội nghị Bộ trưởng Nông nghiệp BRICS lần thứ 16, diễn ra tại thành phố Indore (Ấn Độ, tháng 6-2026), đã thông qua Tuyên bố Indore.

Được đánh giá là một khuôn khổ hợp tác mới trong lĩnh vực nông nghiệp, Tuyên bố Indore không chỉ tái khẳng định cam kết của các nước thành viên BRICS đối với mục tiêu bảo đảm an ninh lương thực, mà còn đề ra định hướng hợp tác nhằm xây dựng hệ thống nông nghiệp bền vững, có khả năng chống chịu cao trước những biến động toàn cầu.

Điểm nổi bật của Tuyên bố Indore là đặt người nông dân, nhất là các hộ nông dân quy mô nhỏ, vào vị trí trung tâm của chính sách phát triển nông nghiệp.

Đây được xem là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh phần lớn người dân tại một số quốc gia BRICS vẫn sinh sống ở khu vực nông thôn và phụ thuộc trực tiếp vào sản xuất nông nghiệp.

Việc nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế và tăng khả năng tiếp cận thị trường cho người nông dân góp phần bảo đảm an ninh lương thực và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Các nước thành viên BRICS cũng thống nhất tăng cường hợp tác nhằm ứng phó với những thách thức chung như biến đổi khí hậu, suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động thị trường lương thực.

Trong đó, phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất và nước, giảm thất thoát sau thu hoạch, nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng lương thực được xác định là những ưu tiên quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu đối với từng quốc gia, mà còn là nhiệm vụ chung nhằm bảo đảm sự ổn định của hệ thống lương thực toàn cầu.

Cùng với đó, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số tiếp tục được xác định là động lực quan trọng của hợp tác nông nghiệp BRICS. Tuyên bố Indore nhấn mạnh việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các giải pháp nông nghiệp thông minh nhằm nâng cao năng suất, tối ưu hóa sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên và gia tăng khả năng thích ứng với những thay đổi của môi trường sản xuất.

Việc hình thành Mạng lưới Nông nghiệp kỹ thuật số BRICS và Mạng lưới BRICS AGRIN về đầu vào nông nghiệp, nguồn gene được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chia sẻ tri thức giữa các nước thành viên.

Các nước BRICS cũng thúc đẩy kết nối thị trường và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng nông sản. Việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện sáng kiến Sàn giao dịch ngũ cốc BRICS cho thấy nỗ lực của các quốc gia thành viên trong việc xây dựng cơ chế hợp tác mới, góp phần nâng cao tính ổn định, minh bạch và khả năng chống chịu của thị trường lương thực trước những cú sốc từ bên ngoài.

Những nội dung được xác lập trong Tuyên bố Indore cho thấy quyết tâm của các nước thành viên trong việc chuyển hóa tiềm năng hợp tác thành các chương trình hành động cụ thể, hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và có khả năng thích ứng cao hơn.

Chung tay vì an ninh lương thực toàn cầu

Việc thông qua Tuyên bố Indore cho thấy hợp tác nông nghiệp đang được BRICS nâng lên một bước phát triển mới, từ trao đổi kinh nghiệm và chia sẻ thông tin sang thúc đẩy các cơ chế phối hợp thực chất hơn trong sản xuất, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và kết nối thị trường nông sản.

Đây là bước đi phù hợp trong bối cảnh các thách thức về an ninh lương thực ngày càng mang tính xuyên biên giới và đòi hỏi những giải pháp hợp tác rộng mở hơn.

Đáng chú ý, các định hướng hợp tác được BRICS thúc đẩy phản ánh xu thế chuyển đổi của nông nghiệp thế giới từ mục tiêu tăng sản lượng đơn thuần sang phát triển nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.

Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn tạo cơ sở cho quá trình hiện đại hóa nông nghiệp tại nhiều quốc gia đang phát triển.

Ở góc độ rộng hơn, hợp tác nông nghiệp BRICS còn mang ý nghĩa thúc đẩy hợp tác Nam - Nam trong lĩnh vực phát triển. Thông qua chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ nâng cao năng lực và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, các sáng kiến của BRICS có thể góp phần tăng cường năng lực tự chủ lương thực cho nhiều quốc gia đang phát triển, đồng thời tạo thêm nguồn lực thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Trong bối cảnh an ninh lương thực tiếp tục là thách thức lớn của thế kỷ XXI, việc tăng cường hợp tác nông nghiệp trong BRICS không chỉ đáp ứng nhu cầu phát triển của các nước thành viên, mà còn đóng góp tích cực vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế nhằm xây dựng một hệ thống lương thực toàn cầu ổn định, bao trùm và bền vững hơn.

Tựu trung, hợp tác nông nghiệp trong BRICS cho thấy khả năng tập hợp nguồn lực và thúc đẩy hành động chung của các nền kinh tế mới nổi trước những vấn đề mang tính toàn cầu.

Những định hướng được xác lập tại Tuyên bố Indore không chỉ mở rộng không gian hợp tác giữa các thành viên, mà còn góp phần củng cố các nỗ lực quốc tế hướng tới phát triển cân bằng, hài hòa và bền vững hơn./.