Biến động an ninh - chính trị toàn cầu: Đan xen, phức tạp, khó lường

Những bất ổn, thách thức còn tồn tại

Bối cảnh toàn cầu được định hình ngày càng rõ hơn bởi sự bất ổn chính trị, sự phân mảnh kinh tế, sự gián đoạn công nghệ và những thách thức đến từ môi trường. Năm 2025, rủi ro chính trị toàn cầu đạt cột mốc lịch sử với các cuộc xung đột đang bén rễ, làm gia tăng rủi ro tổng thể, bầu không khí chính trị và xã hội mong manh, khiến sự thất vọng và bất ổn tiếp tục làm gia tăng căng thẳng.

Các cuộc xung đột vũ trang dai dẳng, đặc biệt là cuộc xung đột Nga - Ukraina, tình hình chiến sự tại Trung Đông, cùng sự thay đổi chính sách của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đã tạo ra nhiều biến động.

Hội nghị An ninh Munich 2025 (tháng 2-2025) nhận định: thế giới đang dịch chuyển từ trật tự đơn cực sang trật tự đa cực với đặc trưng nổi bật là sự cạnh tranh và điều chỉnh ảnh hưởng giữa các trung tâm quyền lực lớn. Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy xây dựng trật tự thế giới đa cực thông qua việc tăng cường sức mạnh kinh tế, ảnh hưởng chính trị để tập hợp lực lượng, lôi kéo các nước đang phát triển cạnh tranh với Mỹ.

Trong khi Mỹ đang chuyển sang cách tiếp cận “hòa bình” hơn với Trung Quốc và Nga; đồng thời, chuyển giao nhiều trách nhiệm an ninh hơn cho các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Các chuyên gia phân tích dự báo, sự hình thành trật tự thế giới đa cực có thể diễn ra theo hướng hòa bình, tránh đối đầu trực tiếp dù vẫn tiềm ẩn nhiều bất định.

Bên cạnh đó, thế giới cũng đang phải đối diện với những thách thức:

1- An ninh mạng - mối đe dọa của thời đại số. Trong thời đại mà công nghệ số đóng vai trò trung tâm của mọi khía cạnh đời sống, an ninh mạng trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu. Các cuộc tấn công mạng, từ đánh cắp dữ liệu đến phá hoại kết cấu hạ tầng quan trọng, đang gia tăng cả về quy mô và mức độ phức tạp;

2- Khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia. Khủng bố quốc tế và tội phạm xuyên quốc gia, gồm buôn bán ma túy, buôn lậu vũ khí, vẫn là những thách thức lớn đối với an ninh toàn cầu. Thế giới cần có một nền tảng để các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp để chống lại những mối đe dọa an ninh.

Một số đặc điểm nổi bật về chính trị - an ninh toàn cầu

Một là, rủi ro chính trị và xã hội toàn cầu đạt mức chưa từng có.

Năm 2025, chỉ số rủi ro chính trị toàn cầu đạt mức cao kỷ lục 41,1%. Rủi ro an ninh không chỉ giới hạn ở các cuộc xung đột vũ trang và chiến tranh giữa các quốc gia, mà còn thể hiện ở căng thẳng trong nội bộ của các quốc gia.

Trong số 166 quốc gia được phân tích, kết quả 68 quốc gia có nguy cơ bất ổn cao hơn năm 2024. Từ xung đột địa - chính trị đến khó khăn kinh tế, biến đổi khí hậu và tội phạm xuyên quốc gia dẫn tới những rủi ro phức tạp và tương tác lẫn nhau.

Các cuộc khủng hoảng không xảy ra riêng lẻ mà đan xen, trở thành mối đe dọa khu vực và toàn cầu. Đây chính là kết quả phản ánh sự hội tụ của nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cả các nền kinh tế mới nổi và các nền dân chủ tiên tiến.

Hai là, xung đột vũ trang và bất ổn xã hội lan rộng.

Yếu tố xung đột là nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro chính trị . Số lượng xung đột được ghi nhận ở cấp quốc gia tăng lên, chủ yếu tập trung ở 2 điểm nóng chính là xung đột Nga - Ukraina và các cuộc đối đầu giữa Israel - Gaza - Bờ Tây.

Cuộc chiến giữa Nga và Ukraina vẫn chưa chấm dứt, gây ra những thách thức nhân đạo và địa - chính trị dai dẳng. Trong khi các nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp tục, việc đạt được hòa bình bền vững cho thấy cần thiết phải có sự hòa giải quốc tế toàn diện và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, căng thẳng leo thang giữa NATO và Nga phản ánh những vấn đề an ninh phức tạp. Tuy nhiên, đối thoại về kiểm soát vũ khí và các biện pháp xây dựng lòng tin có thể giúp giảm thiểu nguy cơ leo thang.

Căng thẳng Iran - Israel cùng với sự leo thang xung đột khu vực làm nổi bật những chia rẽ lâu dài, nhưng đồng thời cũng nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về các cơ chế đối thoại khu vực để giải quyết những mối quan ngại an ninh chung và tránh xung đột trên diện rộng.

Tình hình căng thẳng leo thang dọc biên giới Ethiopia - Somalia cho thấy sự phức tạp của vấn đề địa - chính trị khu vực. Các sáng kiến hợp tác như dự án kinh tế khu vực có thể thúc đẩy lợi ích chung và giảm thiểu các nguyên nhân gây xung đột.

Tại Nam Mỹ, tranh chấp Venezuela - Guyana đã làm bùng phát căng thẳng, nhưng cũng tạo cơ hội cho các tổ chức khu vực đóng vai trò lớn hơn trong việc giải quyết xung đột và duy trì các chuẩn mực quốc tế.

Khủng hoảng biên giới Armenia - Azerbaijan vẫn tiếp diễn, nhưng các nỗ lực hòa giải quốc tế và các sáng kiến hội nhập kinh tế đã giúp thúc đẩy đối thoại và giảm bớt xung đột trong khu vực.

Bên cạnh đó, tình trạng bất ổn nội bộ, bạo lực gia tăng, làm suy yếu các chính phủ hiện tại, như phong trào biểu tình ở Nepal dẫn đến việc Thủ tướng Nepal KP Sharma Oli từ chức (tháng 9-2025).

Tại Indonesia, tình trạng bất ổn xã hội đã trở nên khó kiểm soát, tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp, làm gián đoạn chuỗi hậu cần; chi phí bảo hiểm tăng cao, rủi ro vi phạm hợp đồng và biến động thị trường.

Ba là, thách thức an ninh ở khu vực Trung Đông.

Trung Đông đang trải qua những biến động chính trị đáng kể, với việc các quốc gia cấu trúc lại liên minh và tập trung vào đa dạng hóa nền kinh tế. Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đang đầu tư vào công nghệ và năng lượng tái tạo để giảm thiểu sự phụ thuộc vào dầu mỏ.

Trong khi đó, chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là điểm nóng gây tranh cãi. Israel đã mở rộng quan hệ ngoại giao với các quốc gia Arab, tuy nhiên căng thẳng với Palestine vẫn tồn tại. Các cuộc xung đột ở Syria và Yemen vẫn chưa được giải quyết, bất chấp những nỗ lực thiết lập lệnh ngừng bắn và các chương trình viện trợ nhân đạo.

Bốn là, bất ổn chính trị ở châu Phi và Mỹ Latin.

Tại châu Phi, nhiều quốc gia đang đối mặt với tình trạng bất ổn chính trị, các cuộc bầu cử dẫn đến biểu tình và tranh giành quyền lực. Các quốc gia như Sudan, Ethiopia và Nigeria phải đối phó với các xung đột nội bộ, trong khi những quốc gia khác, như Kenya và Nam Phi phải tập trung vào phục hồi nền kinh tế và đẩy mạnh hợp tác khu vực.

Tại Mỹ Latin, các nhà lãnh đạo chính trị phải đối mặt với những thách thức kinh tế, lạm phát gia tăng và nhu cầu về công bằng xã hội. Các quốc gia như Brazil và Argentina chứng kiến sự chuyển dịch trong lãnh đạo đất nước. Những bê bối tham nhũng, lạm phát và các phong trào xã hội đang định hình các cuộc tranh luận chính trị, trong khi các chính phủ cố gắng ổn định nền kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài.

Hợp tác khu vực được tăng cường, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại và bảo vệ môi trường, bởi các quốc gia đều tìm kiếm khả năng phục hồi tốt hơn trước sự bất ổn của nền kinh tế toàn cầu. Động lực chính trị của khu vực sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến các chính sách an ninh và quan hệ quốc tế trong những năm tới.

Năm là, chính sách khí hậu và hợp tác toàn cầu.

Biến đổi khí hậu vẫn là một trong những vấn đề chính trị toàn cầu cấp bách. Các quốc gia đang chịu áp lực ngày càng tăng trong việc thực hiện các chính sách giảm phát thải carbon, đầu tư vào năng lượng tái tạo và giải quyết các hiện tượng thời tiết cực đoan. Hội nghị thượng đỉnh quốc tế về khí hậu đã thúc đẩy các cam kết mạnh mẽ hơn giữa các quốc gia, song sự khác biệt vẫn tồn tại giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển.

Trong khi một số quốc gia đã đạt được tiến bộ đáng kể trong quá trình chuyển đổi năng lượng xanh, những quốc gia khác lại phải vật lộn với việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và trách nhiệm môi trường. Khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng với các tập đoàn đầu tư vào công nghệ bền vững. Tuy nhiên, cần có sự hợp tác để tạo ra các chính sách hiệu quả hơn nhằm chống biến đổi khí hậu, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế.

Bức tranh an ninh - chính trị thế giới năm 2025 là sự đan xen giữa cạnh tranh và hợp tác, giữa rủi ro và cơ hội. Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó lường, việc nhận diện đúng xu thế, giữ vững nguyên tắc hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững sẽ là chìa khóa để các quốc gia thích ứng hiệu quả và đóng góp tích cực cho ổn định chung của cộng đồng quốc tế./.