Bệ phóng cho ngành công nghệ của châu Âu:Cơ hội bứt phá trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu

Những năm gần đây, công nghệ đã trở thành yếu tố quyết định sức mạnh kinh tế và địa - chính trị của các quốc gia. Việc trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh phát triển mạnh, sự bùng nổ nhu cầu trung tâm dữ liệu, cùng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ đã thúc đẩy nhiều nền kinh tế xây dựng chiến lược “chủ quyền công nghệ”.

Trong bối cảnh đó, EU nhận thức rõ việc phụ thuộc quá lớn vào doanh nghiệp công nghệ ngoài khu vực sẽ tạo ra những rủi ro về an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu và khả năng cạnh tranh lâu dài.

Những “bệ phóng” đưa châu Âu trở thành trung tâm công nghệ

Thứ nhất, xây dựng chiến lược chủ quyền công nghệ.

Khác với giai đoạn trước chủ yếu tập trung vào điều tiết thị trường, hiện nay, EU chuyển mạnh sang triển khai chính sách công nghiệp công nghệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm tự chủ chiến lược.

Trọng tâm của chiến lược này là giảm sự phụ thuộc vào công nghệ từ bên ngoài châu Âu, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, phát triển các doanh nghiệp công nghệ nội địa và hình thành năng lực tự chủ trong những lĩnh vực chiến lược như: AI, điện toán đám mây và bán dẫn.

Theo Ủy ban châu Âu (EC), để hiện thực hóa các mục tiêu trên, EU cần huy động khoảng 320 tỷ euro trong vòng 10 năm tới để đầu tư phát triển các lĩnh vực công nghệ then chốt, qua đó xây dựng nền tảng cho một hệ sinh thái công nghệ có tính cạnh tranh và tự chủ cao.

Thứ hai, tăng mạnh đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).

Đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục được xem là nền tảng quan trọng trong chiến lược phát triển công nghệ của châu Âu. Theo Văn phòng Thống kê châu Âu (Eurostat), tổng chi cho R&D của EU đạt 403,1 tỷ euro (năm 2024), tăng 3,6% so với năm 2023, trong đó khu vực doanh nghiệp đóng góp khoảng 66,5% tổng mức đầu tư.

Đáng chú ý, 6 quốc gia gồm Thụy Điển, Bỉ, Áo, Phần Lan, Đức và Đan Mạch đều duy trì mức đầu tư cho R&D trên 3% GDP, phản ánh sự ưu tiên cao đối với hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Chương trình khung về nghiên cứu và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021 - 2027 (Horizon Europe) tiếp tục là chương trình tài trợ nghiên cứu lớn nhất của EU, với nguồn lực hàng chục tỷ euro dành cho các lĩnh vực mũi nhọn như: AI, công nghệ lượng tử, y sinh, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế châu Âu.

“

Tháng 6-2026, Trung tâm siêu máy tính Cineca tại thành phố Bologna (Italia) đưa vào vận hành 2 hệ thống thế hệ mới gồm Sol - máy tính lượng tử của châu Âu sử dụng công nghệ bẫy ion và Lisa - phiên bản nâng cấp của siêu máy tính Leonardo được tối ưu hóa cho các ứng dụng AI. Việc đồng thời vận hành 2 hệ thống điện toán lượng tử, trong đó có hệ thống Siemens - Pasqal phục vụ các ứng dụng công nghiệp, Bologna hiện trở thành trung tâm duy nhất tại châu Âu sở hữu hạ tầng công nghệ ở quy mô này.

Thứ ba, thúc đẩy phát triển ngành bán dẫn.

Sau cuộc khủng hoảng chip toàn cầu, EU xác định bán dẫn là một trong những ngành công nghệ chiến lược, giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh kinh tế và chuỗi cung ứng.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, EU triển khai Đạo luật Chip châu Âu (ECA), tập trung nâng cao năng lực sản xuất chip, mở rộng nghiên cứu và thiết kế bán dẫn, thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu đầu tư xây dựng nhà máy tại châu Âu, đồng thời phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

Các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp lớn như ASML, STMicroelectronics, Infineon và Intel đang giữ vai trò nòng cốt trong quá trình này. Đáng chú ý, Intel đã công bố đầu tư bổ sung 5 tỷ euro để mở rộng nhà máy tại Ireland nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các dòng chip phục vụ phát triển AI.

Thứ tư, phát triển AI theo hướng “đáng tin cậy”.

Trong khi Mỹ dẫn đầu về hệ sinh thái doanh nghiệp AI và Trung Quốc có lợi thế về quy mô dữ liệu, châu Âu lựa chọn hướng đi riêng với triết lý phát triển AI lấy con người làm trung tâm, nhấn mạnh yếu tố an toàn, minh bạch và trách nhiệm.

Theo đó, EU tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng AI, phát triển hệ thống siêu máy tính, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực AI, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm bảo đảm AI được phát triển và ứng dụng một cách an toàn, đáng tin cậy.

Nhiều quốc gia như: Pháp, Đức, Hà Lan và Phần Lan đang nổi lên như những trung tâm AI mới của châu Âu. Tại Hội nghị RAISE Summit 2026 tổ chức ở Paris, Pháp tiếp tục khẳng định tham vọng trở thành trung tâm AI hàng đầu châu Âu với kế hoạch thu hút khoảng 180 tỷ euro đầu tư vào AI và hạ tầng trung tâm dữ liệu.

Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh việc hỗ trợ các tập đoàn công nghệ lớn, EU đặc biệt chú trọng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp khởi nghiệp.

Thông qua Quỹ Đổi mới châu Âu và Hội đồng Đổi mới châu Âu (EIC), các doanh nghiệp khởi nghiệp được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn đầu tư mạo hiểm, cơ sở nghiên cứu hiện đại, mạng lưới các trường đại học và các trung tâm thử nghiệm công nghệ.

Đồng thời, mô hình liên kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chính phủ đang góp phần rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa sản phẩm, tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghệ châu Âu.

Đưa châu Âu trở thành trung tâm công nghệ của thế giới

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong quá trình xây dựng nền tảng cho phát triển công nghệ, EU vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Trước hết, tốc độ gia tăng đầu tư cho R&D của khu vực doanh nghiệp vẫn thấp hơn so với nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới.

Theo Bảng xếp hạng đầu tư R&D công nghiệp năm 2025 của EC, năm 2024, đầu tư R&D của các doanh nghiệp EU chỉ tăng 2,9%, thấp hơn đáng kể so với Mỹ (7,8%), Nhật Bản (7,1%) và mức trung bình toàn cầu (6,3%). Điều đó cho thấy, khoảng cách về năng lực đổi mới sáng tạo của EU so với Mỹ và Nhật Bản vẫn còn khá lớn.

Bên cạnh đó, EU hiện vẫn thiếu những tập đoàn công nghệ số có quy mô và tầm ảnh hưởng toàn cầu tương đương các doanh nghiệp hàng đầu của Mỹ (như Alphabet, Microsoft, Amazon hay NVIDIA), khiến khả năng dẫn dắt các xu hướng công nghệ mới còn hạn chế.

Một thách thức khác là thị trường công nghệ của EU vẫn mang tính phân mảnh giữa các quốc gia thành viên do sự khác biệt về chính sách, quy định và môi trường kinh doanh, làm giảm hiệu quả mở rộng quy mô và thương mại hóa sản phẩm công nghệ.

Ngoài ra, tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực mũi nhọn như: AI, bán dẫn và công nghệ lượng tử tiếp tục là rào cản lớn đối với tham vọng xây dựng một nền công nghiệp công nghệ có tính tự chủ và sức cạnh tranh toàn cầu của châu Âu.

Trong trung hạn và dài hạn, châu Âu được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành 1 trong 3 trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới, bên cạnh Mỹ và Trung Quốc.

Nền tảng cho triển vọng này đến từ hệ thống nghiên cứu khoa học tiên tiến, mạng lưới các trường đại học và viện nghiên cứu có chất lượng hàng đầu, nguồn lực tài chính dồi dào cùng thị trường chung với hơn 450 triệu dân, tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.

EU sở hữu môi trường pháp lý tương đối ổn định, khung chính sách thống nhất và lợi thế cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực công nghệ cốt lõi như công nghệ xanh, công nghiệp chế tạo tiên tiến, ô tô, hàng không, thiết bị bán dẫn và tự động hóa.

Những lợi thế này tạo nền tảng quan trọng để châu Âu phát triển các ngành công nghệ chiến lược và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, EU cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư, phát triển thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Nếu giải quyết hiệu quả những thách thức này, châu Âu sẽ có cơ sở để hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, đủ sức cạnh tranh với các trung tâm công nghệ hàng đầu như Mỹ và Trung Quốc trong những thập niên tới.

Trong bối cảnh công nghệ trở thành thước đo sức mạnh quốc gia, châu Âu đang chuyển từ tư duy “quản lý công nghệ” sang “kiến tạo năng lực công nghệ”.

Các chính sách về chủ quyền công nghệ, đầu tư R&D, phát triển AI, bán dẫn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang tạo nên “bệ phóng” mới cho ngành công nghệ châu Âu.

Dù vẫn đối mặt với nhiều thách thức về quy mô đầu tư, năng lực thương mại hóa và cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ toàn cầu, song những bước đi chiến lược hiện nay được kỳ vọng sẽ giúp EU củng cố vị thế là một trung tâm công nghệ quan trọng của thế giới./.