Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 và tương quan quyền lực trong 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump

Quốc hội đổi đa số, Nhà Trắng bước vào giai đoạn phải thương lượng nhiều hơn

Theo số liệu truyền thông Mỹ cập nhật ngày 5-11, Đảng Dân chủ đã giành ít nhất 54 ghế tại Thượng viện, trong khi Đảng Cộng hòa có 44 ghế. Tại Hạ viện, Đảng Dân chủ tăng ít nhất 28 ghế.

Phạm vi dịch chuyển thể hiện rõ ở Texas - nơi ứng cử viên Dân chủ Gina Hinojosa thắng cuộc đua thống đốc và James Talarico giành ghế Thượng viện liên bang.

Đảng Cộng hòa vẫn giữ quyền kiểm soát Thượng viện bang, cho thấy mức độ thay đổi có thể khác nhau giữa các cuộc đua ngay trong cùng một địa bàn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ là dịp cử tri Mỹ bầu lại toàn bộ Hạ viện, khoảng 1/3 Thượng viện, đồng thời lựa chọn thống đốc và các chức danh khác ở nhiều bang. Đảng của tổng thống đương nhiệm thường mất ghế trong các kỳ bầu cử này, như từng xảy ra dưới thời ông Bill Clinton và ông Barack Obama.

Điểm đáng chú ý năm 2026 là Đảng Cộng hòa mất thế đa số ở cả 2 viện trong cùng một kỳ bầu cử, đồng thời để mất ghế Thượng viện tại những bang vốn là địa bàn thuận lợi. Kết quả ấy cho thấy những khó khăn của đảng đã lan ra ngoài các bang cạnh tranh truyền thống.

Chi phí sinh hoạt là một điểm giao giữa mối quan tâm của cử tri và những lựa chọn chính sách của Nhà Trắng. Giá cả và khả năng chi trả của các hộ gia đình vốn là vấn đề đối nội, song cuộc xung đột với Iran khiến tác động của chính sách đối ngoại lên giá năng lượng trở thành một phần của tranh luận bầu cử.

Mức độ ủng hộ dành cho các ứng cử viên Cộng hòa còn chịu ảnh hưởng của tình hình từng bang, chất lượng ứng cử viên và khả năng huy động cử tri. Vì vậy, kết quả toàn quốc phản ánh sức ép đối với chính quyền đương nhiệm, còn động cơ bỏ phiếu cần được xem xét qua từng nhóm cử tri và từng địa bàn.

Đối với Đảng Cộng hòa, thất bại này đặt ra bài toán duy trì sự gắn kết với lực lượng ủng hộ phong trào MAGA (Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại), đồng thời giành lại cử tri độc lập và những nhóm từng góp phần vào chiến thắng năm 2024.

Đối với Đảng Dân chủ, việc mở rộng địa bàn thắng cử khiến yêu cầu dung hòa giữa các nghị sĩ ôn hòa và phe cấp tiến trở nên thiết thực hơn. Những khác biệt này sẽ bộc lộ khi Quốc hội phải lựa chọn ưu tiên chi tiêu hoặc quyết định mức độ đối đầu với Nhà Trắng.

Cách 2 đảng xử lý các khác biệt nội bộ sẽ định hình chiến lược tranh cử năm 2028, khi tương quan ứng cử viên và thành phần cử tri đi bỏ phiếu có thể thay đổi.

Khi Quốc hội mới bắt đầu nhiệm kỳ, phe đa số Dân chủ có thể định hình chương trình nghị sự, chủ trì các ủy ban và tăng cường giám sát qua điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và điều tra. Quyền quyết định các khoản chi của liên bang tạo thêm đòn bẩy trong đàm phán về y tế, nhập cư và hoạt động của các cơ quan hành pháp.

Tại Thượng viện, quá trình xem xét các đề cử của Tổng thống cũng có thể kéo dài hơn. Về phía Nhà Trắng, Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết dự luật. Để vượt qua phủ quyết, Quốc hội cần đa số 2/3 ở mỗi viện. Tương quan đó tạo động lực thương lượng đối với các dự luật cấp thiết, đồng thời làm tăng nguy cơ đình trệ nếu hai bên bất đồng về các điều kiện cấp ngân sách.

Ở cấp bang, kết quả tại Texas cũng mở thêm một mặt trận thương lượng trong các lĩnh vực mà thẩm quyền liên bang và bang đan xen. Chẳng hạn trong vấn đề nhập cư, chính quyền liên bang quyết định chính sách thực thi trong phạm vi thẩm quyền, còn chính quyền bang có những lựa chọn riêng về mức độ phối hợp và phân bổ nguồn lực địa phương.

Việc một bang đổi thống đốc trong khi một viện của cơ quan lập pháp bang vẫn do đảng kia kiểm soát cũng đặt ra yêu cầu thỏa hiệp ngay tại bang đó.

Chính sách đối ngoại Mỹ dưới sức ép giám sát và giới hạn ngân sách

Tổng thống vẫn giữ vai trò chủ đạo trong điều hành ngoại giao, tiếp xúc với lãnh đạo nước ngoài và xử lý nhiều tình huống an ninh. Quốc hội có ảnh hưởng rõ hơn ở khâu cấp ngân sách, quy định điều kiện sử dụng ngân sách và giám sát việc thực hiện.

Riêng với các điều ước được trình theo thủ tục hiến định, Tổng thống cần sự đồng ý của 2/3 số thượng nghị sĩ có mặt. Do đó, sức ép lên Nhà Trắng sẽ khác nhau giữa một quyết định ngoại giao thuộc thẩm quyền hành pháp và một cam kết quân sự hoặc tài chính đòi hỏi nguồn lực qua nhiều năm.

Cuộc xung đột với Iran có lẽ là hồ sơ bộc lộ rõ nhất sự giao thoa giữa quyền hạn của 2 nhánh và mối quan tâm của cử tri. Quốc hội mới có thể yêu cầu chính quyền giải trình về mục tiêu quân sự, căn cứ pháp lý, chi phí và các phương án giảm leo thang.

Phe đa số cũng có thể tìm cách gắn điều kiện với các khoản chi liên quan đến chiến dịch. Hiệu lực của các biện pháp đó phụ thuộc vào nội dung văn bản, mức độ ủng hộ tại 2 viện và cách Nhà Trắng sử dụng thẩm quyền của mình.

Khi giá năng lượng và chi phí sinh hoạt trở thành vấn đề bầu cử, chính quyền còn phải giải thích một lựa chọn đối ngoại bằng những hệ quả mà người dân có thể nhận thấy trong đời sống hằng ngày.

Đối với vấn đề Ukraina, đa số mới có thể đưa các đề xuất viện trợ ra thảo luận và bỏ phiếu, đồng thời xem xét việc thực thi các biện pháp trừng phạt Nga. Sự ủng hộ của một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa đối với viện trợ cho Ukraina tạo dư địa cho hợp tác lưỡng đảng. Tuy nhiên, quy mô, điều kiện và tiến độ hỗ trợ còn phụ thuộc vào nội dung từng dự luật và tương quan phiếu khi biểu quyết.

Với các đồng minh châu Âu, sự phân biệt giữa tuyên bố của Nhà Trắng, quyết định cấp ngân sách của Quốc hội và tiến độ thực hiện cam kết sẽ ngày càng quan trọng khi hoạch định chính sách an ninh.

Trong quan hệ với Trung Quốc, cạnh tranh chiến lược nhiều khả năng tiếp tục là một ưu tiên của Washington. Dư địa điều chỉnh nằm ở việc lựa chọn công cụ và cách phối hợp với đồng minh, đối tác. Một biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ đặt ra câu hỏi về hiệu quả an ninh và khả năng phối hợp thực thi. Một quyết định thuế quan diện rộng lại dễ kéo theo tranh luận về giá hàng hóa, chi phí đầu vào và phản ứng của các đối tác thương mại.

Cùng một mục tiêu giảm rủi ro trong các lĩnh vực nhạy cảm có thể dẫn đến những lựa chọn chính sách khác nhau, nhất là khi chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng trở thành chủ đề giám sát tại Quốc hội.

Viện trợ phát triển là một lĩnh vực khác mà Quốc hội có thể tác động thông qua các khoản chi cụ thể. Tranh luận ở đây sẽ xoay quanh mục tiêu của viện trợ, những chương trình cần ưu tiên và năng lực triển khai sau các thay đổi về tổ chức.

Ngay cả khi Quốc hội cấp kinh phí, thời gian khôi phục đội ngũ và thiết lập lại quan hệ với các đơn vị thực hiện ở nước ngoài có thể làm chậm tiến độ. Đối với các nước tiếp nhận, quyết định phân bổ ngân sách và khả năng giải ngân có ý nghĩa trực tiếp đối với việc lập kế hoạch.

Về dài hạn, sức ép chi phí trả nợ, nhu cầu đầu tư trong nước và nguồn lực dành cho các cam kết quốc tế sẽ tiếp tục cạnh tranh trong quá trình phân bổ ngân sách.

Trong 2 năm tới, khả năng duy trì một cam kết đối ngoại của Mỹ sẽ được thể hiện qua 3 khâu cụ thể: Nhà Trắng xác lập mục tiêu, Quốc hội cấp nguồn lực và các cơ quan hành pháp tổ chức thực hiện.

Mức độ thống nhất giữa 3 khâu này sẽ ảnh hưởng đến cách các đồng minh, đối tác và đối thủ đánh giá khả năng Washington theo đuổi các cam kết qua những thay đổi của chu kỳ chính trị./.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ - phép thử đối với quyền lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump