Bảo tồn nguồn lực nội sinh hun đúc trí tuệ, tâm hồn người Việt

Kết tinh bản sắc văn hóa dân tộc

Các giá trị văn hóa dân tộc được đúc kết, xây dựng và không ngừng bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, thấm sâu vào mọi hoạt động của đời sống xã hội, tạo nên hồn cốt dân tộc Việt Nam.

Các giá trị văn hóa đã trở thành sức mạnh nội sinh giúp dân tộc ta vượt qua khó khăn, thử thách, đạt những thành tựu to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời ngày càng khẳng định vai trò như một nguồn lực, động lực và hệ điều tiết sự phát triển bền vững của đất nước.

Chính vì vậy, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng việc phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới, sáng tạo nên những giá trị văn hóa mới đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII (năm 1998) “Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã xác định 5 giá trị bền vững, tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam là: lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc; tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” (năm 2014) xác định xây dựng nền văn hóa Việt Nam với 4 đặc trưng là: dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học; chăm lo xây dựng con người với 7 đặc tính cơ bản là: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo.

Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với hệ giá trị: dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học; trên nền tảng của hệ giá trị quốc gia và cũng là mục tiêu phấn đấu cao cả của dân tộc ta là: hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc.

Qua 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, nhận thức về các giá trị văn hóa dân tộc ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và trở thành “điểm tựa” cho sự phát triển.

Những giá trị yêu nước, đoàn kết, nhân ái, ý chí tự lực, tự cường,... không ngừng được lan tỏa và khơi dậy mạnh mẽ trong các tình huống khó khăn như đại dịch COVID-19, khủng hoảng kinh tế, thiên tai...

Nhiều tấm gương sáng trong phong trào thi đua yêu nước, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được biểu dương, khen thưởng, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ, ngày càng có ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống thông qua sáng tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ văn hóa vừa kết tinh bản sắc dân tộc vừa thể hiện sự văn minh, hiện đại trên cơ sở tiếp thu chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần củng cố sức mạnh mềm quốc gia.

Bên cạnh đó, các giá trị tự do, dân chủ, công bằng, văn minh ngày càng được khẳng định với nhận thức, hành động về quyền và trách nhiệm công dân được nâng lên rõ rệt. Văn hóa phản biện, đối thoại, tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, ý thức hội nhập quốc tế ngày càng phát triển thông qua sự đổi mới giáo dục và các hoạt động tuyên truyền...

Giá trị định hướng trong thời đại số

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, các giá trị văn hóa Việt Nam đang có những biến đổi lớn trong bối cảnh chịu nhiều tác động từ sự chuyển đổi đa chiều của tình hình trong nước và thế giới với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ cùng nhiều thách thức an ninh phi truyền thống.

Nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang bị mai một, xem nhẹ hoặc bị thương mại hóa, trở thành công cụ trục lợi; lối sống cá nhân vị kỷ, hưởng thụ, vô cảm có chiều hướng gia tăng; nhận thức thiếu chọn lọc các giá trị văn hóa bên ngoài dẫn đến sự lấn át, xung đột và mâu thuẫn giữa cái cũ và cái mới.

Các hành vi lệch chuẩn trong ứng xử, hiện tượng thiếu văn hóa, phản văn hóa, các thông tin giả, thông tin xấu độc, phản cảm, vi phạm thuần phong, mỹ tục xuất hiện ngày càng nhiều và lan truyền với tốc độ chóng mặt trên các phương tiện truyền thông mới, gây ra nhiều hệ lụy, tác động tiêu cực tới việc hình thành nhân cách, nhất là với thế hệ trẻ.

Đây là hệ quả tất yếu của quá trình chuyển đổi xã hội sâu sắc trong bối cảnh mới, đòi hỏi cần có những định hướng và giải pháp căn cơ, đồng bộ.

Trước yêu cầu mới của thực tiễn, Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026, của Bộ Chính trị “Về phát triển văn hóa Việt Nam” khẳng định quan điểm: các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết xác định hệ giá trị văn hóa gồm: giá trị dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học; hệ giá trị quốc gia gồm: giá trị hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc; hệ giá trị gia đình gồm: giá trị ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh; chuẩn mực con người Việt Nam là: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo; đồng thời nhấn mạnh cần kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, dân tộc với quốc tế, góp phần quan trọng phát triển toàn diện con người và phẩm cách quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Để tận dụng thời cơ và vượt qua thách thức trong thời đại số, Nghị quyết đã đề ra những định hướng chiến lược quan trọng nhằm phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh cần phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa.

Đây không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là hướng đi mới để giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Để các giá trị văn hóa phát huy vai trò “đi trước soi đường”, định hướng hành vi và chuẩn mực xã hội, cần đẩy mạnh giáo dục các hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam với sự phối hợp hiệu quả giữa gia đình, nhà trường và xã hội, hướng đến mục tiêu chung là xây dựng những giá trị văn hóa nhân văn, văn minh, tiến bộ và hội nhập; xây dựng thế hệ công dân mới có đạo đức, trí tuệ, bản lĩnh văn hóa và khát vọng phát triển.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ sinh thái số bền vững kết hợp giữa bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đồng bộ với chiến lược quốc gia về chuyển đổi số, gắn kết các mục tiêu bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và phát triển kinh tế.

Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa nhằm lan tỏa mạnh mẽ các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới; hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp văn hóa tiếp cận và ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất nội dung số, phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa trên môi trường số; thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ lớn vào hạ tầng số và phát triển các giải pháp công nghệ cao cho văn hóa.

Song song, cần xây dựng và thực hiện nghiêm cơ chế bản quyền, phát triển các nền tảng phân phối sản phẩm và dịch vụ văn hóa trên không gian số.

Chú trọng giáo dục công dân số, văn hóa số, nâng cao năng lực số cho mỗi công dân, nâng cao nhận thức cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ về giá trị văn hóa và trách nhiệm giữ gìn giá trị văn hóa trong thời đại số.

Tăng cường hiệu quả quản trị dữ liệu bảo đảm an ninh và chủ quyền văn hóa số; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu sáng tạo, an ninh văn hóa và chủ quyền văn hóa số để giữ gìn, phát huy, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam, phát huy vai trò động lực, hệ điều tiết sự phát triển giúp đất nước tiến nhanh, tiến xa trong kỷ nguyên mới./.