Báo chí số trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Tầm nhìn chiến lược của Đảng về xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại

Sự biến đổi của đời sống xã hội dưới tác động của công nghệ số là một thực tế không thể đảo ngược. Hiện nay, phần lớn công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đã chuyển dịch thói quen tiếp nhận thông tin từ các phương tiện truyền thống như báo in, truyền hình tuyến tính sang mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến trên thiết bị di động.

Không gian mạng đã trở thành “mặt trận tư tưởng” mới, nơi thông tin chính thống và thông tin sai lệch, xuyên tạc cùng tồn tại và cạnh tranh gay gắt. Nếu báo chí cách mạng không nhanh chóng chiếm lĩnh không gian số, khoảng trống thông tin sẽ bị các thế lực thù địch và các nền tảng xuyên biên giới lợi dụng, gây suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Nhận thức rõ thách thức và cơ hội này, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng. Quyết định số 348/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược “Chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” đã khẳng định mục tiêu chuyển đổi số báo chí nhằm xây dựng cơ quan báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; bảo đảm vai trò dẫn dắt, định hướng dư luận xã hội và giữ vững chủ quyền thông tin trên không gian mạng.

Chiến lược đã đặt ra những chỉ tiêu thực chứng rõ ràng, trong đó đến năm 2025, có 80% số cơ quan báo chí vận hành mô hình tòa soạn hội tụ và đến năm 2030, 100% số cơ quan báo chí đưa nội dung lên các nền tảng số, sử dụng dữ liệu và ứng dụng AI để tối ưu hóa hoạt động.

Bên cạnh đó, sự chỉ đạo quyết liệt từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII và Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cho thấy chuyển đổi số báo chí, xuất bản, truyền thông không chỉ là bài toán về công nghệ hay kinh tế báo chí, mà là quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý truyền thông để tạo sự đồng thuận xã hội, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống một cách nhanh chóng, sinh động và hiệu quả nhất.

Tòa soạn hội tụ, tòa soạn số và sức mạnh đột phá của trí tuệ nhân tạo

Để hiện thực hóa nền báo chí hiện đại, bước đi quan trọng của báo chí, xuất bản, truyền thông là phải thay đổi mô hình tổ chức và quy trình sản xuất thông qua việc xây dựng tòa soạn hội tụ và tòa soạn số. Đây là mô hình tích hợp công nghệ, quy trình và nhân sự để tạo ra các sản phẩm đa nền tảng (báo in, phát thanh, truyền hình, điện tử, mạng xã hội) dựa trên một hệ thống quản trị nội dung (CMS) tập trung.

Tòa soạn hội tụ hoạt động theo nguyên tắc “số đầu tiên” (digital first) và “ưu tiên mạng xã hội” (social first), áp dụng quy trình “một lần sản xuất, đa nền tảng khai thác” nhằm tối ưu hóa nguồn lực và đa dạng hóa cách thức kể chuyện (infographic, podcast, video ngắn) trong các tác phẩm báo chí.

Trong hệ sinh thái tòa soạn hội tụ và tòa soạn số đó, AI và dữ liệu lớn (Big Data) nổi lên như những động lực định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị của các hoạt động báo chí, xuất bản, truyền thông. Về khâu sản xuất và sáng tạo nội dung, AI đã trở thành một “trợ lý” đắc lực khi công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) giúp tự động hóa việc viết các bản tin ngắn, tạo tiêu đề, dịch thuật, hay bóc băng ghi âm (speech to text) với độ chính xác cao.

Tại Việt Nam, nhiều cơ quan báo chí đã ứng dụng AI để chuyển văn bản thành giọng nói (text-to-speech) phục vụ báo nói, cá nhân hóa giọng đọc theo vùng, miền.

Về khâu phân phối và thấu hiểu công chúng, Big Data giúp báo chí chuyển từ việc “đưa tin thụ động” sang “cá nhân hóa nội dung”. Thuật toán AI phân tích hành vi, thói quen đọc của từng người dùng để đề xuất các bài viết phù hợp, giúp tăng tỷ lệ nhấp chuột và thời gian lưu lại trên trang.

Về khâu quản trị và bảo vệ sự thật, AI là tấm khiên vững chắc giúp tòa soạn tự động lọc bình luận tiêu cực, vi phạm thuần phong mỹ tục như ứng dụng tại Báo điện tử VnExpress xử lý gần 5 triệu bình luận mỗi năm.

Quan trọng hơn, AI giúp đối soát dữ liệu, nhận diện mẫu hình tin giả (fake news) thông qua phân tích siêu dữ liệu đã hỗ trợ đắc lực công tác kiểm chứng thông tin (fact-check).

Bên cạnh đó, báo chí dữ liệu (data journalism) với sự trợ giúp của AI giúp các nhà báo tìm ra các quy luật, sự biến động của kinh tế, chính trị, xã hội để phản ánh sự thật bằng những con số khách quan, có tính thuyết phục cao từ thực tiễn phát triển đất nước.

Giữ vững tính nhân văn, bản lĩnh chính trị để kiến tạo niềm tin của toàn dân

Công nghệ số và AI mang lại những cơ hội to lớn, nhưng báo chí cách mạng Việt Nam không bao giờ được phép phó mặc sứ mệnh của mình cho máy móc hay trí thông minh nhân tạo.

Trong môi trường mà thuật toán có thể thao túng tâm lý, tạo ra các “bong bóng thông tin” và AI tạo sinh có thể sản xuất tin giả như deepfake (tin giả chuyên sâu) với độ tinh vi cao, nguy cơ xói mòn niềm tin xã hội là rất lớn.

Do đó, nền báo chí trong kỷ nguyên số vẫn phải coi trọng tính nhân văn, sự hiện đại và giữ vững bản lĩnh chính trị trong kỷ nguyên số qua các giải pháp sau đây.

Thứ nhất, cần nâng cao đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội trong kỷ nguyên AI. Người làm báo hiện đại không chỉ cần tinh thông công nghệ, mà phải vững vàng về đạo đức. AI chỉ là công cụ, nó không có lý tưởng, không có cảm xúc, không có sự nhạy cảm chính trị và trách nhiệm xã hội, nếu lạm dụng, AI có thể đưa ra những nội dung thiên kiến, sai lệch.

Trách nhiệm của người làm công tác báo chí, xuất bản và truyền thông phải kiểm chứng gắt gao mọi thông tin đầu ra, minh bạch trong việc sử dụng dữ liệu. Báo chí phải đứng trên nền tảng pháp luật và đạo đức, lấy con người làm trung tâm, kiên quyết chống lại khuynh hướng thương mại hóa, câu view rẻ tiền.

Tự do ngôn luận và công nghệ phải gắn liền với tính nhân văn, đó là sứ mệnh xoa dịu nỗi đau, định hướng cái chân - thiện - mỹ, để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc từ sớm, từ xa.

Thứ hai, đổi mới công tác tuyên truyền lý luận chính trị, quản lý nhà nước và giữ vững niềm tin vào Đảng của thế hệ trẻ. Thực tiễn, giới trẻ hiện nay có tư duy phản biện cao và chủ yếu tiếp nhận thông tin qua mạng xã hội.

Nếu báo chí, xuất bản, truyền thông vẫn giữ cách tuyên truyền lý luận chính trị khô khan, giáo điều, một chiều, chúng ta sẽ mất đi sự kết nối với lực lượng đang là rường cột của nước nhà.

Báo chí số phải “mềm hóa” lý luận, biến các chủ trương của Đảng thành các câu chuyện sinh động, gắn với thực tiễn khởi nghiệp, văn hóa số, trách nhiệm xã hội của thanh niên, đồng thời tận dụng các định dạng truyền thông mới như short video trên TikTok, YouTube Shorts, mega story, longform, podcast, infographic, data journalism,... để truyền tải thông điệp lý luận chính trị một cách ngắn gọn, trực quan, dễ chia sẻ.

Chỉ khi báo chí chạm được vào cảm xúc và tư duy của người trẻ, lý luận của Đảng mới thực sự thấm sâu, tạo thành “thế trận lòng dân” vững chắc trên không gian mạng.

Thứ ba, báo chí phải là vũ khí tiên phong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh mới, báo chí không chỉ truyền thông chính sách mà còn phải đồng hành cùng người dân, tạo cơ chế đối thoại hai chiều.

Báo chí số ở Việt Nam cần sử dụng dữ liệu để dấn thân vào các điểm nóng xã hội, dũng cảm phanh phui tham nhũng, lãng phí, phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội. Đồng thời, bằng tốc độ và sự chính xác, báo chí chính thống phải là nguồn tin “phủ sóng” nhanh nhất để đập tan các luận điệu xuyên tạc, thù địch, định hướng dư luận kịp thời.

Có như vậy, báo chí mới thực sự củng cố được niềm tin tuyệt đối của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Tóm lại, kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đòi hỏi một nền báo chí, xuất bản, truyền thông vươn mình tương xứng. Chuyển đổi số và ứng dụng AI là con đường tất yếu để báo chí Việt Nam cất cánh, bắt nhịp với xu thế truyền thông toàn cầu.

Tuy nhiên, sự vươn lên về công nghệ phải luôn được “bám rễ” sâu sắc, đó là chuyên nghiệp trong tác nghiệp, hiện đại trong phương thức và nhân văn trong mục tiêu phục vụ.

Bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức mạnh của thuật toán và trái tim, khối óc của người cầm bút cách mạng, báo chí số Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thành xuất sắc sứ mệnh vẻ vang, đó là bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, lan tỏa khát vọng phồn vinh, hạnh phúc và giữ mãi ngọn lửa niềm tin trong lòng nhân dân vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc./.