Bản lĩnh tiên phong mở đường từ những quyết sách lịch sử

Dấu ấn của đổi mới

Những năm đầu sau ngày đất nước thống nhất, trong bối cảnh nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, sản xuất đình trệ, lưu thông ách tắc, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, TPHCM không thụ động chờ cơ chế thay đổi mà chủ động tìm tòi những cách làm mới để ổn định đời sống, duy trì sản xuất.

Từ thực tiễn đó, nhiều mô hình “xé rào”, “cởi trói” ra đời, như thu mua lương thực theo giá thỏa thuận, bù giá vào lương, mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhà nước, liên doanh, liên kết trong sản xuất, kinh doanh và từng bước mở rộng hoạt động kinh tế đối ngoại.

Những cách làm này góp phần tháo gỡ những rào cản của cơ chế bao cấp, tạo cơ sở thực tiễn để hình thành tư duy đổi mới và mở đường cho công cuộc đổi mới của đất nước.

Bước vào thời kỳ đổi mới, TPHCM tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong bằng việc hình thành nhiều mô hình phát triển mới, góp phần định hình tư duy phát triển của cả nước.

Năm 1991, Khu chế xuất Tân Thuận - khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam - ra đời, mở đầu mô hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) gắn với công nghiệp xuất khẩu, tạo tiền đề phát triển hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp trên phạm vi cả nước.

Từ thành công đó, nhiều mô hình phát triển mới tiếp tục được hình thành, tạo động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố.

Năm 2000, Công viên Phần mềm Quang Trung trở thành khu công nghệ thông tin tập trung đầu tiên của cả nước; năm 2002, Khu Công nghệ cao TPHCM được thành lập, mở ra bước chuyển từ phát triển công nghiệp theo chiều rộng sang phát triển dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Không chỉ tiên phong trong phát triển kinh tế, TPHCM còn mở đường trong quy hoạch đô thị và bảo đảm an sinh xã hội. Các mô hình như Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Khu đô thị mới Thủ Thiêm và tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên thể hiện tư duy phát triển đô thị hiện đại, lấy hạ tầng và giao thông công cộng làm động lực tăng trưởng.

Trên lĩnh vực an sinh xã hội, năm 1992, Thành phố là địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai Chương trình xóa đói giảm nghèo, chuyển từ hỗ trợ trước mắt sang tạo sinh kế bền vững. Nhiều mô hình sau đó được Trung ương tổng kết và các địa phương vận dụng, khẳng định vai trò tiên phong của TPHCM trong đổi mới tư duy phát triển.

Từ những quyết sách “xé rào” trong giai đoạn sau thống nhất đất nước đến các mô hình phát triển của thời kỳ đổi mới và hội nhập, TPHCM luôn khẳng định bản lĩnh tiên phong, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Chính tinh thần đổi mới ấy đã tạo động lực để thành phố không ngừng bứt phá, tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Minh chứng là 6 tháng đầu năm 2026, Thành phố thu ngân sách hơn 500.000 tỷ đồng, đạt gần 62% dự toán năm; thu hút hơn 6,8 tỷ USD vốn FDI, tăng hơn 2 lần so với cùng kỳ.

Những kết quả này khẳng định sức sống của tư duy đổi mới, năng lực kiến tạo và khát vọng phát triển của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố trong chặng đường 50 năm xây dựng và phát triển.

Những kỳ vọng mới

Xuyên suốt 50 năm qua, thành phố mang tên Bác đã không ngừng vươn lên, nỗ lực “cùng cả nước, vì cả nước”, góp phần xây dựng đất nước “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” đúng như di nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, TPHCM được Trung ương kỳ vọng tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, cực tăng trưởng và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.

Triển khai Kết luận số 18-KL/TW, ngày 2-4-2026, của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, “Về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030”, Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM ban hành Chỉ thị số 11-CT/TU, ngày 7-5-2026, xác định mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số giai đoạn 2026 - 2030 vừa là mục tiêu phát triển, vừa là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của toàn hệ thống chính trị.

Theo đó, Thành phố phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026 - 2030; đến năm 2030, quy mô GRDP đạt khoảng 200 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người trên 14.000 USD. Mục tiêu này đòi hỏi chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Để đạt mục tiêu đó, Thành phố xác định 3 đột phá chiến lược:

1- Hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị đô thị theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ; cải cách hành chính thực chất; cắt giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết thủ tục; số hóa toàn bộ quy trình; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

2- Huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư đồng bộ hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, logistics, giao thông và các công trình liên kết vùng; bảo đảm tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công hằng năm trên 95%.

3- Chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển.

Thành phố ưu tiên phát triển công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, tài chính quốc tế, logistics, kinh tế số và kinh tế xanh; phấn đấu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp khoảng 30 - 40% GRDP, chi cho nghiên cứu và phát triển đạt 2 - 3% GRDP; hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh khu vực, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế.

Phát triển kinh tế lấy phát triển con người làm trọng tâm, lấy nâng cao chất lượng sống làm động lực. Thành phố tiếp tục phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới giáo dục gắn với nhu cầu thị trường lao động, nâng cao chất lượng y tế chuyên sâu, bảo đảm an sinh xã hội; phấn đấu hoàn thành khoảng 199.000 căn nhà ở xã hội vào năm 2030, xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh, bền vững.

Những chỉ tiều đề ra nhằm hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 19-5-2026, của Bộ Chính trị, về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới.

Theo đó, đến năm 2030, Thành phố là đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics, hội nhập quốc tế, năng động, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á.

Hành động để hiện thực hóa kỳ vọng

Để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đã đề ra, TPHCM cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp chiến lược sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và đổi mới mô hình tăng trưởng. Tiếp tục xây dựng thể chế vượt trội, linh hoạt, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; phát triển mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế tri thức; phát triển mạnh kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển và các ngành công nghệ chiến lược.

Thứ hai, phát triển không gian đô thị và kết cấu hạ tầng hiện đại. Quy hoạch thành phố theo mô hình đa trung tâm, tích hợp và thích ứng với biến đổi khí hậu; ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng số, năng lượng, chống ngập và các công trình liên kết vùng, tạo động lực phát triển nhanh và bền vững.

Thứ ba, khơi thông và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực phát triển. Phát huy vai trò của kinh tế tư nhân; thu hút đầu tư chất lượng cao; khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, tài chính và hợp tác công - tư; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thành phố trong giai đoạn mới.

Thứ tư, xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình. Phát triển đồng bộ văn hóa, con người, giáo dục, y tế và an sinh xã hội; gắn chỉnh trang đô thị với chuyển đổi xanh, áp dụng công nghệ vào quá trình quản lý chất lượng môi trường sống, xây dựng thành phố thông minh, đáng sống và có sức cạnh tranh quốc tế.

Thứ năm, xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số trong quản trị; kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế, tạo nền tảng để thành phố giữ vững vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng của cả nước./.