ASEAN củng cố nội lực, phát huy vai trò trung tâm và mở rộng không gian hợp tác
Trong bối cảnh trật tự khu vực và quốc tế tiếp tục điều chỉnh sâu sắc, ASEAN đang bước vào một giai đoạn chuyển tiếp có ý nghĩa chiến lược. Năm 2026 được xem là mốc bản lề, khi ASEAN vừa phải tăng cường đoàn kết nội khối, vừa chủ động mở rộng quan hệ với các đối tác bên ngoài. Khả năng thích ứng và điều phối hiệu quả sẽ tác động trực tiếp đến mức độ tự cường cũng như vị thế của ASEAN trong môi trường quốc tế nhiều biến động.
Tăng cường gắn kết nội khối, nâng cao năng lực tự cường
Bước vào năm 2026, việc củng cố gắn kết nội khối tiếp tục được xem là nhiệm vụ trọng tâm của ASEAN. Thực tiễn cho thấy, mọi nỗ lực phát huy vai trò trung tâm hay mở rộng hợp tác với bên ngoài đều phụ thuộc vào mức độ đoàn kết và đồng thuận trong nội khối.
Khi thiếu gắn kết, ASEAN sẽ gặp khó khăn trong việc hình thành tiếng nói chung và duy trì hiệu quả hành động tập thể. Trong bối cảnh môi trường chiến lược ngày càng phức tạp, năng lực tự cường trở thành điều kiện then chốt để ASEAN nâng cao tính chủ động và linh hoạt trước các sức ép ngày càng gia tăng.
Gắn kết nội khối không chỉ dừng lại ở hợp tác chính trị - ngoại giao, mà cần được triển khai đồng bộ trên các lĩnh vực kinh tế, thể chế và xã hội. Việc hài hòa hóa chính sách, tiêu chuẩn và thủ tục giữa các quốc gia thành viên có ý nghĩa quan trọng đối với vận hành hiệu quả của thị trường chung, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của toàn khu vực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động.
Đây cũng là cơ sở để ASEAN tận dụng tốt hơn các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế và hạn chế nguy cơ phân mảnh trong tiến trình phát triển.
Tuy nhiên, sự khác biệt về trình độ phát triển và năng lực thích ứng giữa các quốc gia thành viên vẫn là thách thức đáng kể. Nếu không được xử lý hiệu quả, những khác biệt này có thể làm chậm tiến trình hội nhập và ảnh hưởng đến khả năng hình thành đồng thuận.
Do đó, ASEAN cần tiếp tục thúc đẩy các cơ chế thu hẹp khoảng cách phát triển, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ kinh nghiệm, qua đó củng cố nền tảng tự cường chung. Việc bảo đảm tính bao trùm trong tiến trình hội nhập không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn góp phần duy trì sự ổn định và gắn kết lâu dài của Cộng đồng ASEAN.
| ASEAN được đánh giá là một trong những khu vực hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa địa điểm sản xuất trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được điều chỉnh. Với lợi thế về quy mô thị trường, vị trí địa - kinh tế và mạng lưới hiệp định thương mại tự do, ASEAN có khả năng trở thành điểm trung chuyển quan trọng trong chuỗi giá trị khu vực. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, ASEAN cần tiếp tục cải thiện kết nối hạ tầng, hài hòa hóa chính sách và nâng cao năng lực sản xuất nội khối. |
Bên cạnh đó, các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, dịch bệnh và an ninh lương thực ngày càng cho thấy tính liên thông giữa các quốc gia thành viên. Tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin và xây dựng năng lực ứng phó chung không chỉ nâng cao hiệu quả hợp tác, mà còn góp phần củng cố lòng tin và trách nhiệm. Thông qua các hình thức hợp tác thực chất, ASEAN từng bước nâng cao năng lực quản trị rủi ro và khả năng thích ứng trước những biến động khó lường của môi trường khu vực và quốc tế.
Phát huy vai trò trung tâm, củng cố năng lực điều phối khu vực
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng, vai trò trung tâm của ASEAN đứng trước những thách thức mới. Yêu cầu đặt ra đối với ASEAN không chỉ duy trì vai trò về mặt danh nghĩa, mà còn củng cố và phát huy năng lực điều phối, dẫn dắt một cách thực chất trong các vấn đề khu vực. Vai trò trung tâm chỉ thực sự được khẳng định khi ASEAN có khả năng định hướng hợp tác và tạo dựng được sự tin cậy từ các đối tác.
Trước hết, vai trò trung tâm của ASEAN thể hiện ở việc duy trì các cơ chế đối thoại khu vực mở, bao trùm và dựa trên luật lệ. Trong môi trường quốc tế có xu hướng phân cực, các diễn đàn do ASEAN khởi xướng và dẫn dắt tiếp tục là không gian quan trọng để các bên tham vấn, xây dựng lòng tin và quản lý khác biệt. Việc bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của các cơ chế này giúp ASEAN giữ vị trí khó thay thế trong cấu trúc khu vực, đồng thời đóng góp tích cực vào việc duy trì ổn định và giảm thiểu nguy cơ xung đột.
Cùng với đó, ASEAN cần nâng cao chất lượng điều phối và khả năng định hướng nội dung hợp tác. Điều này đòi hỏi mức độ thống nhất cao hơn trong nội khối cũng như năng lực đề xuất các sáng kiến phù hợp với lợi ích chung. Khi ASEAN chủ động hơn trong việc định hình chương trình nghị sự, vai trò trung tâm sẽ được củng cố bằng những kết quả thực tiễn. Việc chuyển từ cách tiếp cận điều phối mang tính phản ứng sang định hướng chủ động là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả và uy tín của ASEAN.
Năng lực duy trì cân bằng chiến lược trong quan hệ với các nước lớn tiếp tục là yếu tố then chốt. ASEAN kiên định cách tiếp cận không đối đầu, dựa trên đối thoại và tôn trọng luật pháp quốc tế, qua đó giữ vững không gian chiến lược độc lập. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn được dự báo còn kéo dài, sự nhất quán trong cách tiếp cận có ý nghĩa quyết định đối với uy tín và vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời giúp bảo vệ lợi ích chung của toàn khối.
Mở rộng kết nối toàn cầu, định vị ASEAN trong trật tự mới
Vai trò của ASEAN ngày càng gắn chặt với mức độ tham gia và đóng góp vào các tiến trình toàn cầu. Việc mở rộng không gian hợp tác bên ngoài khu vực không chỉ nhằm đa dạng hóa quan hệ, mà còn phản ánh vị thế và mức độ trưởng thành của ASEAN trong trật tự quốc tế đang định hình.
Trong bối cảnh đó, ASEAN cần chủ động xác định rõ lợi ích và ưu tiên chiến lược khi tham gia các khuôn khổ hợp tác toàn cầu, góp phần bảo đảm sự gắn kết hài hòa giữa hội nhập bên ngoài và củng cố nội lực bên trong.
ASEAN tiếp tục duy trì và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác trên cơ sở cân bằng, linh hoạt và bao trùm. Cách tiếp cận này giúp ASEAN tránh phụ thuộc vào bất kỳ bên nào, đồng thời củng cố hình ảnh là một đối tác ổn định và đáng tin cậy. Trong môi trường quốc tế nhiều biến động, việc duy trì mạng lưới hợp tác đa dạng là biểu hiện quan trọng của năng lực tự chủ chiến lược và khả năng thích ứng của ASEAN.
Trong lĩnh vực kinh tế, ASEAN đang nổi lên như một trung tâm tăng trưởng năng động, có khả năng thích ứng với việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Thúc đẩy hợp tác kinh tế mở và bền vững giúp ASEAN duy trì sức hấp dẫn đối với đầu tư và thương mại quốc tế, đồng thời nâng cao vai trò trong cấu trúc kinh tế khu vực và toàn cầu. Đây cũng là cơ hội để ASEAN gia tăng vị thế trong các chuỗi giá trị mới và đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế thế giới.
Đồng thời, không gian hợp tác của ASEAN mở rộng sang các lĩnh vực an ninh phi truyền thống và phát triển bền vững. Chuyển đổi số được dự báo tiếp tục là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy liên kết và tăng trưởng của ASEAN trong thời gian tới. Việc thu hẹp khoảng cách số, hài hòa hóa các quy định về dữ liệu và thúc đẩy kinh tế số giúp các nền kinh tế ASEAN nâng cao khả năng kết nối và năng lực cạnh tranh.
Khi các sáng kiến số được triển khai đồng bộ, ASEAN có điều kiện khai thác hiệu quả thị trường chung rộng lớn, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời gia tăng khả năng tham gia các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Trước những thách thức mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu và an ninh y tế, ASEAN có thể phát huy vai trò cầu nối giữa các cam kết quốc tế và hành động ở cấp khu vực. Thông qua đó, ASEAN từng bước khẳng định trách nhiệm và đóng góp thực chất vào các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế, đồng thời nâng cao hình ảnh và uy tín trên trường quốc tế.
Trong bối cảnh môi trường khu vực và quốc tế tiếp tục biến động, ASEAN đang bước vào giai đoạn đòi hỏi tư duy chiến lược dài hạn và cách tiếp cận linh hoạt. Khả năng thích ứng trước các thay đổi, đồng thời duy trì các nguyên tắc hợp tác cốt lõi sẽ quyết định mức độ ổn định và phát triển bền vững của ASEAN trong thời gian tới.
Việc nâng cao hiệu quả phối hợp, củng cố niềm tin và phát huy vai trò chủ động giúp ASEAN không chỉ ứng phó với thách thức, mà còn tận dụng được các cơ hội từ sự điều chỉnh của trật tự khu vực và toàn cầu. Trên cơ sở đó, ASEAN tiếp tục khẳng định vị thế là một nhân tố ổn định, có trách nhiệm và đóng góp tích cực vào hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững./.
