An ninh châu Á - Thái Bình Dương: Hợp tác trước những thách thức mới

Trong bối cảnh đó, tăng cường hợp tác, đối thoại và xây dựng lòng tin trở thành yêu cầu quan trọng nhằm ứng phó hiệu quả các thách thức mới, hướng tới phát triển bền vững.

An ninh khu vực trước những phép thử mới

Châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trung tâm kinh tế và chiến lược quan trọng hàng đầu thế giới. Mức độ liên kết ngày càng sâu rộng giữa các nền kinh tế cùng vai trò nổi bật trong chuỗi cung ứng toàn cầu đã tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng và phát triển của khu vực.

Tuy nhiên, những biến động nhanh chóng của tình hình quốc tế đang đặt môi trường an ninh khu vực trước nhiều thách thức mới, phức tạp và khó dự báo.

Nổi bật trong bức tranh an ninh hiện nay là sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Những điều chỉnh về chính sách đối ngoại, quốc phòng - an ninh của các trung tâm quyền lực đang tác động trực tiếp đến cấu trúc an ninh khu vực.

Việc tăng cường hiện diện chiến lược, mở rộng cơ chế liên kết và thúc đẩy cạnh tranh ảnh hưởng tại những địa bàn trọng yếu làm gia tăng nguy cơ bất ổn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm soát bất đồng và xây dựng lòng tin.

Bên cạnh biến động địa - chiến lược, các thách thức an ninh truyền thống vẫn chưa được giải quyết triệt để. Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo và cạnh tranh tiếp cận các nguồn tài nguyên chiến lược tiếp tục là những nhân tố tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định khu vực.

Mặc dù các bên đều đề cao đối thoại và tuân thủ luật pháp quốc tế, song khác biệt về lợi ích và cách tiếp cận vẫn là trở ngại đối với quá trình xử lý những vấn đề tồn tại.

Không gian an ninh khu vực cũng mở rộng sang nhiều lĩnh vực phi truyền thống với mức độ tác động ngày càng sâu rộng. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và công nghệ mới mang lại nhiều cơ hội phát triển nhưng đồng thời làm gia tăng nguy cơ về an ninh mạng, an ninh dữ liệu và tội phạm công nghệ cao. Vì vậy, tăng cường hợp tác nhằm bảo đảm an ninh, an toàn trên không gian số đang trở thành yêu cầu cấp thiết của khu vực.

Biến đổi khí hậu tiếp tục là một trong những nguy cơ an ninh đáng quan ngại. Thiên tai cực đoan, nước biển dâng, hạn hán và suy giảm nguồn nước không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, mà còn tác động đến đời sống xã hội và triển vọng phát triển của nhiều quốc gia.

Cùng với đó, những bài học từ đại dịch COVID-19 cho thấy các rủi ro an ninh phi truyền thống như y tế, năng lượng, lương thực hay đứt gãy chuỗi cung ứng có thể nhanh chóng lan rộng và ảnh hưởng đến toàn khu vực.

Những thách thức an ninh hiện nay không còn tồn tại tách biệt, mà ngày càng có sự liên kết và tác động qua lại lẫn nhau. Điều đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy quản trị an ninh khu vực theo hướng toàn diện hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các quốc gia trong xử lý những vấn đề chung, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho hòa bình, ổn định và phát triển.

Từ cạnh tranh đến kiểm soát khác biệt

Trong bối cảnh môi trường an ninh châu Á - Thái Bình Dương ngày càng phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia là thực tế khó tránh khỏi. Sự khác biệt về lợi ích, ưu tiên phát triển, vị thế địa - chính trị và cách tiếp cận vấn đề khu vực khiến những bất đồng nảy sinh ngày càng đa dạng.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy cạnh tranh không đồng nghĩa với đối đầu, còn khác biệt không nhất thiết dẫn đến xung đột. Điều quan trọng là khả năng kiểm soát bất đồng, duy trì đối thoại và xây dựng cơ chế hợp tác nhằm ngăn ngừa nguy cơ có thể ảnh hưởng đến hòa bình, ổn định của khu vực.

Xu thế phụ thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng giữa các nền kinh tế đã tạo ra những ràng buộc lợi ích sâu sắc. Dù còn khác biệt về chiến lược hay quan điểm, các quốc gia vẫn có nhu cầu hợp tác nhằm duy trì môi trường thuận lợi cho phát triển.

Đây là cơ sở để thúc đẩy đối thoại, tăng cường tham vấn và tìm kiếm những điểm tương đồng trong các vấn đề cùng quan tâm. Thực tiễn cho thấy, đối thoại thường xuyên và minh bạch là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát bất đồng và củng cố lòng tin giữa các quốc gia.

Trong lĩnh vực an ninh, xây dựng lòng tin tiếp tục được xem là yếu tố có ý nghĩa then chốt. Trước những thách thức mang tính xuyên biên giới, không quốc gia nào có thể bảo đảm an ninh bằng các nỗ lực đơn lẻ.

Việc mở rộng chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực phối hợp và thúc đẩy các chương trình hợp tác thực chất là những điều kiện quan trọng nhằm giảm thiểu nguy cơ căng thẳng, tạo cơ sở cho việc xử lý khác biệt bằng biện pháp hòa bình.

Vì vậy, vai trò của các cơ chế hợp tác đa phương ngày càng được khẳng định. Những khuôn khổ đối thoại và hợp tác khu vực không chỉ tạo điều kiện để các quốc gia trao đổi quan điểm, mà còn góp phần hình thành các nguyên tắc ứng xử chung, thúc đẩy sự minh bạch và tăng cường khả năng phối hợp trong ứng phó thách thức an ninh.

Trong bối cảnh nhiều vấn đề vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia, cách tiếp cận đa phương tiếp tục là một trong những giải pháp hiệu quả để hài hòa lợi ích và duy trì ổn định khu vực.

Việc đề cao luật pháp quốc tế và các chuẩn mực ứng xử được cộng đồng quốc tế thừa nhận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực là những nền tảng cần thiết để xây dựng môi trường an ninh ổn định, có thể dự báo và bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục diễn biến phức tạp, việc phát huy vai trò trung tâm của ASEAN có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì cân bằng lợi ích, thúc đẩy đối thoại và củng cố cấu trúc khu vực dựa trên luật lệ.

Các cơ chế do ASEAN dẫn dắt tiếp tục là những diễn đàn quan trọng để trao đổi quan điểm, xử lý khác biệt và tăng cường hợp tác vì hòa bình, ổn định và phát triển.

Thực tiễn cho thấy, trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng, nhu cầu đối thoại và hợp tác càng trở nên cấp thiết. Kiểm soát khác biệt không phải là xóa bỏ mọi bất đồng, mà là quản lý hiệu quả những khác biệt để ngăn ngừa xung đột, mở rộng lĩnh vực hợp tác và củng cố nền tảng đồng thuận giữa các quốc gia. Đây là điều kiện quan trọng để châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục duy trì vai trò là động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới.

Kiến tạo không gian hòa bình, ổn định và phát triển

Trước những biến động ngày càng phức tạp của môi trường an ninh quốc tế và khu vực, việc kiến tạo một không gian hòa bình, ổn định và hợp tác tiếp tục là yêu cầu khách quan đối với mọi quốc gia.

Yêu cầu này gắn liền với nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia, tạo nền tảng quan trọng để duy trì động lực tăng trưởng và phát triển bền vững của khu vực.

Thực tiễn cho thấy, hòa bình và phát triển có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ. Một môi trường an ninh ổn định tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư, thương mại, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Ngược lại, bất ổn, xung đột hoặc các cuộc khủng hoảng kéo dài có thể làm gián đoạn chuỗi liên kết kinh tế, gia tăng chi phí phát triển và ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng tăng trưởng của các quốc gia. Vì vậy, duy trì hòa bình không chỉ là mục tiêu về an ninh, mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, nhiều quốc gia trong khu vực đang thúc đẩy các sáng kiến hợp tác nhằm tăng cường khả năng ứng phó với những thách thức chung.

Từ bảo đảm an ninh hàng hải, phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, bảo vệ an ninh mạng đến ứng phó biến đổi khí hậu, phòng ngừa dịch bệnh và bảo đảm an ninh lương thực, các lĩnh vực hợp tác ngày càng được mở rộng cả về phạm vi lẫn chiều sâu.

Điều này phản ánh nhận thức chung rằng nhiều vấn đề an ninh hiện nay không thể giải quyết bằng các biện pháp đơn lẻ, mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia và các cơ chế khu vực.

Bên cạnh việc tăng cường hợp tác thực chất, xây dựng cấu trúc an ninh khu vực theo hướng mở, bao trùm và cân bằng cũng là yêu cầu ngày càng được đề cao.

Một cấu trúc an ninh bền vững cần bảo đảm lợi ích chính đáng của các quốc gia, tôn trọng luật pháp quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để các bên cùng tham gia đóng góp vào việc xử lý các vấn đề chung.

Đây là cơ sở quan trọng để củng cố lòng tin, thu hẹp khác biệt và hạn chế nguy cơ đối đầu trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược vẫn tiếp tục diễn ra.

Đối với châu Á - Thái Bình Dương, triển vọng phát triển trong những thập niên tới phụ thuộc không nhỏ vào khả năng duy trì môi trường hòa bình và ổn định.

Với vị thế là khu vực năng động hàng đầu thế giới, nơi hội tụ nhiều trung tâm kinh tế, tài chính và công nghệ quan trọng, mọi biến động an ninh ở đây đều có thể tạo ra những tác động vượt ra ngoài phạm vi khu vực.

Điều đó càng cho thấy trách nhiệm chung của các quốc gia trong việc thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác và đề cao tinh thần cùng phát triển.

Việt Nam nhất quán thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Trên cơ sở đó, Việt Nam tiếp tục tham gia tích cực vào các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế, đóng góp vào nỗ lực chung nhằm duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở châu Á - Thái Bình Dương.

Trong một thế giới đang chứng kiến nhiều biến đổi sâu sắc, việc duy trì hòa bình và ổn định tiếp tục là yêu cầu quan trọng đối với các quốc gia.

Kiến tạo không gian hòa bình không chỉ nhằm ứng phó với những thách thức trước mắt, mà còn góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của khu vực.

Trên cơ sở tăng cường đối thoại, củng cố lòng tin và đề cao luật pháp quốc tế, châu Á - Thái Bình Dương có điều kiện tiếp tục phát huy vai trò là một trong những trung tâm phát triển năng động của thế giới./.