Xây dựng phường xã hội chủ nghĩa từ việc làm của người trẻ
Hà Nội đang thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại 2 xã. Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu Thành phố Hồ Chí Minh thí điểm xây dựng phường, xã xã hội chủ nghĩa. Với hàng trăm xã phường còn lại trên cả nước, câu hỏi đặt ra là có cần chờ đến lượt mình hay không. Câu trả lời nằm ở chính lớp người trẻ đang sống, học tập và làm việc ở mỗi phường.

Từ “đặc trưng” đến “đời sống”: Chủ nghĩa xã hội ở cấp độ một cộng đồng dân cư
Trong “Hệ tư tưởng Đức”, C. Mác và Ph. Ăng-ghen viết: “Đối với chúng ta, chủ nghĩa cộng sản không phải là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực phải khuôn theo. Chúng ta gọi chủ nghĩa cộng sản là một phong trào hiện thực”.
Luận điểm ấy đặt ra một yêu cầu về phương pháp: không được đi từ định nghĩa đến đời sống, mà phải tìm chủ nghĩa xã hội trong chính sự vận động của đời sống.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng, mở đầu bằng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” và “do nhân dân làm chủ”. Đó là những đặc trưng được khái quát ở tầm quốc gia.
Vấn đề lý luận đặt ra hôm nay là: những đặc trưng ấy hiện diện như thế nào ở một cộng đồng dân cư cụ thể? Phép biện chứng duy vật trả lời bằng quan hệ giữa cái chung và cái riêng. Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng.
Rõ ràng, không có “chủ nghĩa xã hội nói chung” lơ lửng bên trên các phường, xã; chỉ có chủ nghĩa xã hội hiện ra trong từng phường, xã, ở mức độ này hay mức độ khác.
Nhưng cái riêng bao giờ cũng phong phú hơn cái chung. Vì vậy, sẽ không có một khuôn mẫu phường xã hội chủ nghĩa duy nhất. Mỗi phường phải tự tìm lời giải của mình từ điều kiện dân cư, kinh tế, văn hóa của mình.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra điểm tựa thực tiễn của lập luận này: “Cấp xã là gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”.
V.I. Lê-nin thì nhấn mạnh: “Chủ nghĩa xã hội sinh động, sáng tạo là sự nghiệp của bản thân quần chúng nhân dân”. Hai luận điểm gặp nhau ở một chỗ: chủ nghĩa xã hội được hình thành từ bên dưới.
Từ tinh thần ấy, cuối tháng 3-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở Hà Nội nghiên cứu thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 19-5-2026, của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới đặt yêu cầu sớm hình thành các khu dân cư xã hội chủ nghĩa, thí điểm xây dựng phường, xã xã hội chủ nghĩa.
Tại hội thảo khoa học do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức ngày 21-5-2026, các nhà khoa học thống nhất 2 điểm có ý nghĩa phương pháp luận. Một là, đây không phải sự quay lại mô hình bình quân, bao cấp. Hai là, nước ta đang ở thời kỳ quá độ, nên không cầu toàn, không chạy theo điểm số.
Đến đây, sẽ có người hỏi: đã có phường đạt chuẩn đô thị văn minh, đã có xã nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu, vậy cần thêm một khái niệm mới để làm gì?
Nếu chỉ so danh mục tiêu chí thì quả có nhiều điểm trùng. Khác biệt nằm ở 3 chỗ. Về chủ thể: người dân là người làm chủ quá trình, chứ không chỉ là người thụ hưởng kết quả. Về mục tiêu: đích đến là sự phát triển toàn diện của con người và tính bao trùm, chứ không dừng ở tiện nghi và nếp sống. Về tính chỉnh thể: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường được đặt trong một thể thống nhất, quy chiếu về 8 đặc trưng của Cương lĩnh.
Các nhà khoa học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh luận điểm ấy. Trao đổi với Báo điện tử VOV (ngày 9-6-2026), GS, TS Nguyễn Quốc Sửu cho rằng đây là một mô hình phát triển chứ không phải một danh hiệu; trong khi đó PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng coi tính bao trùm là tiêu chí khó nhất.
Từ đó, có một phép thử giản dị. Một phường có thể đạt mọi chuẩn về hạ tầng và mỹ quan mà người thu nhập thấp, người nhập cư vẫn đứng ngoài, hoặc bị đẩy dần ra khỏi nơi họ sống. Phường ấy hiện đại, nhưng chưa xã hội chủ nghĩa.
Phường có những đặc điểm khiến bài toán này vừa thuận, vừa khó. Thuận vì hạ tầng, dịch vụ thường đầy đủ hơn nông thôn. Khó vì dân cư đông và biến động, nhiều người tạm trú, quan hệ láng giềng lỏng hơn, người trẻ đi làm cả ngày và ít gắn với nơi ở. Đô thị hóa làm tăng mật độ dân cư, nhưng không tự làm tăng mật độ quan hệ giữa người với người.
Cũng cần nói rõ một điều: 2 địa bàn Hà Nội chọn thí điểm: Thư Lâm và Phúc Thịnh, đều là xã. Phường chưa có hình mẫu sẵn. Bộ tiêu chí dùng chung, nhưng trọng tâm vận dụng phải khác. Ở xã, khâu khó thường là hạ tầng và sinh kế. Ở phường, khâu khó là sự gắn kết cộng đồng và mức độ tham gia của người dân.
Theo định hướng của Hà Nội, bộ 54 tiêu chí được ban hành để các xã, phường khác của Thủ đô cùng vận dụng; địa phương nào đủ điều kiện thì triển khai ngay từ năm 2026. Quan điểm đó đúng với bản chất của vấn đề, và không chỉ đúng với riêng Hà Nội.
Những giá trị của chủ nghĩa xã hội không phải đặc quyền của nơi được chọn thí điểm. Phường xã hội chủ nghĩa không phải là phường văn minh đô thị cộng thêm một danh hiệu. Khác biệt nằm ở chỗ ai làm chủ, ai được thụ hưởng và có ai bị bỏ lại phía sau hay không.
Hoàn cảnh và con người: Tiêu chí nào đầu tư được, tiêu chí nào phải do con người
Bộ tiêu chí thí điểm của Hà Nội gồm 54 tiêu chí, chia thành 8 nhóm nội dung: hệ thống chính trị cơ sở và quyền làm chủ của nhân dân; hạ tầng và không gian thông minh; kinh tế gắn với lực lượng sản xuất hiện đại; an sinh xã hội và phát triển bao trùm; văn hóa, con người; môi trường xanh, an toàn; quốc phòng, an ninh; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Đọc kỹ, có thể thấy 2 loại tiêu chí. Loại thứ nhất đo những gì ngân sách và quy hoạch làm được: trường đạt chuẩn quốc gia, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế, hồ sơ sức khỏe điện tử, hạ tầng số. Với loại tiêu chí này, phần lớn các phường có xuất phát điểm thuận lợi.
Loại thứ hai đo những gì không khoản đầu tư nào mua được: tỷ lệ người dân tham gia các hoạt động văn hóa, mức độ tham gia của người dân vào đời sống cộng đồng, và 2 tiêu chí tổng hợp là chỉ số hạnh phúc cùng mức độ hài lòng của người dân.
Sự phân biệt này không chỉ có ý nghĩa kỹ thuật. Nó chạm đến một vấn đề cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử: quan hệ giữa hoàn cảnh và con người.
Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội. Nhưng ý thức xã hội có tính độc lập tương đối và thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội. Một khu đô thị có thể được xây xong trong vài năm; nếp sống cộng đồng thì không hình thành theo tiến độ thi công. Hạ tầng hiện đại là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ.
Vậy con người mới từ đâu ra? Trong “Luận cương về Phoi-ơ-bắc”, C. Mác đã phê phán quan niệm cho rằng chỉ cần thay đổi hoàn cảnh là con người sẽ thay đổi theo.
Ông chỉ ra rằng, sự trùng hợp giữa việc thay đổi hoàn cảnh và hoạt động của con người chỉ có thể được hiểu là thực tiễn cách mạng. Con người cải biến hoàn cảnh, và chính trong quá trình ấy tự cải biến mình.
Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn đạt tư tưởng đó bằng một mệnh đề giản dị: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”. Chữ “trước hết” không có nghĩa là chờ có con người mới rồi mới xây dựng. Con người mới được hình thành ngay trong quá trình xây dựng.
Trong tác phẩm “Sáng kiến vĩ đại”, khi phân tích những “ngày thứ bảy cộng sản” của công nhân đường sắt, V.I. Lê-nin đã nhìn thấy ở lao động tự nguyện mầm mống của một thái độ lao động mới. Giá trị của phong trào, theo ông, không nằm ở khối lượng công việc mà ở tính tự giác của quần chúng.
Ở phường, lớp người có điều kiện nhất để tạo ra tính tự giác ấy là thanh niên: học sinh, sinh viên, công nhân, người lao động trẻ, cán bộ, công chức trẻ. Họ đông, có tri thức, thạo công nghệ.
Nhưng thực tế ở nhiều khu dân cư đô thị cho thấy họ thường thưa vắng trong sinh hoạt cộng đồng. Mức độ thưa vắng ấy là điều mỗi phường cần tự khảo sát để có số liệu của chính mình, thay vì ước đoán. Bài toán đặt ra là làm sao để người trẻ coi phường là nơi mình thuộc về, chứ không chỉ là nơi ngủ lại sau giờ làm.

Ba vai của thanh niên ở phường
Nói thanh niên xung kích thì dễ, nói xung kích vào đâu mới khó. Đối chiếu với 8 nhóm nội dung của bộ tiêu chí, có thể hình dung 3 vai mà thanh niên cần đảm nhận ngay tại nơi mình sống.
Người làm chủ
Chủ tịch Hồ Chí Minh định nghĩa dân chủ bằng 2 vế: dân là chủ và dân làm chủ. Vế thứ nhất nói về địa vị, do Hiến pháp và pháp luật xác lập. Vế thứ hai nói về hành động, chỉ có thể do chính người dân thực hiện. Có địa vị làm chủ mà không hành động làm chủ thì dân chủ mới dừng ở hình thức.
Nhóm nội dung đầu tiên của bộ tiêu chí là hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh và quyền làm chủ của nhân dân. Nhưng dân chủ không tự có khi ghi vào tiêu chí. Nó chỉ có khi người dân thực sự tham gia.
Hãy hình dung một cuộc họp tổ dân phố bàn việc cải tạo sân chơi. Nếu trong phòng chỉ có các cụ cao tuổi, quyết định đưa ra sẽ thiếu tiếng nói của chính những gia đình trẻ có con nhỏ dùng sân chơi ấy. Người trẻ vắng mặt không phải vì không được mời, mà vì nghĩ đó không phải việc của mình.
Làm chủ, trước hết, là có mặt. Là dự họp, nêu ý kiến, biểu quyết những việc dân được bàn, được quyết theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Là tham gia đối thoại với chính quyền theo Luật Thanh niên. Là góp ý với cấp ủy, giám sát cán bộ thông qua tổ chức Đoàn và Mặt trận Tổ quốc.
Ở mức cao hơn, làm chủ là nhận trách nhiệm. Đoàn viên ưu tú phấn đấu vào Đảng; đảng viên trẻ nhận việc ở tổ dân phố, ban quản trị chung cư, ban công tác mặt trận; người có năng lực tham gia nguồn cán bộ phường. Hệ thống chính trị ở cơ sở muốn vững mạnh lâu dài thì phải có người trẻ kế tiếp.
Người làm ra của cải và tri thức
V.I. Lê-nin khẳng định: “Xét đến cùng, thì năng suất lao động là cái quan trọng nhất, chủ yếu nhất cho thắng lợi của chế độ xã hội mới”. Không có chủ nghĩa xã hội trên nền nghèo khó, và cũng không có chủ nghĩa xã hội với một nền sản xuất lạc hậu.
Bộ tiêu chí dành hẳn một nhóm cho phát triển kinh tế gắn với lực lượng sản xuất hiện đại, một nhóm cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong lực lượng sản xuất hiện đại, người lao động có tri thức và kỹ năng số là yếu tố quyết định. Đó chính là lĩnh vực của người trẻ.
Ở phường, thanh niên đóng góp bằng lao động có năng suất cao: học nghề, nâng cao kỹ năng, khởi nghiệp, kinh doanh dịch vụ, thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Làm giàu chính đáng và giúp người khác cùng làm giàu là xây dựng chủ nghĩa xã hội theo nghĩa thiết thực nhất.
Nhưng lực lượng sản xuất mới là một nửa vấn đề. Lực lượng sản xuất bao giờ cũng vận động trong những quan hệ sản xuất nhất định: ai sở hữu, ai tổ chức quản lý, thành quả được phân phối ra sao. Bỏ qua mặt này thì không thể nói một cộng đồng “xã hội chủ nghĩa” ở điểm nào.
Cương lĩnh năm 2011 xác định một đặc trưng là có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp.
Trong thời kỳ quá độ, đó là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế. Phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội.
Ở phường, những mệnh đề ấy có hình hài cụ thể. Kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh là lực lượng đông đảo nhất, được Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4-5-2025, của Bộ Chính trị coi là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Bên cạnh đó là kinh tế tập thể kiểu mới theo Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 16-6-2022: hợp tác xã dịch vụ, tổ hợp tác, lập ra trên cơ sở tự nguyện, cùng có lợi. Đây không phải sự trở lại hợp tác hóa kiểu cũ.
Vì vậy, yếu tố xã hội chủ nghĩa trong kinh tế của một phường không đo bằng tỷ trọng của hình thức sở hữu nào. Nó đo bằng mấy câu hỏi: người lao động có việc làm ổn định và được trả công tương xứng không; có được ký hợp đồng, đóng bảo hiểm xã hội không; người yếu thế có được hệ thống an sinh nâng đỡ không.
Thanh niên trả lời những câu hỏi ấy ở cả 2 vị trí. Là người khởi nghiệp, họ có thể chọn cách làm ăn hợp tác, chia sẻ lợi ích công bằng với người cùng làm.
Là người lao động, nhất là lao động trên nền tảng số, họ cần tham gia tổ chức công đoàn, nghiệp đoàn để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và của nhau.
Cùng với của cải là tri thức. Trong chuyển đổi số, thanh niên là người thầy của chính cộng đồng mình. Theo phản ánh của chuyên san Hồ sơ sự kiện (Tạp chí Cộng sản), ở phường Thủ Đức (Thành phố Hồ Chí Minh), 52 tổ công nghệ số cộng đồng tại 52 khu phố “đi từng ngõ, gõ từng nhà” hướng dẫn người dân dùng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt.
Theo Báo Thái Nguyên, tỉnh có 119 đội hình thanh niên tình nguyện với hơn 5.290 đoàn viên, thanh niên, đã hỗ trợ hơn 65.000 lượt người dân tại 92 xã, phường tiếp cận các nền tảng số thiết yếu.
Khi một người cao tuổi tự nộp được hồ sơ trên điện thoại, khoảng cách số được thu hẹp. Đó cũng là công bằng xã hội, một đặc trưng của chủ nghĩa xã hội, được thực hiện bằng một việc rất nhỏ.
Người giữ nghĩa tình và kỷ cương
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội không chỉ là một chế độ kinh tế, chính trị mà còn là một nền đạo đức, với nguyên tắc “mình vì mọi người, mọi người vì mình”. Phép thử về tính bao trùm nêu ở phần đầu, vì thế, trước hết là một đòi hỏi đạo đức.
Ở phường, điều đó có địa chỉ cụ thể: gia đình chính sách, người già neo đơn, người khuyết tật, trẻ em có nguy cơ bỏ học, người lao động nhập cư ở trọ.
Thanh niên giữ nghĩa tình bằng việc nhận chăm lo những địa chỉ ấy một cách thường xuyên, chứ không chỉ thăm hỏi dịp lễ, tết. Ở đô thị, giữ nghĩa tình còn là kéo những người mới đến vào đời sống chung của khu phố, để không ai là người lạ ngay trong nơi mình ở.
Đi cùng nghĩa tình là kỷ cương và môi trường sống. Thanh niên gương mẫu chấp hành pháp luật, thực hiện nghĩa vụ quân sự, tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, nói không với ma túy, tín dụng đen, bạo lực; giữ văn hóa giao thông và nếp sống văn minh đô thị; phân loại rác, chăm sóc cây xanh.
Có những công trình nhỏ mà nói được nhiều điều. Sáng 11-10-2026, tại tổ dân phố 5 và tổ dân phố 6 Thắng Lợi, phường Sông Công (tỉnh Thái Nguyên), Đội Thanh niên xung kích của Đoàn phường triển khai công trình thanh niên “Tuyến đường ánh sáng xanh”, chào mừng 70 năm Ngày truyền thống Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam.
Hệ thống đèn năng lượng Mặt trời được lắp bằng 15 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa. Một việc thuộc cả 3 nhóm: hạ tầng, an ninh và nghĩa tình.
Một cộng đồng có nghĩa tình mà thiếu kỷ cương thì dễ xuề xòa. Có kỷ cương mà thiếu nghĩa tình thì lạnh lẽo. Phường xã hội chủ nghĩa cần cả hai.

Từ “ra quân” đến “nhận việc đến cùng”
Có thể khẳng định rằng, 3 vai của thanh niên ở phường không mới. Điều cần đổi mới là cách làm.
Lâu nay, hoạt động của thanh niên ở cơ sở thường được tổ chức theo đợt, đo bằng số buổi ra quân và số lượt người tham gia. Cách đo ấy tạo ra khí thế, nhưng khó tạo ra thay đổi bền vững. Con ngõ sạch trong ngày ra quân rồi lại bẩn sau một tuần.
Xét về triết học, đó là sự nhầm lẫn giữa lượng và chất. Lượng chỉ chuyển thành chất khi được tích lũy liên tục theo một hướng. Mười buổi ra quân ở 10 nơi khác nhau không cộng lại thành một thay đổi về chất. Một việc nhỏ được làm đều đặn ở cùng một nơi thì có thể.
Bộ tiêu chí của Hà Nội đặt 2 chỉ số tổng hợp lên trên hết: chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng của người dân. Đề án cũng yêu cầu mỗi tiêu chí phải chuyển thành công việc, công trình, thay đổi thực tế để người dân nhìn thấy, thụ hưởng và đánh giá. Hoạt động của thanh niên cũng phải được đo theo cách ấy.
Áp vào phường, điều đó có nghĩa là chuyển từ “ra quân” sang “nhận việc đến cùng”. Có thể bắt đầu bằng một cơ chế đơn giản: mỗi chi đoàn nhận đồng hành với một tổ dân phố, một khu chung cư hoặc một khu nhà trọ.
Phần việc nhận phải có địa chỉ, có người phụ trách, có thời hạn và có kết quả đo được. Chẳng hạn: số hộ được hướng dẫn dùng dịch vụ công trực tuyến, số người cao tuổi được hỗ trợ làm thủ tục tại nhà, một tuyến ngõ được chiếu sáng, một nhóm thanh niên ở trọ được kết nối với sinh hoạt khu phố.
Muốn vậy, cấp ủy, chính quyền phường phải làm 4 việc.
Thứ nhất, giao việc đi cùng giao quyền và nguồn lực. Phần việc của thanh niên cần được ghi vào nghị quyết của đảng ủy và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của phường, có đầu mối phụ trách, có kinh phí từ ngân sách phường và nguồn xã hội hóa. Quan hệ giữa ủy ban nhân dân phường và đoàn phường nên được xác lập bằng một quy chế phối hợp, chứ không chỉ bằng lời kêu gọi.
Thứ hai, đối thoại thực chất. Luật Thanh niên năm 2020 quy định chủ tịch ủy ban nhân dân các cấp đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần. Điều cần thêm là kết luận đối thoại được công khai, mỗi kiến nghị về việc làm, nhà ở, nơi vui chơi, nơi gửi trẻ có người chịu trách nhiệm và có thời hạn trả lời. Không thể chỉ kêu gọi thanh niên cống hiến mà thiếu cơ chế để thanh niên lập thân, lập nghiệp.
Thứ ba, nêu gương. Niềm tin của người trẻ vào chủ nghĩa xã hội được hình thành trước hết từ những gì họ thấy ở trụ sở phường. Một cán bộ tận tụy thuyết phục hơn nhiều bài giảng.
Thứ tư, đổi cách đánh giá. Kết quả mỗi phần việc do chính tổ dân phố, khu chung cư nơi chi đoàn nhận việc nhận xét, mỗi năm một lần và công khai. Nhận xét ấy là căn cứ xếp loại chi đoàn, thay cho số buổi ra quân. Thước đo không phải là số buổi ra quân, mà là sự thay đổi trong đời sống người dân và mức độ hài lòng của người dân.
Về phía tổ chức Đoàn, thách thức lớn nhất ở phường là tập hợp những người trẻ không thuộc cơ quan, trường học nào: lao động tự do, công nhân ở trọ, người làm việc trên nền tảng số. Cách tập hợp theo địa bàn dân cư cần được bổ sung bằng cách tập hợp theo nghề nghiệp, sở thích và trên không gian mạng.
Hai khuynh hướng cần tránh
Vì là việc mới, xây dựng phường xã hội chủ nghĩa dễ gặp 2 khuynh hướng lệch lạc. Xét về nhận thức luận, cả 2 đều vi phạm nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần căn dặn.
Khuynh hướng thứ nhất là nóng vội, hình thức. Biểu hiện của nó là chạy theo tiêu chí, biến mô hình thành danh hiệu, lấy báo cáo đẹp thay cho thay đổi thật. Trong thanh niên, nó hiện ra thành những buổi ra quân đông người, nhiều ảnh đẹp, nhưng không ai chịu trách nhiệm về kết quả sau đó.
Nguyên nhân sâu xa là cách đánh giá từ trên xuống, coi trọng số lượng hơn chất lượng. Khi cấp trên đếm số hoạt động, cấp dưới sẽ tổ chức hoạt động để đếm. Cách sửa đã nêu ở phần trên: để người dân, chứ không phải bản báo cáo, nói lên kết quả.
Khuynh hướng thứ hai là trông chờ, ỷ lại. Biểu hiện là coi đây là việc của Nhà nước, của ngân sách, của nơi được chọn thí điểm. Trong thanh niên, nó hiện ra thành thái độ đứng ngoài: việc của phường là việc của cán bộ phường.
Nguyên nhân một phần nằm ở nhịp mưu sinh của đô thị. Nhưng phần lớn hơn là do người trẻ chưa được trao việc có ý nghĩa và chưa thấy tiếng nói của mình có trọng lượng. Muốn sửa, phải mở cửa: giao việc thật, lắng nghe thật, ghi nhận thật.
Khuynh hướng thứ nhất là biểu hiện của bệnh chủ quan, duy ý chí: tuyệt đối hóa nhân tố chủ quan, muốn có ngay kết quả bất chấp điều kiện. Khuynh hướng thứ hai là biểu hiện của tư tưởng thụ động, trông chờ: tuyệt đối hóa điều kiện khách quan, phủ nhận vai trò của con người.
Hai khuynh hướng tưởng trái ngược nhưng có chung một điểm: đều tách chủ nghĩa xã hội khỏi việc làm cụ thể của con người cụ thể. Một bên biến nó thành danh hiệu, một bên biến nó thành việc của người khác. Cách khắc phục cả 2 là trở về với quan điểm thực tiễn: lấy kết quả trong đời sống người dân làm tiêu chuẩn kiểm nghiệm.
Không cần chờ quyết định công nhận
Phường xã hội chủ nghĩa không được tạo ra bằng một quyết định công nhận. Nó hình thành dần khi người dân, trước hết là người trẻ, thực sự làm chủ nơi mình sống.
Vì vậy, mỗi phường có thể bắt đầu ngay, bằng 3 việc trong tầm tay: mời người trẻ vào những cuộc họp bàn việc của khu phố; giao cho mỗi chi đoàn một phần việc có địa chỉ và kết quả đo được; và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo cho cả chính quyền lẫn phong trào thanh niên.
Chất lượng xã hội chủ nghĩa của một phường, suy cho cùng, được quyết định bởi chất lượng tham gia của những con người sống trong đó, và trước hết là của lớp người trẻ sẽ sống ở đó lâu dài nhất./.