Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới trước khủng hoảng đồng thuận

Những rạn nứt trong cơ chế đồng thuận của G-20

Hiện nay, G-20 gồm 19 quốc gia cùng Liên minh châu Âu (EU) và Liên minh châu Phi (AU), đại diện cho khoảng 85% GDP, 75% thương mại và 60% dân số thế giới. Với quy mô và tầm ảnh hưởng đó, G-20 giữ vị trí quan trọng trong thúc đẩy hợp tác kinh tế quốc tế.

Cơ chế ra quyết định của nhóm mang tính ràng buộc, chủ yếu dựa trên đồng thuận chính trị và cam kết tự nguyện. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy những khó khăn trong việc duy trì đồng thuận đang ngày càng trở nên rõ nét.

Tháng 11-2025, Hội nghị thượng đỉnh G-20 được tổ chức tại thành phố Johannesburg (Nam Phi) trong bối cảnh Mỹ không tham dự. Mặc dù hội nghị vẫn thông qua tuyên bố chung, nhưng sự vắng mặt của một nền kinh tế có ảnh hưởng hàng đầu thế giới đã đặt ra những vấn đề về tính đại diện và hiệu quả phối hợp của diễn đàn.

Tiếp đó, từ ngày 30 đến 31-10-2026, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao G-20 được tổ chức tại thành phố Atlanta (Mỹ) không đạt được đồng thuận về một số vấn đề quốc tế quan trọng và không đưa ra thông cáo chung. Những bất đồng liên quan đến xung đột Nga - Ukraina, tình hình Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục tác động đến chương trình nghị sự.

Các diễn biến này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong nền tảng hợp tác của G-20. Nếu cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 tạo ra động lực chung để các thành viên phối hợp hành động, thì hiện nay cạnh tranh chiến lược và khác biệt về ưu tiên phát triển đang làm suy giảm khả năng dung hòa lợi ích.

Khủng hoảng đồng thuận của G-20, vì vậy, không chỉ thể hiện ở những bất đồng chính trị, mà còn ở sự hạn chế trong việc chuyển hóa các mục tiêu chung thành hành động tập thể.

Nguyên nhân làm suy giảm đồng thuận

Trước hết, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đang làm thay đổi nền tảng hợp tác kinh tế quốc tế. Cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc trên các lĩnh vực thương mại, đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng, cùng với những bất đồng giữa Nga và phương Tây, khiến các vấn đề kinh tế ngày càng gắn chặt với những tính toán về an ninh quốc gia.

Các biện pháp kiểm soát công nghệ, bảo hộ thương mại và hạn chế đầu tư có thể được một số quốc gia coi là cần thiết để bảo vệ lợi ích chiến lược, nhưng lại bị các quốc gia khác nhìn nhận như những rào cản đối với hợp tác quốc tế.

Bên cạnh đó, xu hướng phân mảnh địa - kinh tế đang làm gia tăng khác biệt về lợi ích giữa các thành viên. Các nền kinh tế lớn đẩy mạnh chính sách công nghiệp, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào những đối tác có rủi ro địa - chính trị.

Mặc dù những điều chỉnh này có thể nâng cao khả năng chống chịu của từng quốc gia, song làm gia tăng chi phí thương mại và nguy cơ phân chia thị trường quốc tế.

Theo Báo cáo Triển vọng và Thống kê thương mại toàn cầu (GTOS) của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) công bố tháng 10-2026, thương mại hàng hóa toàn cầu được dự báo tăng 3,9% năm 2026 và 4,1% năm 2027.

Những con số này cho thấy thương mại thế giới vẫn duy trì khả năng thích ứng, nhưng sự gia tăng các biện pháp hạn chế thương mại và khác biệt về chính sách giữa các nền kinh tế lớn tiếp tục đặt ra thách thức đối với tính ổn định của hệ thống thương mại đa phương.

Một nguyên nhân khác xuất phát từ sự khác biệt về trình độ phát triển và khả năng huy động nguồn lực giữa các thành viên G-20. Trong khi các nền kinh tế phát triển có lợi thế về tài chính và công nghệ, nhiều quốc gia đang phát triển phải đối mặt với áp lực nợ công, nhu cầu đầu tư hạ tầng và chi phí chuyển đổi năng lượng.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), trong giai đoạn 2022 - 2024, các nước đang phát triển đã thanh toán nợ gốc và lãi nước ngoài nhiều hơn 741 tỷ USD so với lượng vốn vay mới nhận được.

Thực trạng này làm gia tăng yêu cầu cải cách hệ thống tài chính quốc tế, nhưng đồng thời cũng bộc lộ những bất đồng về trách nhiệm hỗ trợ và phân bổ nguồn lực.

Như vậy, khó khăn của G-20 không nằm ở việc các thành viên thiếu nhận thức về những thách thức chung, mà chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt trong xác định ưu tiên, phân chia trách nhiệm và lựa chọn phương thức giải quyết.

Thách thức đối với vai trò điều phối kinh tế toàn cầu

Khủng hoảng đồng thuận diễn ra khi kinh tế thế giới vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro. Theo Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới (WEO) tháng 10-2026 của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), tăng trưởng GDP toàn cầu được dự báo đạt 3,1% năm 2026 và 3,4% năm 2027; lạm phát toàn cầu tương ứng ở mức 4,7% và 4,1%.

IMF đồng thời cảnh báo những tác động bất lợi từ căng thẳng địa - chính trị, bất ổn thương mại, rủi ro tài khóa và biến động trên thị trường tài chính.

Trong điều kiện đó, sự suy giảm khả năng phối hợp chính sách giữa các nền kinh tế lớn có thể làm gia tăng tính bất định, hạn chế hiệu quả ứng phó với những cú sốc kinh tế và tài chính. Đặc biệt, những bất đồng kéo dài có nguy cơ làm chậm tiến trình cải cách các thể chế kinh tế quốc tế, xử lý nợ công và huy động nguồn lực cho phát triển bền vững.

“

Hội nghị của các ngoại trưởng và quan chức ngoại giao cấp cao thuộc Nhóm các nền kinh tế lớn (G-20) kết thúc ngày 31-10-2026 (sau 2 ngày họp) tại thành phố Atlanta, bang Georgia (Mỹ), nhưng các bên không đạt được đồng thuận về một số vấn đề then chốt. Những bất đồng liên quan đến xung đột Nga - Ukraina, xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran, chính sách thuế quan của Mỹ là những vấn đề gây chia rẽ giữa các nước tham dự, Vì vậy, Hội nghị Ngoại trưởng G-20 tại Mỹ kết thúc và không đưa ra tuyên bố chung.

Năm 2026, Mỹ đảm nhiệm vai trò Chủ tịch luân phiên G-20 với định hướng tập trung vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm nguồn cung năng lượng và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Việc thu hẹp chương trình nghị sự có thể giúp diễn đàn tập trung vào những lĩnh vực có khả năng đạt được kết quả cụ thể.

Tuy nhiên, sự khác biệt giữa các ưu tiên này với chương trình hợp tác về khí hậu, phát triển và cải cách tài chính quốc tế được thúc đẩy trong những nhiệm kỳ trước cũng đặt ra thách thức đối với tính liên tục của các cam kết.

Dù vậy, những bất đồng hiện nay chưa đồng nghĩa với việc G-20 đánh mất vai trò. Các hoạt động hợp tác về ổn định tài chính, tăng trưởng năng suất, quản lý nợ và công nghệ vẫn được duy trì. Điều này cho thấy khả năng hợp tác chuyển từ đồng thuận rộng sang thỏa thuận có phạm vi hẹp hơn và gắn với lợi ích cụ thể của từng nhóm thành viên.

Triển vọng của G-20

Trong thời gian tới, triển vọng của G-20 sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng các thành viên xác định lại những lĩnh vực có thể hợp tác và thiết lập phương thức điều phối phù hợp với sự thay đổi của môi trường quốc tế.

Thay vì đặt mục tiêu đạt được đồng thuận toàn diện đối với mọi vấn đề, diễn đàn có thể cần ưu tiên những lĩnh vực mà lợi ích chung tương đối rõ ràng và kết quả hợp tác có thể được lượng hóa.

Thứ nhất, G-20 cần tiếp tục phát huy vai trò điều phối chính sách kinh tế vĩ mô, ổn định tài chính và phòng ngừa khủng hoảng. Đây là những lĩnh vực gắn trực tiếp với mục tiêu thành lập diễn đàn và có ý nghĩa thiết thực đối với tất cả thành viên.

Trong điều kiện kinh tế thế giới phải đối mặt với những rủi ro mới, việc tăng cường chia sẻ thông tin, phối hợp giám sát tài chính và hạn chế các tác động lan truyền tiêu cực từ chính sách của những nền kinh tế lớn có thể tạo ra cơ sở hợp tác tương đối bền vững.

Thứ hai, G-20 cần chú trọng những thỏa thuận có khả năng triển khai cụ thể, nhất là trong các lĩnh vực xử lý nợ, tài chính phát triển, thuận lợi hóa thương mại, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ.

Việc xác định rõ mục tiêu, trách nhiệm thực hiện và cơ chế đánh giá kết quả có thể giúp giảm khoảng cách giữa cam kết chính trị và hiệu quả thực tế.

Những sáng kiến có sự tham gia của một nhóm thành viên cũng có thể được khuyến khích, với điều kiện bảo đảm tính minh bạch, khả năng mở rộng và không tạo ra những rào cản phân biệt đối xử mới.

Thứ ba, việc duy trì sự liên tục trong chương trình nghị sự giữa các nhiệm kỳ chủ tịch cần được coi trọng hơn. Những sáng kiến về phát triển bền vững, cải cách tài chính quốc tế và tăng cường khả năng chống chịu của các nền kinh tế không thể đạt kết quả chỉ trong một nhiệm kỳ.

Vì vậy, G-20 cần củng cố các cơ chế theo dõi cam kết, phát huy vai trò hỗ trợ kỹ thuật của các tổ chức quốc tế và tăng cường phối hợp giữa các quốc gia đảm nhiệm chức chủ tịch kế tiếp nhau.

Có thể thấy, G-20 đang đứng trước phép thử quan trọng về khả năng duy trì hợp tác trong một thế giới ngày càng phân hóa. Cạnh tranh chiến lược, phân mảnh địa kinh tế và khác biệt về lợi ích khiến việc đạt được đồng thuận toàn diện trở nên khó khăn hơn, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nhu cầu đối thoại và phối hợp chính sách.

Tương lai của G-20 vì vậy không phụ thuộc vào khả năng xóa bỏ mọi bất đồng, mà nằm ở việc các thành viên có thể tìm kiếm và duy trì những lợi ích chung đủ lớn để thúc đẩy hành động tập thể. Đây cũng là thước đo quan trọng đối với hiệu quả của chủ nghĩa đa phương trong giai đoạn chuyển đổi hiện nay./.

Nhật Tuệ