Điều chỉnh cơ bản hay nhất thời?
Chính sách, cam kết và hành động thực tế của Mỹ trong thời gian tới sẽ cho thấy đây chủ yếu là động thái tình thế nhằm phục vụ mục tiêu trước mắt hay là sự điều chỉnh cơ bản trong chính sách đối với Ukraina và an ninh cho châu Âu.
Mối quan hệ giữa Mỹ và Ukraina trở nên gay cấn sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt thỏa thuận với Nga về cung cấp diesel, đồng thời công khai cho rằng Ukraina cần một tổng thống mới.
Ukraina, Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đều bị bất ngờ và bối rối. Câu hỏi mà họ phải tìm kiếm câu trả lời là những động thái trên của phía Mỹ chỉ là sự điều chỉnh chính sách nhất thời hay hàm chứa những định hướng cơ bản mới.
Những động thái này biểu hiện sự khác biệt về lợi ích và ưu tiên chiến lược. Ông D. Trump thiên về đàm phán, trao đổi lợi ích và hỗ trợ có điều kiện, còn phía Ukraina cần những cam kết an ninh bền chặt và lâu dài.
Cách tiếp cận của ông D. Trump bắt nguồn từ cả tính toán chính trị trong nước lẫn lợi ích chiến lược. Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ tháng 11-2026 và áp lực giá nhiên liệu là những yếu tố đáng chú ý.
Ông D. Trump muốn thúc đẩy nguồn cung diesel, giảm áp lực giá cả, đồng thời thể hiện nỗ lực thực hiện cam kết chấm dứt chiến tranh và ưu tiên lợi ích kinh tế trong nước.
Tuy nhiên, việc nới lỏng hạn chế đối với diesel của Nga là điều Ukraina, EU và NATO kiên quyết phản đối. Mỹ gia tăng sức ép buộc Ukraina chấp nhận giải pháp với Nga.
Những diễn biến này tác động vượt ra ngoài quan hệ Mỹ - Ukraina. Ukraina phải đối mặt với sức ép đàm phán lớn hơn và sự bất định về viện trợ của Mỹ, ảnh hưởng đến năng lực phòng thủ và vị thế thương lượng.
EU có thể phải tăng trách nhiệm tài chính, quân sự và an ninh; NATO đứng trước thách thức về đoàn kết và lòng tin giữa các đồng minh. Trong khi đó, Nga có thể tận dụng bất đồng phương Tây để gia tăng lợi thế.
Với Mỹ, giảm gánh nặng hỗ trợ có thể giải phóng nguồn lực cho các ưu tiên khác. Nhưng nếu cách tiếp cận này làm suy giảm niềm tin của đồng minh vào các cam kết an ninh của Washington, Mỹ có thể phải trả giá về uy tín và ảnh hưởng chiến lược lâu dài.
Cách tiếp cận của ông D. Trump có thể vừa là chiến thuật gây sức ép nhằm đạt thỏa thuận, vừa phản ánh nỗ lực điều chỉnh các ưu tiên chiến lược của Mỹ. Nhìn tổng thể, bất hòa giữa Mỹ và Ukraina phản ánh sự va chạm giữa tính toán chính trị trong nước Mỹ, lợi ích chiến lược của Mỹ và yêu cầu an ninh của Ukraina.
Chính sách, cam kết và hành động thực tế của Mỹ trong thời gian tới sẽ cho thấy đây chủ yếu là động thái tình thế nhằm phục vụ mục tiêu trước mắt hay là sự điều chỉnh cơ bản trong chính sách đối với Ukraina và an ninh cho châu Âu./.