Sau những lá phiếu là cả một thế giới
Một tuần sau những lựa chọn chính trị gây chấn động, thế giới tiếp tục đối diện với câu hỏi lớn hơn: liệu thay đổi quyền lực có mở ra một hướng đi mới, hay chỉ làm những bất ổn vốn tồn tại trở nên rõ nét hơn? Từ Brazil và Serbia đến Israel, những chuyển động chính trị trong nước đang tác động trực tiếp đến quan hệ quốc tế, trong khi các cuộc xung đột tại Ukraina và Gaza cho thấy khoảng cách giữa thỏa thuận trên bàn đàm phán và hòa bình ngoài thực địa vẫn còn rất lớn.
Brazil: Chiến thắng sít sao, thách thức rộng lớn
Ngày 25-10, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva giành chiến thắng trong vòng bầu cử quyết định, đánh bại đối thủ Flávio Bolsonaro với cách biệt hơn 4 triệu phiếu.
Kết quả đưa ông Lula trở thành tổng thống đầu tiên trong lịch sử Brazil được bầu 4 nhiệm kỳ không liên tiếp, đồng thời tạo ra một cú đảo chiều đáng chú ý trong bối cảnh làn sóng chính trị bảo thủ đang gia tăng tại Mỹ Latinh.
Chiến thắng của ông Lula không chỉ là sự trở lại của một nhân vật chính trị kỳ cựu. Nó còn phản ánh lựa chọn của cử tri giữa 2 hướng đi đối lập: một bên nhấn mạnh chính sách xã hội, vai trò nhà nước và bảo vệ chủ quyền; bên kia đại diện cho làn sóng bảo thủ gắn với gia đình Bolsonaro và có quan hệ gần gũi với Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tuy nhiên, kết quả bầu cử không đồng nghĩa ông Lula sẽ có một nhiệm kỳ dễ dàng. Quốc hội Brazil sau bầu cử nghiêng mạnh về phía bảo thủ, khiến chính phủ phải đối mặt với những cuộc thương lượng phức tạp về ngân sách, cải cách và các chính sách kinh tế.
Thị trường tài chính cũng phản ứng tiêu cực trước chiến thắng của ông Lula, khi đồng real suy yếu và chứng khoán giảm mạnh trong phiên đầu tuần.
Tranh cãi càng gia tăng khi ông Flávio Bolsonaro ban đầu từ chối công nhận thất bại và đòi hủy kết quả, viện dẫn quyết định kéo dài thời gian bỏ phiếu tại một số khu vực.
Tổng thống Mỹ D. Trump cũng đặt nghi vấn về tính hợp lệ của cuộc bầu cử nhưng không đưa ra bằng chứng. Sau đó, đảng của ông Bolsonaro chính thức thừa nhận chiến thắng của ông Lula, dù vẫn yêu cầu làm rõ các cáo buộc.
Bước ngoặt chính trị ở Serbia: Phong trào sinh viên thách thức quyền lực lâu năm
Ngày 25-10, phong trào chính trị do sinh viên hậu thuẫn giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Quốc hội Serbia, chấm dứt hơn 1 thập niên thống trị của Aleksandar Vucic.
Với khoảng 52,7% số phiếu khi gần 99% số phiếu được kiểm, lực lượng này giành được 139 trong tổng số 250 ghế quốc hội, vượt xa liên minh do Đảng Tiến bộ Serbia dẫn đầu.
Kết quả là bước ngoặt của một phong trào khởi đầu từ các cuộc biểu tình sau vụ sập mái che nhà ga tại Novi Sad năm 2024, khiến 16 người thiệt mạng.
Vụ việc trở thành biểu tượng cho những cáo buộc tham nhũng, thiếu minh bạch trong các dự án công và sự suy yếu của trách nhiệm giải trình. Trong gần 2 năm, các cuộc biểu tình do sinh viên dẫn dắt đã mở rộng thành phong trào phản đối chính phủ lớn nhất trong nhiều thế hệ.
Chiến thắng bầu cử cho thấy sự bất mãn xã hội đã chuyển hóa thành sức mạnh chính trị. Tuy nhiên, phong trào sinh viên chưa có một lãnh đạo thống nhất và phần lớn các ứng viên còn ít kinh nghiệm điều hành quốc gia.
Những yêu cầu từng giúp họ đoàn kết - chống tham nhũng, cải cách giáo dục và bảo vệ các thể chế dân chủ - sẽ phải được chuyển thành chính sách cụ thể.
Serbia cũng đứng trước lựa chọn đối ngoại phức tạp. Belgrade theo đuổi mục tiêu gia nhập Liên minh châu Âu, nhưng vẫn duy trì quan hệ gần gũi với Nga và Trung Quốc. Một chính phủ mới có thể thúc đẩy cải cách trong nước, song định hướng đối ngoại của phong trào sinh viên vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.
Israel sau bầu cử: Không có chiến thắng rõ ràng, bế tắc vẫn kéo dài
Cuộc bầu cử Quốc hội Israel ngày 27-10 khép lại mà không tạo ra một bên đủ sức hình thành chính phủ mới. Các cuộc thăm dò sau bỏ phiếu cho thấy khối của Thủ tướng Benjamin Netanyahu và liên minh đối lập do Gadi Eisenkot dẫn dắt đều chưa đạt ngưỡng 61 ghế cần thiết để chiếm đa số tại Knesset.
Kết quả này phản ánh một xã hội vẫn bị chia rẽ sâu sắc sau nhiều năm chiến tranh, khủng hoảng an ninh và tranh cãi về tương lai chính trị của Netanyahu.
Cuộc bầu cử được xem như một cuộc trưng cầu về năng lực lãnh đạo của ông sau cuộc tấn công ngày 7-10-2023 và những diễn biến tiếp theo tại Gaza.
Một điểm đáng chú ý là các đảng đại diện cho cộng đồng Arab Israel được dự báo giành số ghế cao kỷ lục. Tuy nhiên, khả năng họ tham gia vào một liên minh cầm quyền vẫn gây tranh cãi, bởi nhiều chính trị gia đối lập không muốn phụ thuộc vào sự ủng hộ của các đảng này.
Điều đó khiến việc hình thành chính phủ mới trở nên phức tạp, ngay cả khi các lực lượng đối lập có tổng số ghế lớn hơn khối Netanyahu.
Trong khi các cuộc thương lượng liên minh có thể kéo dài nhiều tuần, ông Netanyahu vẫn giữ vị trí thủ tướng tạm quyền. Nếu các bên không đạt được thỏa thuận, Israel có thể phải tổ chức một cuộc bầu cử khác, kéo dài tình trạng bất định chính trị.
Ukraina thử nghiệm ngừng bắn cục bộ: Một bước tiến nhân đạo giữa chiến sự kéo dài
Trong tuần qua, một thỏa thuận ngừng bắn giới hạn tại khu vực Oleshky thuộc tỉnh Kherson mở ra cơ hội hiếm hoi cho hoạt động cứu trợ và sơ tán dân thường.
Thỏa thuận kéo dài 6 ngày, cho phép các bên dọn mìn trên những tuyến đường tiếp cận, chuyển hàng thiết yếu và đưa người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ cao.
Cho đến ngày 1-11, Ukraina đã sơ tán 167 người khỏi các khu vực bị đe dọa, trong đó có 22 trẻ em và 21 người gặp khó khăn về vận động. Hai phía cho biết các cam kết trong thỏa thuận đã được thực hiện, dù lệnh ngừng bắn hết hiệu lực vào nửa đêm cùng ngày.
Thỏa thuận được thúc đẩy thông qua hoạt động trung gian có sự tham gia của Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump và Giáo hoàng Leo. Dù phạm vi rất hạn chế, việc các bên phối hợp trong một nhiệm vụ nhân đạo cho thấy vẫn tồn tại những kênh liên lạc có thể được sử dụng ngay cả khi chiến sự chưa có dấu hiệu kết thúc.
Tuy nhiên, giao tranh vẫn tiếp diễn tại những khu vực khác của Ukraina. Việc một lệnh ngừng bắn cục bộ có thể được thực hiện không đồng nghĩa các bên đã thu hẹp được bất đồng về lãnh thổ, bảo đảm an ninh hay điều kiện chấm dứt chiến tranh. Những cuộc thảo luận rộng hơn do Mỹ thúc đẩy vẫn chưa có lịch trình chắc chắn.
Gaza: Ngừng bắn chưa thể ngăn vòng xoáy bạo lực
Ngày 1-11, các cuộc không kích của Israel tại Gaza khiến ít nhất 8 người Palestine thiệt mạng, theo thông tin từ nhân viên y tế và cơ quan nội vụ tại Gaza.
Israel cho biết một số cuộc tấn công nhắm vào các tay súng, trong khi Hamas cáo buộc Israel tiếp tục phá hoại thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian.
Diễn biến này cho thấy thỏa thuận ngừng bắn, dù đã giúp giảm cường độ chiến sự so với giai đoạn trước, vẫn chưa tạo ra một cơ chế ổn định.
Các bên tiếp tục bất đồng về việc giải giáp Hamas, rút quân Israel và quản lý Gaza trong giai đoạn hậu chiến. Trong khi đàm phán đình trệ, phần lớn dân cư vẫn sống trong điều kiện thiếu thốn giữa những khu vực bị tàn phá nặng nề.
Một báo cáo mới của Ủy ban Điều tra độc lập của Liên hợp quốc, công bố ngày 26-10, cáo buộc Israel tiếp tục thực hiện các hành vi cấu thành tội diệt chủng tại Gaza sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Israel bác bỏ kết luận này, gọi báo cáo là một phần của chiến dịch thông tin nhằm làm suy yếu tính chính danh của nước này.
Báo cáo cũng đề cập tình hình tại Bờ Tây, nơi các hoạt động quân sự, bạo lực của người định cư và việc di dời người Palestine tiếp tục làm gia tăng bất ổn. Những diễn biến này khiến triển vọng xây dựng một khuôn khổ chính trị lâu dài cho người Palestine ngày càng khó khăn.
Kết luận
Tuần từ 26-10 đến 1-11 cho thấy các lựa chọn chính trị trong nước đang tác động trực tiếp đến cục diện quốc tế. Brazil và Serbia chứng kiến những chuyển động quyền lực đáng kể, nhưng chiến thắng bầu cử mới chỉ mở đầu cho bài toán điều hành.
Israel bước vào giai đoạn bất định khi không bên nào giành được đa số rõ ràng. Trong khi đó, Ukraina và Gaza tiếp tục cho thấy những giới hạn của ngoại giao khi các thỏa thuận chưa giải quyết được những bất đồng cốt lõi.
Điểm chung của các diễn biến này là khoảng cách giữa thay đổi và kết quả thực chất. Một cuộc bầu cử có thể thay đổi người nắm quyền, nhưng chưa chắc thay đổi được cấu trúc chính trị.
Một thỏa thuận ngừng bắn có thể tạm dừng giao tranh, nhưng chưa đủ để tạo ra hòa bình. Một phong trào xã hội có thể giành chiến thắng, nhưng vẫn phải chứng minh khả năng quản trị.
Vì vậy, những gì diễn ra trong tuần không chỉ là chuỗi sự kiện riêng lẻ. Chúng đặt ra câu hỏi rộng hơn về khả năng biến lựa chọn chính trị thành ổn định, biến ngoại giao thành cam kết bền vững và biến những bước tiến tạm thời thành thay đổi có ý nghĩa lâu dài./.