Những thách thức đan xen trong một thế giới nhiều bất định

Brazil lựa chọn Lula: Chiến thắng sít sao giữa làn sóng bảo thủ

Ngày 25-10, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva giành chiến thắng trong vòng hai cuộc bầu cử tổng thống, đánh bại ứng viên cánh hữu Flávio Bolsonaro.

Kết quả giúp ông Lula có nhiệm kỳ tổng thống thứ tư không liên tiếp, đồng thời tạo ra một diễn biến đáng chú ý trong bối cảnh nhiều lực lượng bảo thủ đang gia tăng ảnh hưởng tại Mỹ Latinh.

Theo kết quả được cơ quan bầu cử Brazil xác nhận, ông Lula giành khoảng 51,78% số phiếu hợp lệ, so với 48,22% của đối thủ. Chiến thắng này đặc biệt đáng chú ý bởi ông từng đứng sau Flávio Bolsonaro ở vòng một, trước khi thu hẹp khoảng cách và giành lại lợi thế trong cuộc bỏ phiếu quyết định.

Cuộc bầu cử phản ánh sự phân cực sâu sắc trong xã hội Brazil. Trong khi ông Lula nhấn mạnh các chương trình an sinh và những kết quả kinh tế dưới thời mình, Flávio Bolsonaro tập trung vào tâm lý bất mãn về chi phí sinh hoạt, tội phạm và sự thiếu tin tưởng đối với một bộ phận giới chính trị.

Sức hút của phe Bolsonaro cho thấy những quan điểm bảo thủ vẫn có nền tảng xã hội đáng kể, dù cựu Tổng thống Jair Bolsonaro không trực tiếp tranh cử.

Ở chiều ngược lại, chiến thắng của ông Lula cho thấy khả năng huy động cử tri của phe cánh tả vẫn được duy trì. Việc ông vượt lên trong vòng hai phản ánh vai trò của những cử tri chưa quyết định và các nhóm trung dung, đồng thời cho thấy lo ngại về khả năng phe Bolsonaro trở lại nắm quyền đã thúc đẩy nhiều người tham gia bỏ phiếu.

Dẫu vậy, việc thắng cử không đồng nghĩa với việc những khó khăn chính trị và kinh tế của Brazil đã được giải quyết. Chi phí sinh hoạt, nợ hộ gia đình và tình trạng tội phạm vẫn là những vấn đề gây sức ép lên chính phủ.

Bên cạnh đó, lực lượng bảo thủ tiếp tục có ảnh hưởng lớn trong Quốc hội, khiến việc thông qua các chương trình cải cách và ngân sách có thể gặp nhiều trở ngại.

Về đối ngoại, kết quả này cũng có ý nghĩa đối với quan hệ giữa Brazil và Mỹ. Chính quyền Donald Trump từng gây sức ép thương mại lên Brazil trong những tranh cãi liên quan đến vụ án của Jair Bolsonaro.

Việc ông Lula tiếp tục cầm quyền đồng nghĩa Washington và Brasília sẽ phải tìm cách quản lý những bất đồng về thương mại, an ninh và định hướng chính sách khu vực.

Serbia bước ngoặt chính trị: Phong trào sinh viên thách thức quyền lực lâu năm

Serbia chứng kiến một thay đổi chính trị đáng chú ý ngày 25-10 khi Tổng thống Aleksandar Vučić thừa nhận thất bại của lực lượng cầm quyền trước danh sách ứng viên do phong trào sinh viên hậu thuẫn trong cuộc bầu cử quốc hội.

Kết quả sơ bộ mở ra khả năng tái định hình đời sống chính trị tại quốc gia Balkan sau nhiều năm quyền lực tập trung vào một nhóm lãnh đạo.

Ông Vučić cho biết, danh sách Student List có thể giành khoảng 135 - 140 ghế trong Quốc hội gồm 250 ghế, trong khi lực lượng của ông dự kiến đạt khoảng 105 ghế.

Dù kết quả chính thức khi đó chưa hoàn tất, việc lãnh đạo phe cầm quyền công khai thừa nhận thất bại đã đánh dấu bước ngoặt đối với phong trào phản đối lớn nhất tại Serbia trong nhiều năm.

Phong trào sinh viên bắt đầu mở rộng sau vụ sập mái che tại nhà ga Novi Sad vào tháng 11-2024, khiến 16 người thiệt mạng. Thảm kịch làm dấy lên những câu hỏi về trách nhiệm quản lý, chất lượng công trình công cộng và tính minh bạch trong các dự án đầu tư.

Từ yêu cầu điều tra và truy cứu trách nhiệm, các cuộc biểu tình dần chuyển thành phong trào rộng hơn nhằm phản đối tham nhũng và xu hướng tập trung quyền lực.

Điểm quan trọng là phong trào này không phát triển như một đảng phái truyền thống. Sinh viên trở thành lực lượng kết nối nhiều nhóm xã hội, từ giới học thuật đến những người bất mãn với chất lượng dịch vụ công và cách thức điều hành đất nước.

Việc tập hợp được sự ủng hộ đủ lớn để thách thức phe cầm quyền cho thấy các vấn đề về trách nhiệm giải trình và niềm tin vào thể chế có thể trở thành động lực chính trị mạnh mẽ.

Tuy nhiên, chiến thắng bầu cử mới chỉ là bước khởi đầu. Danh sách ứng viên do phong trào sinh viên hậu thuẫn gồm nhiều gương mặt chưa có kinh nghiệm điều hành ở cấp quốc gia.

Việc xây dựng một chính phủ ổn định, lựa chọn nhân sự và chuyển các cam kết chống tham nhũng thành chính sách cụ thể sẽ là những thử thách lớn.

Đối ngoại cũng là bài toán không đơn giản. Serbia vừa duy trì quan hệ kinh tế với Liên minh châu Âu, vừa có quan hệ gần gũi với Nga và Trung Quốc. Một chính phủ mới sẽ phải xử lý các mối quan hệ này trong khi thúc đẩy cải cách trong nước, bảo đảm ổn định kinh tế và xác định rõ hơn lộ trình hội nhập châu Âu.

Kinh tế Trung Quốc tăng tốc, nhưng sức cầu trong nước vẫn là điểm yếu

Ngày 19-10, Trung Quốc công bố GDP quý III-2026 tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức dự báo 4,4% của giới phân tích. Kết quả này cho thấy nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang lấy lại một phần động lực sau khi tăng trưởng chậm lại trong quý II. Tuy nhiên, đằng sau con số tích cực vẫn là những dấu hiệu mất cân đối giữa sản xuất, xuất khẩu và tiêu dùng nội địa.

Xuất khẩu mạnh tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng, trong khi người tiêu dùng vẫn thận trọng với chi tiêu. Thị trường bất động sản kéo dài đà suy yếu, đầu tư tư nhân thiếu sức bật và tâm lý dè dặt của hộ gia đình khiến nhu cầu trong nước chưa thể trở thành động lực đủ mạnh để duy trì phục hồi.

Điều này đặt Bắc Kinh trước một bài toán khó: tiếp tục hỗ trợ sản xuất và các ngành công nghệ chiến lược, hay chuyển trọng tâm sang kích thích tiêu dùng và cải thiện thu nhập của người dân.

Mô hình dựa nhiều vào công nghiệp và xuất khẩu giúp Trung Quốc duy trì năng lực cạnh tranh, nhưng đồng thời làm gia tăng nguy cơ dư thừa công suất và cạnh tranh giá trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế đang bảo vệ ngành sản xuất trong nước bằng các biện pháp thương mại, sự phụ thuộc vào nhu cầu bên ngoài cũng khiến Trung Quốc dễ bị ảnh hưởng hơn nếu thương mại toàn cầu giảm tốc hoặc các rào cản mới xuất hiện.

Ukraina đứng trước sức ép ngoại giao khi quan hệ với Mỹ tiếp tục căng thẳng

Trong tuần qua, triển vọng đàm phán chấm dứt chiến sự Ukraina tiếp tục đan xen với những bất đồng giữa Washington và Kyiv. Ngày 20-10, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tiến hành các cuộc trao đổi với Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelenskyy tại Na Uy, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump gia tăng sức ép yêu cầu Kyiv tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh.

Theo Reuters, các cuộc thảo luận đề cập đến khuôn khổ hòa bình, bảo đảm an ninh cho Ukraina và kế hoạch kinh tế hậu chiến. Tuy nhiên, những khác biệt căn bản về lãnh thổ, an ninh và điều kiện ngừng bắn vẫn chưa được giải quyết. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Nga tiếp tục cho thấy khoảng cách giữa nỗ lực ngoại giao và thực tế chiến trường.

Quan hệ Mỹ - Ukraina cũng chịu sức ép từ bất đồng về các cuộc tấn công của Ukraina nhằm vào cơ sở năng lượng Nga. Washington muốn hạn chế những động thái có nguy cơ làm leo thang xung đột, còn Kyiv coi việc gây sức ép lên hạ tầng năng lượng của đối phương là một phần trong chiến lược đáp trả.

Những tranh cãi này làm dấy lên lo ngại về mức độ ổn định của hỗ trợ quân sự, tình báo và ngoại giao từ Mỹ.

Với Ukraina, bài toán không đơn thuần là đạt được một thỏa thuận ngừng bắn. Kyiv cần bảo đảm rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng không khiến nước này dễ bị tấn công trở lại trong tương lai.

Ngược lại, các bên trung gian phải tìm được một khuôn khổ đủ khả thi để đưa các bên tham chiến vào bàn đàm phán, trong khi vẫn xử lý được những khác biệt sâu sắc về lợi ích.

Sudan đối mặt nguy cơ nạn đói mới khi hạn hán làm trầm trọng thêm chiến tranh

Ngày 23-10, Reuters cảnh báo Sudan đang đối mặt với nguy cơ nạn đói gia tăng khi hạn hán liên quan đến El Niño làm tổn hại mùa màng và chăn nuôi tại nhiều khu vực.

Sau hơn 3 năm xung đột, người dân vốn đã chịu cảnh mất nhà cửa, gián đoạn nguồn cung và thiếu khả năng tiếp cận viện trợ nay tiếp tục phải đối mặt với một cú sốc khí hậu mới.

Lượng mưa trong giai đoạn tháng 7 - 9, vốn là mùa mưa quan trọng, đã xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên tại một số khu vực. Tại Bắc Darfur, lượng mưa được ghi nhận thấp nhất kể từ năm 1984. Những điều kiện khô hạn làm giảm sản lượng cây trồng, gây sức ép lên nguồn nước và khiến người chăn nuôi gặp thêm khó khăn.

Hạn hán không phải nguyên nhân duy nhất của cuộc khủng hoảng. Chiến sự, tình trạng bao vây, di dời dân cư và những trở ngại đối với hoạt động cứu trợ đã làm suy yếu khả năng tự bảo đảm lương thực của hàng triệu người.

Khi mùa màng thất bát xảy ra trong bối cảnh thị trường và hệ thống phân phối bị gián đoạn, ngay cả những khu vực chưa rơi vào nạn đói cũng có thể nhanh chóng trở nên dễ tổn thương.

Chương trình Lương thực thế giới của Liên hợp quốc cảnh báo, số người phải đối mặt với tình trạng thiếu đói nghiêm trọng có thể tiếp tục tăng. Điều này khiến nhu cầu viện trợ khẩn cấp trở nên cấp bách hơn, trong khi các tổ chức nhân đạo vẫn phải hoạt động trong môi trường an ninh phức tạp.

Kết luận

Các diễn biến trong tuần 19 - 25-10 cho thấy những vấn đề tưởng như riêng biệt đang phản ánh các sức ép mang tính hệ thống. Tại Trung Quốc, tăng trưởng vẫn phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu trong khi tiêu dùng nội địa chưa phục hồi tương xứng.

Tại Ukraina, triển vọng hòa bình chịu ảnh hưởng không chỉ từ tình hình chiến trường mà còn từ sự thay đổi trong tính toán của các đối tác. Còn tại Sudan, chiến tranh và hạn hán kết hợp đẩy hàng triệu người vào tình thế ngày càng bấp bênh.

Điểm chung của những diễn biến này là khoảng cách giữa việc kiểm soát một vấn đề trước mắt và giải quyết những nguyên nhân sâu xa. Tăng trưởng kinh tế không đồng nghĩa với phục hồi cân bằng; đàm phán không đồng nghĩa với hòa bình bền vững; và viện trợ khẩn cấp không thể thay thế việc khôi phục những điều kiện cơ bản để người dân tự bảo đảm cuộc sống.

Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng, phối hợp quốc tế và xây dựng các cơ chế ứng phó dài hạn sẽ ngày càng quan trọng. Những quyết định được đưa ra hôm nay không chỉ định hình diễn biến của từng cuộc khủng hoảng, mà còn ảnh hưởng đến mức độ ổn định và khả năng chống chịu của hệ thống quốc tế trong những năm tới./.

Nguyễn Trí Dũng