Liên minh châu Âu:Bài toán bảo đảm an ninh mạng trong môi trường an ninh mạng toàn cầu

Bức tranh môi trường an ninh mạng toàn cầu

Một là, sự gia tăng các mối đe dọa an ninh mạng gắn với cạnh tranh địa - chính trị.

Báo cáo ENISA Threat Landscape (ETL) 2026 của Cơ quan An ninh mạng Liên minh châu Âu (ENISA) cho biết, cơ quan này đã phân tích hơn 8.000 sự kiện và vụ việc an ninh mạng, phản ánh nguy cơ đe dọa mà EU phải đối mặt trong năm 2025.

Kết quả cho thấy, 73% số tổ chức bị nhắm mục tiêu thuộc nhóm tổ chức thiết yếu và quan trọng. Trong đó, khu vực hành chính công là mục tiêu bị tấn công nhiều nhất, chiếm 32% số vụ, việc được ghi nhận, tiếp theo là dịch vụ doanh nghiệp (8%), giao thông vận tải (8%), sản xuất (7%) và tài chính, ngân hàng (6%).

Đáng chú ý, các cuộc tấn công mạng ngày càng gắn với những diễn biến địa - chính trị. Các nhóm tin tặc có thể lợi dụng xung đột quốc tế, căng thẳng chính trị hoặc bất đồng ngoại giao để tấn công cơ quan chính phủ, tổ chức công và các hạ tầng thiết yếu.

Đối với EU - nơi tập trung nhiều cơ quan thể chế, trung tâm nghiên cứu, tập đoàn công nghệ và kết cấu hạ tầng có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, những nguy cơ này có thể gây ra hệ lụy vượt ra ngoài phạm vi an ninh mạng thuần túy.

Hai là, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và những phương thức tấn công mạng mới.

Theo đánh giá của ENISA trong báo cáo năm 2026, các mô hình AI mới nổi được dự báo sẽ ngày càng được sử dụng để hỗ trợ những hoạt động tấn công có chủ đích.

Đối với EU, thách thức không chỉ nằm ở việc ứng phó với những phương thức tấn công mới mà còn ở khả năng kiểm soát các rủi ro phát sinh từ quá trình ứng dụng AI.

Việc triển khai AI trong các lĩnh vực thiết yếu, như y tế, năng lượng, giao thông và tài chính làm gia tăng mức độ kết nối giữa các hệ thống, đồng thời mở rộng bề mặt tấn công.

Nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, AI có thể làm gia tăng tốc độ và quy mô của các chiến dịch tấn công, trong khi năng lực phát hiện và ứng phó của các tổ chức chưa theo kịp.

Điều này đòi hỏi EU phải kết hợp chặt chẽ giữa chính sách phát triển AI, quản trị dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và bảo đảm an ninh mạng, tránh cách tiếp cận tách biệt giữa đổi mới công nghệ và quản trị rủi ro.

Ba là, sự phụ thuộc công nghệ và những rủi ro đối với chủ quyền số của EU.

Một trong những thách thức mang tính cơ cấu đối với EU là sự phụ thuộc đáng kể vào các nhà cung cấp công nghệ bên ngoài trong những lĩnh vực then chốt như điện toán đám mây, phần mềm, nền tảng số, chip bán dẫn và hạ tầng viễn thông.

Sự phụ thuộc này không chỉ liên quan đến năng lực cạnh tranh công nghiệp, mà còn đặt ra những vấn đề về quyền kiểm soát dữ liệu, khả năng duy trì hoạt động của các hệ thống thiết yếu và mức độ tự chủ trong hoạch định chính sách an ninh mạng.

“

Ngày 30-9-2026, mạng lưới truyền thông tin tức quốc tế Euronews đã tổ chức Hội nghị Quốc phòng và Không gian lần đầu tiên, với sự tham gia của Tổng Thư ký NATO Mark Rutte, các bộ trưởng, quan chức cấp cao và đại diện ngành công nghiệp quốc phòng. Hội nghị thảo luận về các vấn đề năng lực phòng thủ, công nghiệp quốc phòng, công nghệ mới, an ninh kết cấu hạ tầng và các hình thức đe dọa phi truyền thống. Đây là những vấn đề mà châu Âu đang quan tâm trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực có nhiều thay đổi.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu ngày càng chịu ảnh hưởng của cạnh tranh địa - chính trị, việc phụ thuộc vào một số lượng hạn chế các nhà cung cấp có thể tạo ra những điểm yếu mang tính hệ thống.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về khuôn khổ pháp lý giữa các quốc gia có thể làm nảy sinh những vấn đề liên quan đến quyền tiếp cận dữ liệu, bảo vệ thông tin và thẩm quyền quản lý đối với hạ tầng số xuyên biên giới.

Trong môi trường cạnh tranh chiến lược, công nghệ và dữ liệu không chỉ là nguồn lực kinh tế, mà còn có thể trở thành công cụ tạo ảnh hưởng và lợi thế địa - chính trị.

Do đó, chủ quyền số đang trở thành một vấn đề có ý nghĩa ngày càng quan trọng đối với EU, đòi hỏi sự cân bằng giữa tính tự chủ chiến lược, hiệu quả kinh tế và khả năng hội nhập công nghệ.

Liên minh châu Âu củng cố năng lực bảo đảm an ninh mạng

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tăng cường quản trị an ninh mạng.

Trước những thách thức ngày càng phức tạp, EU đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận an ninh mạng chủ yếu dựa trên các biện pháp kỹ thuật và chính sách riêng lẻ của từng quốc gia sang xây dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất, có tính ràng buộc và khả năng phối hợp cao hơn.

Một trong những trụ cột quan trọng là Chỉ thị NIS2 (năm 2023) với phạm vi áp dụng đối với 18 lĩnh vực thiết yếu và quan trọng, bao gồm năng lượng, giao thông, y tế, tài chính, quản lý nước, hạ tầng số, dịch vụ bưu chính, sản xuất và hành chính công.

Chỉ thị đặt ra các yêu cầu về quản trị rủi ro, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, xử lý sự cố, duy trì hoạt động liên tục và báo cáo những sự cố nghiêm trọng.

Bên cạnh NIS2, EU còn triển khai Đạo luật về khả năng chống chịu mạng (CRA), nhằm thiết lập những yêu cầu an ninh mạng bắt buộc đối với các sản phẩm có yếu tố kỹ thuật số được đưa ra thị trường.

Nâng cao năng lực phát hiện, cảnh báo sớm và ứng phó với các sự cố an ninh mạng quy mô lớn.

Ngày 19-12-2024, EU thông qua Đạo luật về đoàn kết không gian mạng (CSA), được ban hành dưới hình thức Quy định EU 2025/38 và bắt đầu áp dụng từ ngày 4-2-2025.

Đạo luật thiết lập các cơ chế nhằm tăng cường năng lực phát hiện, chuẩn bị, ứng phó và phục hồi sau các sự cố an ninh mạng nghiêm trọng. Những nội dung trọng tâm bao gồm hệ thống cảnh báo an ninh mạng châu Âu, cơ chế ứng phó khẩn cấp và cơ chế đánh giá sự cố an ninh mạng quy mô lớn.

Thông qua sự kết nối giữa các trung tâm quốc gia và xuyên biên giới, EU rút ngắn thời gian phát hiện, tăng cường khả năng nhận diện các chiến dịch tấn công có tính liên kết và cải thiện hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chuyên trách.

Việc tăng cường năng lực phát hiện và ứng phó tập thể không chỉ giúp EU cải thiện hiệu quả xử lý sự cố, mà còn góp phần củng cố lòng tin giữa các quốc gia thành viên.

Tuy nhiên, để các cơ chế này phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình chia sẻ dữ liệu, bảo đảm tính tương thích của hệ thống kỹ thuật và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình phối hợp.

Tăng cường an ninh chuỗi cung ứng công nghệ và thúc đẩy tự chủ chiến lược số.

Trước những rủi ro từ sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp công nghệ bên ngoài, EU đẩy mạnh chính sách bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), đồng thời gắn an ninh mạng với mục tiêu tự chủ chiến lược số.

Ngày 20-1-2026, Ủy ban châu Âu đề xuất gói an ninh mạng mới, trong đó sửa đổi Đạo luật An ninh mạng EU, hướng tới củng cố an ninh chuỗi cung ứng ICT, đơn giản hóa quy trình chứng nhận an ninh mạng, tăng cường vai trò của ENISA và cải thiện sự thống nhất trong thực thi các quy định an ninh mạng.

Ngày 13-2-2026, EU công bố Bộ công cụ bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng ICT (ICT SCST) nhằm nhận diện, đánh giá và giảm thiểu rủi ro an ninh mạng trong chuỗi cung ứng.

Thúc đẩy hợp tác quốc tế và tăng cường vai trò của EU trong quản trị an ninh mạng toàn cầu.

EU tăng cường hợp tác với các đối tác chiến lược, các tổ chức quốc tế và khu vực nhằm nâng cao năng lực chia sẻ thông tin, điều tra tội phạm mạng, ứng phó sự cố và xây dựng các chuẩn mực hành vi có trách nhiệm trong không gian mạng.

Trong đó, hợp tác với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có ý nghĩa quan trọng đối với những vấn đề liên quan đến an ninh và phòng thủ mạng, đặc biệt trong bảo vệ các hạ tầng thiết yếu và nâng cao khả năng ứng phó trước những mối đe dọa.

Bên cạnh đó, EU thúc đẩy hợp tác với Liên hợp quốc, các tổ chức khu vực và đối tác ngoài châu Âu nhằm tăng cường xây dựng lòng tin, chia sẻ kinh nghiệm và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quốc tế về an ninh mạng.

Trong môi trường an ninh mạng toàn cầu ngày càng phức tạp, việc kết hợp hài hòa giữa tự chủ công nghệ và hợp tác quốc tế, giữa bảo vệ an ninh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giữa lợi ích quốc gia và trách nhiệm chung sẽ là yếu tố quan trọng giúp EU củng cố vị thế, bảo vệ các lợi ích chiến lược và đóng góp vào xây dựng không gian mạng toàn cầu an toàn, ổn định, cởi mở và có trách nhiệm./.

Tuệ Minh